به گزارش ایسنا، واقعیت این است که ایران سومین تولیدکننده گاز جهان است و به اعتقاد کارشناسان مشکل اصلی این نیست که تولید نداریم؛ بلکه مسئله اینجاست که میزان مصرف و تقاضای گاز در کشور از میزان تولید پیشی گرفته و به بیان دیگر، هر مقدار گازی که تولید می‌کنیم، تقریباً به‌طور کامل مصرف می‌شود.

بنابراین ناترازی موجود، بیش از آن‌که ناشی از ضعف ساختاری در شبکه باشد، حاصل الگوی مصرف بالا، وابستگی شدید سبد انرژی کشور به گاز و افزایش تقاضا در فصل سرد است. اگر این الگوی مصرف اصلاح نشود، حتی قوی‌ترین شبکه‌ها هم در معرض فشار قرار می‌گیرند.

کشور امروز با حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب ناترازی انرژی مواجه است؛ حدود ۷۲ تا ۷۳ درصد این سبد وابسته به گاز است. چنین ساختاری تقریباً در هیچ جای دنیا وجود ندارد. برق ما، صنعت و بخش خانگی ما به گاز وابسته است. حتی در برخی مناطق دورافتاده و نقاطی که فاصله زیادی از مراکز اصلی دارند، ما دو حامل انرژی را هم‌زمان برده‌ایم؛ یعنی هم برق و هم گاز و این یعنی سبد انرژی ما متنوع نیست.

وقتی سبد انرژی متنوع نباشد، به‌طور طبیعی این تفکر شکل می‌گیرد که هر جا ناترازی وجود دارد، بیاییم سایر بخش‌های سبد را هم به گاز متصل کنیم؛ در حالی که این رویکرد، به تعبیر تخصصی، نوعی وابستگی سیاه به گاز ایجاد می‌کند و همین وابستگی، ریسک سیستم را به‌شدت افزایش می‌دهد.

در این راستا و همچنان که در سالهای اخیر ناترازی گریبان‌گیر منابع گازی کشور است، شواهد نشان می‌داد که علیرغم هشدارها و اخطارها، بعضا ویلاهای لاکچری، هتل‌ها یا استخرهای رو باز به‌جان یارانه گاز افتاده‌اند و گازی که هزینه زیادی برای تولید آن صرف شده به‌صورت یارانه‌ای در اختیار همه از جمله مرفه‌نشینان قرار می‌گرفت، هرچند که پرمصرف‌های گازی درصد کمی از مشترکان را دربر می‌گیرند اما طبق آمار میزان مصرف آن‌ها چندین برابر بیشتر از کم‌مصرف‌هاست.

طبق آمارهای رسمی، حدود ۷۰ درصد از گاز تولیدی کشور در زمستان در بخش خانگی مصرف می‌شود؛ بیش از یک دهه است که مصرف گاز بخش خانگی در زمستان به صورت پلکانی رصد می‌شود. بر این اساس، مصرف‌کنندگان بخش خانگی در ۱۲ پله و ۵ اقلیم تقسیم شده‌اند. ۳ پله اول مربوط به مشترکان کم‌مصرف، از پله ۴ تا ۱۰ مشترکان پر مصرف و پله‌های ۱۱ و ۱۲ مشترکان بسیار پر مصرف گاز قرار دارند.

آمارهای شرکت ملی گاز ایران نشان می‌دهد نزدیک به ۳۰ میلیون مصرف‌کننده در بخش خانگی وجود دارد که ۶۴ درصد از آنها مصرف گازی طبق الگوی مصرف دارند و این مشترکان در مجموع تنها ۳۵ درصد از مصرف گاز بخش خانگی در فصل سرد را به خود اختصاص می‌دهند.

اما مشترکان پر مصرف که در پله‌های ۴ تا ۱۰ قرار دارند، ۳۵ درصد مشترکان را شامل می‌شوند و ۶۰ درصد گاز بخش خانگی را مصرف می‌کنند. ۱۰ میلیون مصرف‌کننده نیز در این پله ها گاز مصرف می‌کنند. پله‌های ۱۱ و ۱۲ مشترکان بسیار پرمصرف هستند، این مشترکان که اغلب صاحبان ویلاها و منازل بزرگ هستند، مصرف غیرمتعارف برای گرم کردن استخر و جکوزی دارند.

درباره مشترکانی که به جان یارانه گاز افتاده‌اند و هزینه نه‌چندان بالایی را برای گاز مصرفی پرداخت می‌کردند، افزایش قیمت لحاظ شد، به‌طوری که درواقع طبق قانون  بودجه سال ۱۴۰۲ مصرف متعارف در پلکان اول تا سوم اقلیم ۳ (بیش از ۵۰ درصد مشترکان در این اقلیم قرار دارند)، به ترتیب، ۱۷۵، ۲۵۰ و ۳۲۵ مترمکعب به ازای هر واحد مسکونی در ماه و محاسبه گازبهای پلکان نخست تا سوم بدون افزایش نسبت به قبل و مشابه سنوات گذشته بود.

