والدین در احساس امنیت کودکان نقش بسزایی دارند چرا که کودکان، آنها را به عنوان نمادهایی از امنیت و ثبات شناخته و اضطراب والدین به شکل مستقیم در رفتار و هیجانات کودکان انعکاس خواهد یافت.

اهمیت گفت‌وگو با کودکان در دوران بحران

یک روانشناس در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به وقایع اخیر گفت: در روزهای بحران، حرف‌های کودکان را شنیده، همدلی کرده و به آن معنا ببخشیم چرا که امنیت عاطفی و نحوه‌ی صحیح گفت‌وگو با کودکان در دوران بحران از اهمیت بسزایی برخوردار است.

ابوالفضل محمدیان با بیان اینکه قرار نیست کودکان در معرض تمام جزئیات اخبار بحران‌ها قرار گیرند، ادامه داد: بسیاری از والدین یا حتی رسانه‌ها، در مواجهه با بحران، به شکلی ناخودآگاه کودکان را درگیر اطلاعات و تصاویر بی‌پرده می‌کنند. در حالی‌که آن‌ها در درجه‌ی اول به احساس ایمنی و حضور آرام و باثبات والدین نیاز دارند، نه اطلاعات خام.

وی با تأکید بر نقش گوش‌دادن فعال خاطرنشان کرد: وقتی کودک پرسشی می‌پرسد یا احساساتی را بازگو می‌کند، مهم است که به جای شتاب در پاسخ دادن، ابتدا فقط گوش دهیم. این شنیدن بدون قضاوت، می‌تواند بسیار آرام‌کننده باشد، چون کودک حس می‌کند احساسش درک شده است.

درک احساسات کودکان

محمدیان افزود: بسیاری از والدین، با نیت خوب، تلاش می‌کنند سریع کودک را آرام کنند. جملاتی مانند «چیزی نیست» یا «همه‌ی این اتفاقات تمام می‌شود» شاید به‌ظاهر مفید باشند، اما در عمل باعث می‌شوند کودک احساسات خود را نادیده بگیرد. «بهتر است بپرسیم دوست داری کمک کنم بفهمی الان چه احساسی داری؟»یعنی احساسات کودک را درک کنیم، حتی اگر خودمان هم پاسخ روشنی نداشته باشیم.

محمدیان با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی که در بحران باید به کودک آموزش داد، شناخت و نام‌گذاری احساسات است، گفت: به عنوان مثال اگر کودک دچار اضطراب یا سردرگمی شده، می‌توانیم بگوییم: ناراحتی؟ گیجی؟ یا ترسیدی؟ وقتی کودک احساسش را بشناسد و نام ببرد، کمتر از آن می‌ترسد و بهتر می‌تواند آن را مدیریت کند.

این روانشناس افزود: هر احساس، حامل یک نیاز است. وقتی کودکی می‌گوید می‌ترسد، شاید در واقع نیاز به آغوش، آرامش یا اطمینان خاطر دارد. کافی‌ است از او سوال کنیم اکنون به چه چیزی نیاز دارد؟ همین پرسش ساده، می‌تواند دریچه‌ای باشد برای تماس واقعی و انسانی میان والدین و کودک.

وی ادامه داد: بعد از شنیدن و همدلی، باید به کودک کمک کنیم که احساس توانمندی را باز یابد. «به عنوان نمونه می‌توان از او پرسید وقتی همچین چیزهایی می‌شنوی، چه چیزی کمک کننده است؟ یا دوست داری با هم کاری انجام دهیم که به انسان‌ها کمک کند؟ حتی نقاشی کشیدن برای صلح، نوشتن یک پیام محبت‌آمیز یا دعا کردن، می‌تواند به کودک احساس معنا و کنترل بدهد.

بازی کردن والدین و حس امنیتی که به کودکان القا داده می‌شود 

این روانشناس با بیان اینکه ارتباط کودکان با والدین در قالب بازی کردن در این مدت حس امنیت به آنها القا می‌کند، گفت: بازه ۲۰ الی ۳۰ دقیقه‌ای برای بازی با کودکان در نظر بگیرند به‌گونه‌ای که بگذارند کودکان بازی که دوست دارد انتخاب کند و در صورت عدم امکان پذیر بودن آن بازی سعی کنند به نحوه‌ای او را قانع کند و برای انتخاب بازی دیگر به او فرصت دهد.

وی با بیان اینکه کودکان نمی‌توانند هیجانات خود را به‌خوبی بیان کنند، خاطرنشان کرد: بروز علائم جسمی و روان‌شناختی مانند شب‌ادراری، ناخن جویدن، پرخاشگری و .... در این مدت از کودکان دور از انتظار نیست.

کودکان از دنیای سیاست چیزی درک نمی‌کنند

وی ادامه داد: کودکان از دنیای سیاست چیزی درک نمی‌کنند درحالی که ترس، خشم و ناامیدی والدین را به خوبی حس کرده و درک می‌کند حدالامکان در مقابل آنها حرفی از فقر و گرانی صحبت نشود چراکه حس امنیت از خانواده از بین می‌رود، کودکان تحت تاثیر آنچه که می‌بینند قرار می‌گیرند.

