وفات حضرت زینب(س) پایان زندگی بانویی است که عظمتش تنها با نگاه به عاشورا قابل‌درک نیست. سیر زندگی او از کودکی در کنار پیامبر(ص) و حضرت فاطمه(س)، با فقدان مادر و بلوغ زودهنگام، ازدواج و مادری، همراهی و مشورت با برادران، نقش‌آفرینی اجتماعی و سیاسی، تا روزهای دشوار عاشورا و اسارت و سال‌های پایانی زندگی، نشان می‌دهد که او همواره زندگی را با آگاهی و انتخاب سپری کرد. این مسیر طولانی، چراغی شد برای تاریخ که هنوز در حافظه انسان‌ها روشن است و هویت زن را به‌عنوان نقش‌آفرین اجتماعی تثبیت کرد.

حضرت زینب(س) پیش از عاشورا؛ تربیت، مادری و مشاوره خردمندانه

حسین زمانی، پژوهشگر تاریخ اهل‌بیت و استاد دانشگاه فرهنگیان شهید باهنر اصفهان به ایسنا اظهار می‌کند: حضرت زینب(س) در سال پنجم هجری در خانه‌ای متولد شد که پرورش انسان مسئول، هدف اصلی آن بود. کودکی در کنار پیامبر(ص)، امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س)، او را با مفاهیم ایمان، اخلاق، صبر و مسئولیت اجتماعی آشنا کرد. حتی بازی‌های کودکی و آموزش‌های روزمره، فرصتی بود تا نظم، تمرکز و توانایی تصمیم‌گیری را تجربه کند و مهارت‌هایی را بیاموزد که بعدها در بحران‌ها به کارآمد.

وی می‌افزاید: رحلت پیامبر(ص) و شهادت حضرت فاطمه(س)، حضرت زینب(س) را در سال‌های نوجوانی با فقدان‌های عمیق مواجه کرد. او بسیار زود به شخصیتی مستقل و مقاوم تبدیل شد که می‌توانست نقش مشاور عاطفی و فکری خانواده را بر عهده گیرد. این دوران، زمینه‌ساز توانایی‌های او در مدیریت بحران‌ها و تصمیم‌گیری‌های آینده شد.

این پژوهشگر تاریخ اهل‌بیت و استاد دانشگاه فرهنگیان بیان می‌کند: حضرت زینب(س) در نوجوانی به مشاوره و همراهی فعال با برادرانش، به‌ویژه امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) پرداخت. این پیوند عاطفی و فکری بعدها در مشورت‌های حساس سیاسی و اجتماعی و حادثه عاشورا به کارآمد. شناخت دقیق از ظرفیت‌ها و محدودیت‌های برادرانش باعث شد که تصمیم‌های خردمندانه‌ای بگیرد و به‌عنوان تکیه‌گاه معنوی و مشاوره‌ای شناخته شود.

زمانی ادامه می‌دهد: ازدواج حضرت زینب(س) با عبدالله بن جعفر، تعادل نادر میان زندگی خانوادگی و مسئولیت اجتماعی را نشان می‌دهد. حضرت زینب(س) همسر و مادری مسئول بود و هم‌زمان ارتباط خود با جریان امامت و مسائل جامعه را حفظ می‌کرد. تربیت فرزندانش ادامه همان مسیر بود؛ او تلاش می‌کرد فرزندانش از نظر اخلاقی، عقلانی و اجتماعی آگاه باشند و در شرایط دشوار پایدار بمانند.

وی به نام فرزندان حضرت زینب(س) اشاره کرده و می‌افزاید: حضرت زینب(س) و عبدالله بن جعفر صاحب پنج فرزند بودند؛ علی، عون، عباس، محمد و ام‌کلثوم. درباره مادر محمد، منابع مختلف اختلاف دارند و برخی می‌گویند مادر او ممکن است همسر دیگری از عبدالله بن جعفر بوده باشد. این نشان می‌دهد که حتی زندگی خانوادگی حضرت زینب(س) نیز با پیچیدگی‌ها و تفاوت‌های روایت همراه است.

این پژوهشگر تاریخ اهل‌بیت تصریح می‌کند: حضور حضرت زینب(س) در زندگی خانوادگی و تربیت فرزندان، نقشی منفعلانه نبود. او حتی در دوران نوجوانی و جوانی، نقش معلم اخلاق و راهنمای مشورت‌های خردمندانه را داشت. این ویژگی‌ها باعث شد هنگام حرکت به سمت کربلا، او نه یک همراه خاموش بلکه بانویی آگاه و آماده باشد.