محاسبه تعرفه گازبهای پله‌های چهارم به بعد که با افزایش تعرفه روبرو شد، به این صورت که پلکان ۴، ۵ و ۶، افزایش ۳۰ درصدی نسبت به تعرفه سال قبلش، ۷، ۸، ۹ و ۱۰ افزایش ۵۰ درصدی و پلکان ۱۱ و ۱۲ که بسیار پرمصرف هستند، به ترتیب، مترمکعبی ۵ و ۶ هزار تومان محاسبه می‌شد اما این تعرفه گازبها به‌صورت پلکانی و تعرفه هر پله به‌ازای مازاد مصرف پله‌های قبلی محاسبه می‌شود.

با این حال، قبوض نه چندان بالای ویلاهای لاکچری باتوجه به هزینه‌های میلیونی که از مشتریان خود دریافت می‌کنند موجب شده بود که میزان مصرف گاز روند افزایشی در این ویلاها داشته باشد و حتی انگیزه خوبی برای درآمدزایی باشد. تا جایی که حتی بازدیدهای دوره‌ای و اعمال جریمه نیز برای این افراد کارساز نبوده است.

بر این اساس طبق ضوابط و قواعدی که به شرکت ملی گاز ابلاغ می‌شود، پایش در دستور کار قرار گرفت و اماکنی را که مصرف بیش از اندازه دارند، مانند مکان‌های عمومی، استخرها و ویلاهایی که سکنه‌ای در آن‌ها وجود ندارد، مورد پایش قرار می‌گیرند. طبق قواعد و ضوابط اخطارهای لازم به آن‌ها داده می‌شود و بعد از دو یا سه بار تذکر و عدم رعایت اعمال قانون صورت می‌گیرد.

آنطور که شرکت ملی گاز به ایسنا اعلام کرده هزاران ویلا و شهرک ویلایی در استان مازنداران، البرز، گیلان و در استان تهران مورد پایش قرار گرفته و درنتیجه گاز  هزاران مشترک قطع و به بقیه اخطار قطع داده شده است.

در این راستا هزینه‌ای که از مشترکان پرمصرف دریافت می‌شود، تابع میزان مصرف است و اینگونه نیست که ویلایی مصرف بالا نداشته باشد اما مبلغ زیادی را پرداخت کند، تجاری‌ها نیز از فرمول‌های قیمتی تبعیت می‌کنند بنابراین هرچه مصرف از یک دامنه تصاعدی شود و بالاتر برود طبیعتا مشترک باید هزینه بیشتری را بپردازد.

شرکت ملی گاز تابع قواعد و ضوابطی بوده که دولت ابلاغ می‌کند و دولت نیز تابع قوانین بالادست است، رویکرد دولت نیز به همین سمت است کسانی که مصرف بالایی دارند از یارانه‌ای که تخصیص می‌یابد کمتر بهره ببرند، این سیاست تدریجی اجرایی می‌شود.

بر این اساس مباحث بهینه‌سازی مصرف یک کار فرابخشی است و تنها در اختیار شرکت ملی گاز ایران نیست، در دولت اقدامات متعددی انجام شده و حتی معاون رئیس جمهور درباره استخرها ابلاغیه‌ای را صادر کرد که با استخرها چگونه برخورد شود.

با این حال کارشناسان تاکید دارند مصرف بی‌رویه گاز در شرایطی که کشور با ناترازی مواجه است؛ موضوعی است که باید بیش از این مورد توجه قرار بگیرد و دولت تدبیر اساسی برای این موضوع داشته و حذف یارانه مشترکان پرمصرف، اعمال طرح‌های تشویقی برای مشترکان خوش مصرف ابزاری برای مدیریت این موضوع بوده است.

با تمام این اوصاف، به گفته مسوولان تداوم پایداری شبکه گاز در روزهای سرد به اصلاح الگوی مصرف و همکاری جدی مردم و دستگاه‌ها وابسته است و با توجه به سهم بالای گاز در سبد انرژی کشور، بیش از ۷۰ درصد، مدیریت این ناترازی و حفظ پایداری شبکه، به یکی از اولویت‌های حیاتی وزارت نفت تبدیل شده است.

 عدد ۶۹۰ میلیون مترمکعب مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء عدد بسیار بزرگی است. این میزان مصرف، معادل نزدیک به ۸۰ درصد گاز تحویلی به خطوط انتقال کشور در یک روز است؛ روزی که رکورد مصرف دی‌ماه شکسته شد.

همچنین قبض‌های بسیار بالایی که بعضاً مطرح می‌شود، مانند قبض ۵۰۰ میلیونی، دقیقاً مربوط به همان ۲ درصد مشترکان پرمصرف در پله چهارم است. نکته قابل توجه این است که این ۲ درصد مشترک، حدود ۶ درصد از کل گاز مصرفی بخش خانگی را به خود اختصاص می‌دهند.