محمدیان یادآور شد: در روزهایی که دنیا پر از صدا و آشفتگی است، شاید مهم‌ترین چیزی که می‌توانیم به کودکان هدیه بدهیم، گوش شنوا، همدل و فضایی بی‌قضاوت برای بیان احساساتشان باشد. کودکان اگر درست دیده شوند، نه‌تنها از بحران نمی‌هراسند، بلکه در دل همین بحران‌ها، رشد می‌کنند.

هیجانات منفی سرایت‌پذیر هستند

یک روانشناس دیگر با بیان اینکه کودکان در شرایط بحرانی جزو اقشار بسیار آسیب‌پذیر هستند، گفت: اگر کودکان با تجربه‌های اضطراب‌زا مواجه شوند، هیجانات منفی متعددی را تجربه خواهند کرد که ممکن است در روان آن‌ها آثار پایداری بر جای بگذارد.

سید روح اله مهدوی اقدم افزود: والدین باید به این نکته توجه داشته باشند که هیجانات، به‌ویژه هیجانات منفی، سرایت‌پذیر هستند. هنگامی که در محیطی قرار می‌گیریم که اضطراب، ترس یا تنش وجود دارد، این حالات احساسی به اطرافیان نیز منتقل می‌شود به‌ویژه به کودکان که بیشترین وابستگی عاطفی را به والدین دارند.

وی خاطرنشان کرد: دومین اصل مهم این است که والدین باید سعی کنند ترس و اضطراب خود را کنترل کرده و از بروز آن در حضور کودکان خودداری کنند. این به معنای نادیده گرفتن احساسات نیست، بلکه به معنای حفظ آرامش ظاهری برای جلوگیری از انتقال اضطراب به کودکان است.

مهدوی‌اقدم با اشاره به تأثیر منفی اخبار بحرانی بر کودکان گفت: نشر و بازگو کردن بیش از حد وقایع و اخبار منفی باعث افزایش ترس و اضطراب در کودکان می‌شود. بنابراین توصیه می‌شود والدین از چک‌کردن مداوم اخبار، به‌ویژه در حضور کودک، خودداری کرده و تنها زمان محدودی را به پیگیری اخبار اختصاص دهند.

وی ادامه داد: والدین باید تلاش کنند با برقراری روابط عاطفی، گفت‌وگو و بازی با کودکان، فضای روانی امن‌تری فراهم کرده و حس کنترل بر شرایط را به کودک منتقل کنند. بازگشت به فعالیت‌های روزمره و تلاش برای حفظ روال زندگی، به کودک اطمینان می‌دهد که دنیا هنوز هم قابل پیش‌بینی و امن است. 

مهدوی‌اقدم همچنین بر اهمیت آموزش مهارت‌های مقابله‌ای به کودکان تأکید کرد و گفت: یکی از مهارت‌های اساسی برای مدیریت اضطراب، آموزش تن‌آرامی به کودک است. این مهارت به آن‌ها کمک می‌کند تا در موقعیت‌های ترس‌آور، کنترل بهتری بر احساسات خود داشته باشند.

وی اظهار کرد: در تمرین‌های تن‌آرامی، به کودک یاد داده می‌شود تا با تنظیم نفس‌کشیدن، رهاسازی عضلات و تصور موقعیت‌های خوشایند، از شدت تنش و اضطراب خود بکاهد.

این روانشناس تأکید کرد: باید اجازه دهیم کودکان درباره ترس‌ها و هیجاناتشان صحبت کنند. وقتی کودک در مورد احساساتش صحبت می‌کند، والدین باید با همدلی کامل گوش دهند و پاسخ‌هایی آرام‌بخش و حمایت‌گر ارائه دهند. نباید فراموش کرد که کودکان به حالات چهره والدین بسیار حساس هستند، یک نگاه نگران یا ترسیده می‌تواند اضطراب کودک را تشدید کند.

نمایشنامه‌های عروسکی برای مقابله با ترس

مهدوی‌اقدم با اشاره به اهمیت فعالیت‌های دینی گفت: انجام مناسک دینی و معنوی می‌تواند به عنوان یک ابزار قدرتمند روانی برای کنترل هیجانات منفی به کار رود. والدین می‌توانند همراه با کودکان ذکرهای آرام‌بخش، آیه‌های قرآن یا نماز را تمرین کنند تا آرامش بیشتری در فضای خانواده حاکم شود.

این روانشناس خاطرنشان کرد: والدین می‌توانند از بازی و نمایش‌های ساده با عروسک‌ها برای آموزش مقابله با ترس استفاده کنند. مثلاً نمایشنامه‌ای طراحی شود که در آن یک عروسک ترسیده و دیگری با مهربانی به او آموزش می‌دهد که چطور با ترس مقابله کند.

مهدوی‌اقدم تأکید کرد: ابهام یکی از عوامل مهم ایجاد ترس در کودکان است. والدین باید تا حد امکان به سوال‌های کودکان پاسخ دهند و ابهامات آن‌ها را برطرف کنند. همچنین باید به کودک القا کنند که ما توانایی مدیریت موقعیت‌های ترس‌آور را داریم و می‌توانیم آن‌ها را از آسیب‌ها محافظت کنیم.

انتهای پیام