زمانی توضیح می‌دهد: زندگی حضرت زینب(س) پیش از عاشورا سرشار از گفت‌وگو و مشورت با امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) بود. او در تصمیمات مهم خانوادگی و اجتماعی حضوری فعال داشت و همین تجربه بنیان صبر، تدبیر و مدیریت بحران او در کربلا شد. این دوره همچنین به او مهارت رهبری و حل مسئله را آموخت.

پس از عاشورا؛ مدیریت تاریخ و رهبری بانوی آگاه

الهام نادری، استاد مطالعات دینی و اجتماعی دانشکده الهیات و معارف دانشگاه اصفهان نیز اظهار می‌کند: عاشورا نقطه اوج حضور اجتماعی حضرت زینب(س) بود، اما دشوارترین مرحله زندگی او، دوران پس از عاشورا بود؛ زمانی که هم مادر داغ‌دیده بود، هم خواهر، هم سرپرست و هم حافظ معنا و حقیقت یک نهضت. حضور او در میدان، مدیریت کاروان اسرا و حمایت از زنان و کودکان، نمونه‌ای کم‌نظیر از رهبری در شرایط بحران است.

وی می‌افزاید: حضرت زینب(س) در روز عاشورا، فقدان برادران و نزدیک‌ترین عزیزانش را تجربه کرد، اما توانست میان اندوه شخصی و مسئولیت اجتماعی تعادلی بی‌نظیر برقرار کند. او حضور خود را نه‌تنها با شجاعت، بلکه باخرد و تدبیر عملی کرد. مهارت در کلام و نگاه اجتماعی او موجب شد خطبه‌هایش در کوفه و شام پیام عاشورا را منتقل کند و بر افکار عمومی تأثیر بگذارد.

این استاد مطالعات دینی و اجتماعی دانشکده الهیات و معارف دانشگاه اصفهان بیان می‌کند: خطبه‌های حضرت زینب(س) حاصل سال‌ها تجربه شناخت جامعه و مهارت در انتقال پیام بود. سخنان او دقیق و سنجیده بود و توانست روایت رسمی حکومت را به چالش بکشد و افکار عمومی را نسبت به حقایق عاشورا آگاه سازد. این خطبه‌ها، نقش بانوی تاریخ‌ساز را تثبیت کرد و پیام مقاومت و عزت انسانی را جاودانه کرد.

نادری ادامه می‌دهد: پس از بازگشت از اسارت، حضرت زینب(س) مرحله تثبیت حافظه تاریخی را آغاز کرد. او دیگر در مرکز بحران نبود، اما همچنان نقش مرجعیت اخلاقی و فکری را ایفا می‌کرد. آموزش و تربیت فرزندان، هدایت زنان و حضور فعال در جامعه از مهم‌ترین وظایفش بود. او به نسل‌های بعدی یاد داد که ایستادگی و اخلاق، جدایی‌ناپذیرند.

وی تصریح می‌کند: در سال‌های پایانی عمر، حضرت زینب(س) نقش مشاور و حافظ تجربه برادرانش را ایفا می‌کرد. او با خردمندی و تجربه، نسل بعدی را آماده مواجهه با مشکلات می‌کرد و رنج‌ها و آموزه‌های عاشورایی را به حافظه جمعی منتقل می‌کرد. اختلاف روایت‌ها درباره محل وفات این بانوی فداکار و اسوه شجاعت مدینه، شام یا مصر عنوان شده است و این خود نشانه‌ای از زیست پویا و غیر منزوی اوست و اهمیت نقش اجتماعی‌اش را نمایان می‌کند.

این استاد مطالعات دینی و اجتماعی دانشکده الهیات و معارف دانشگاه اصفهان توضیح می‌دهد: حضرت زینب(س) در همه مراحل زندگی در نقش دختر، خواهر، مادر، همسر و کنشگر اجتماعی حضوری آگاهانه داشت. او نشان داد که قدرت زن نه در فریاد و نه در انفعال، بلکه در انتخاب آگاهانه و مدیریت مسئولانه معنا می‌شود. آموزه‌های او همچنان چراغ راه زنان و مردان تاریخ‌پژوه است.

به گزارش ایسنا، حضرت زینب(س) همچون پلی بود میان خانه وحی و حافظه تاریخ؛ پلی که بر شانه‌های زنی ساخته شد که هم مادر بود و هم مشاور، هم خواهر بود و هم راوی، هم داغ‌دیده بود و هم ایستاده. وفات او خاموشی یک روایت نیست؛ آرام‌گرفتن بانویی است که تمام عمر، بار حقیقت و مسئولیت را بر دوش کشید و آن را سالم به فردا رساند. چراغی که او افروخت، هنوز روشن است و راهنمای تاریخ است، پلی که نسل‌ها را به شناخت ایمان، شجاعت و اخلاق انسانی پیوند می‌دهد.

انتهای پیام