در کنار این، یکی دیگر از مکانیسم‌های مهمی که امسال به‌کار گرفته شده، مصوبه بسیار مهم هیئت وزیران است که عمده تمرکز آن بر دستگاه‌های دولتی قرار دارد. بر اساس این مصوبه، دستگاه‌های دولتی باید گاز مصرفی خود را با نرخ پله سوم پرداخت کنند و همچنین موظف هستند مصرف گاز خود را حداقل ۲۰ درصد نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ کاهش دهند. در صورتی که این کاهش محقق نشود، مازاد مصرف آن‌ها با تعرفه پله چهارم محاسبه خواهد شد؛ یعنی همان قبوض بسیار بالایی که هدف آن‌ها صرفاً اصلاح رفتار مصرف است.

یکی دیگر از اقدامات مهم، مربوط به اقامتگاه‌ها و سکونتگاه‌های غیردائم است؛ به‌ویژه در برخی مناطق شمالی کشور. این واحدها بعضاً فقط یکی دو روز در هفته یا صرفاً در تعطیلات مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما در عمل مشاهده می‌شود که مصرف گاز آن‌ها به‌صورت ممتد ادامه دارد؛ حتی در برخی موارد این وضعیت به چند ماه در فصل زمستان می‌رسد.بر همین اساس، مصرف این واحدها در پله سوم محاسبه می‌شود تا از مصرف غیرمتعارف جلوگیری و عدالت در توزیع انرژی رعایت شود.

در کنار این اقدامات، یک کارگروه بسیار مهم با حضور همه بازیگران مرتبط با حوزه انرژی و ناترازی، به محوریت وزارت کشور تشکیل شده است. خوشبختانه با پیگیری‌های شخص وزیر محترم کشور، معاونت عمرانی و استانداران محترم، این کارگروه‌ها در استان‌ها نیز فعال شده‌اند و کارگروه‌های استانی انرژی به‌صورت جدی وارد عمل شده‌اند.

یکی از بندهای بسیار مهم این مصوبه، اصلاح ساختار تعرفه‌ها است. در این اصلاح تعرفه، چند نکته اساسی وجود دارد. نخست این‌که ما در گذشته ۱۲ پله تعرفه‌ای داشتیم که این ساختار تقریباً مختص کشور ما بود. در حالی که در اغلب کشورهای دنیا و حتی در سایر حامل‌های انرژی و خدمات عمومی مانند برق و آب، ساختار تعرفه‌ای معمولاً چهار پله‌ای است. بر همین اساس، با مصوبه هیئت محترم وزیران ، ساختار تعرفه گاز نیز به ۴ پله اصلاح شد.

نکته دوم، مربوط به الگوی اقلیمی مصرف است. پیش از این، کشور بر اساس ۵ اقلیم کلی و عمدتاً با تکیه بر داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی تقسیم‌بندی می‌شد؛ اما در مصوبه جدید، این الگو به بیش از هزار و نزدیک به ۱۳۰۰ اقلیم مصرفی تبدیل شده است. به این معنا که برای هر منطقه، متناسب با متوسط مصرف تجمیعی ۵ سال گذشته همان منطقه، الگوی مبنا تعریف شده و بر اساس آن، پله‌های مصرف تعیین شده‌اند. این اقدام باعث شده الگوی مصرف واقع‌بینانه‌تر، عادلانه‌تر و متناسب با شرایط واقعی هر منطقه تعریف شود.

بر این اساس طبق بخشنامه‌های ابلاغی، استفاده از هرگونه وسیله گرمایشی در فضای باز برای تمامی مشترکان کسب‌وکار، خدماتی، تجاری، آموزشی، اداری، تفریحی و ورزشی در دوره سرد سال ممنوع است. در جریان بازدیدهای نظارتی، گاز ۷۶۱ واحد تجاری که با وجود اخطارهای صادره همچنان از گرماتابش‌ها و میز آتش در فضای باز استفاده می‌کردند، قطع شده است.

اجرای طرح پایش مصرف گاز واحدهای تجاری، کنترل دمای محیط و مقابله با استفاده غیرمجاز از وسایل گرمایشی در فضای باز با شدت بیشتری دنبال می‌شود و برخورد با متخلفان این حوزه با جدیت در دستور کار شرکت ملی گاز ایران قرار دارد.

در صورت مشاهده تخلف، افزون بر قطع جریان گاز به‌مدت یک هفته، پرداخت صورت‌حساب با تعرفه بالاترین پلکان بخش خانگی، هزینه‌های قطع و وصل جریان گاز و اخذ تعهد مبنی بر عدم استفاده دوباره از این وسایل گرمایشی در دوره سرد سال در دستور کار قرار می‌گیرد.

انتهای پیام