محمدرضا نجیبزاده در گفتوگو با ایسنا در تشریح این طرح تحقیقاتی اظهار کرد: تغییر اقلیم یکی از جدیترین تهدیدها برای پوشش گیاهی مراتع، بهویژه در مناطق کوهستانی است. از آنجایی که مراتع کوهستانی نقش حیاتی در تأمین علوفه دامداری، حفظ تنوع زیستی و تنظیم چرخههای هیدرولوژیکی و کربن دارند، درک دقیق اثرات اقلیمی و تدوین استراتژیهای سازگاری برای این اکوسیستمهای حساس ضرورت دارد.
وی ادامه داد: ما در این پژوهش، با هدف شبیهسازی ظرفیت بلندمدت چرای مراتع ییلاقی «ارشد چمن کندوان سهند»، به بررسی تأثیر تغییر اقلیم بر تولید علوفه و پوشش گیاهی پرداختیم تا مبنایی علمی برای مدیریت پایدار این مناطق فراهم کنیم.
وی افزود: در این مطالعه، دادههای میدانی جامع طی سالهای ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰ در منطقه ارشد چمن سهند جمعآوری شد. این دادهها شامل شاخصهای کمّی مانند درصد پوشش، تراکم و میزان تولید علوفه در سه کلاس گیاهی، وضعیت خاک (درصد خاک لخت، سنگ و لاشبرگ) و همچنین تحلیلهای کیفی مربوط به وضعیت و گرایش مرتع بود. بهطور همزمان، دادههای اقلیمی از ایستگاههای تبریز، سهند و مراغه استخراج و با بهرهگیری از شاخصهای خشکسالی SPI و بهویژه SPEI در مقیاسهای زمانی ۱ تا ۴۸ ماهه مورد تحلیل قرار گرفت.
نجیبزاده در ادامه به ابزارهای تحلیل این پژوهش اشاره کرد و گفت: برای شبیهسازی ظرفیت چرای دام، از مدلهای پیشرفته یادگیری ماشین (از جمله XGBoost، Random Forest و Linear Regression) و مدلهای سری زمانی (مانند ARIMA، Prophet و Forecast) استفاده کردیم. نتایج بهدستآمده نشان میدهد که در بازه زمانی ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰، تولید کل علوفه، علوفه در دسترس دام و ظرفیت چرای کوتاهمدت به ترتیب ۱۵.۶، ۱۶.۵ و ۱۶.۶ درصد کاهش یافته است.
وی در مورد پیشبینیهای آینده این طرح تصریح کرد: مدل XGBoost با دقت ۹۶ درصد، دقیقترین پیشبینی را ارائه داد و نشان داد که تا سال ۱۴۳۰، ظرفیت چرای این مراتع ۵ درصد کاهش خواهد یافت. همچنین مدل Random Forest با دقت ۸۵ درصد، کاهشی ملایمتر (۲.۲ درصد) را پیشبینی کرد.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات آذربایجان شرقی توصیههای کاربردی این پژوهش را چنین بیان کرد: برای تضمین پایداری مراتع سهند، پیشنهاد میکنیم تا سال ۱۴۳۰ تعداد دامها تا ۱۵ درصد کاهش یابد. همچنین اجرای طرحهای احیای مراتع با بهرهگیری از مدلهای ترکیبی و مشارکت فعال جوامع محلی، در کنار پایش مستمر از طریق دادههای سنجش از دور، برای جلوگیری از تخریب بیشتر این منابع طبیعی ضروری است.
انتهای پیام
