سیده مرضیه فرید، روانشناس گروه روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به تأثیرات گسترده بحرانهای جنگی بر سلامت روان اظهار کرد: زندگی در شرایطی که تهدید و ناامنی بهطور مداوم احساس میشود، علاوه بر جسم، ذهن و روان افراد را نیز تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند به استرس مزمن منجر شود. با این حال آگاهی از واکنشهای روانی و استفاده از راهکارهای مناسب میتواند به افراد کمک کند تا با کمترین آسیب از این شرایط عبور کنند.
وی با اشاره به تأثیر شرایط جنگی بر کودکان گفت: کودکان ممکن است جنگ را مانند هیولایی نامرئی تصور کنند که هر لحظه امکان حمله دارد. این برداشت میتواند موجب اضطراب جدایی از والدین شود؛ اضطرابی که با نشانههایی مانند بیخوابی، کابوسهای شبانه و ترس از تنهایی همراه است.
این روانشناس افزود: از آنجا که مغز کودکان هنوز در حال رشد است، تجربههای ترسناک میتواند بر رشد عاطفی آنها تأثیر بگذارد و حتی در بازیهایشان به شکل سناریوهای فاجعهبار ظاهر شود. والدین میتوانند با توضیحهای ساده درباره آمادگی در شرایط اضطراری، مانند تمرین پناهگیری، و گفتوگوی باز درباره احساسات، به کودکان کمک کنند احساسات خود را بهتر بیان کنند.
فرید تأکید کرد: والدین باید از جملاتی مانند «نباید بترسی»، «مرد که گریه نمیکند» یا «باید شجاع باشی» پرهیز کنند، زیرا این نوع واکنشها مانع بیان هیجانها میشود. اجازه دادن به کودک برای ابراز احساسات، به او کمک میکند حس کنترل بیشتری داشته باشد و استرس خود را بهتر مدیریت کند.
نوجوانان؛ نگرانی از آینده و شکلگیری هویت در دل بحران
وی در ادامه با اشاره به وضعیت نوجوانان گفت: طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، نوجوانان در بازه سنی ۱۱ تا ۱۸ سال قرار دارند و در این دوره با چالش شکلگیری هویت مواجهاند. در شرایط بحران، بسیاری از آنها احساس ناتوانی یا اضطراب عمومی را تجربه میکنند و ممکن است دائماً درباره آینده یا امنیت اعضای خانواده نگران باشند.
به گفته این روانشناس، چنین شرایطی میتواند زمینهساز افسردگی یا حتی رفتارهای پرخطر شود؛ برای مثال برخی نوجوانان ممکن است برای نشان دادن شجاعت به دوستان یا خانواده، نسبت به قوانین ایمنی بیتوجهی کنند.
وی افزود: برای کمک به نوجوانان بهتر است آنها را در برنامهریزیهای خانوادگی مشارکت داد و مسوولیتهایی متناسب با تواناییهایشان به آنها سپرد؛ مانند آمادهسازی کیت اضطراری یا انجام برخی خریدهای ضروری در مسیرهای کوتاه. همچنین تمرینهایی مانند تنفس عمیق، ذهنآگاهی (Mindfulness) یا استفاده از اپلیکیشنهای مدیتیشن میتواند به کاهش چرخه افکار منفی کمک کند.
بزرگسالان؛ خطر استرس پس از سانحه در شرایط بحران
فرید با اشاره به تأثیر جنگ بر بزرگسالان گفت: زندگی در چنین شرایطی ممکن است به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) منجر شود، بهویژه در افرادی که خود یا نزدیکانشان در معرض آسیب جدی قرار گرفتهاند.
وی ادامه داد: یادآوری ناگهانی رویدادهای ترسناک، بیخوابی، تحریکپذیری، نگرانی از تکرار حادثه و احساس بیقراری از جمله نشانههای این اختلال است. در صورت تداوم این علائم، روابط خانوادگی و عملکرد شغلی فرد نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
این روانشناس گفت: حضور در گروههای حمایتی محلی، گفتوگو درباره تجربهها و دریافت حمایت اجتماعی میتواند به کاهش فشار روانی کمک کند. همچنین در صورت ادامهدار بودن علائم، مراجعه به رواندرمانگر و استفاده از روشهایی مانند درمان شناختی ـ رفتاری (CBT) برای اصلاح الگوهای فکری منفی توصیه میشود. ورزش منظم و خواب کافی نیز با کاهش هورمونهای استرس مانند کورتیزول میتواند به بهبود وضعیت کمک کند.
سالمندان؛ گروهی آسیبپذیر در شرایط بحران
وی در ادامه با اشاره به وضعیت سالمندان گفت: افراد بالای ۶۵ سال نیز در شرایط بحران از گروههای آسیبپذیر محسوب میشوند، زیرا اغلب با مشکلات جسمی نیز مواجه هستند. در چنین شرایطی ممکن است احساس تنهایی، ترس از ناتوانی یا تمایل به کنارهگیری از موقعیتهای اجتماعی را تجربه کنند.
فرید افزود: این واکنشها که گاهی بهصورت ناخودآگاه رخ میدهد، در برخی موارد میتواند به افسردگی یا حتی اختلالات شناختی ناشی از استرس منجر شود. حضور در جمع دوستان، ارتباط مستمر با خانواده و دریافت حمایت اجتماعی از عوامل مهم در حفظ سلامت روان سالمندان است.
وی همچنین گفت: تکنیکهایی مانند نوشتن احساسات یا تمرین تصویرسازی مثبت، در صورت آموزش و همراهی متخصص، میتواند به کاهش فشار روانی سالمندان کمک کند.
آمادگی روانی؛ به اندازه آمادگی جسمی مهم است
این روانشناس تأکید کرد: توجه به سلامت روان در شرایط بحران به اندازه آمادگی جسمی اهمیت دارد. برنامهریزی، بیان احساسات و توجه به نشانههای روانی میتواند به افزایش تابآوری افراد کمک کند.
به گزارش ایسنا، به نقل از روابط عمومی بیمارستان بوستان شیراز در روز جمعه ۲۹ اسفند، فرید بیان کرد: در صورتی که علائمی مانند حملات پانیک شامل تعریق شدید، تپش قلب، احساس خفگی یا ترس از دست دادن کنترل بهطور مکرر تجربه شود، مراجعه به متخصص ضروری است. انسانها از توانایی بالایی برای تابآوری برخوردارند و با بهرهگیری از دانش روانشناختی میتوان حتی در شرایط دشوار نیز مسیر رشد فردی را هموار کرد.
انتهای پیام
