محمدرضا منصوری در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ضرورت توجه به این مسئله که بارش بر اثر چه مکانیزمی رخ می‌دهد، اظهار کرد: پدیده بارش به صورت اوروگرافیک اتفاق می‌افتد، یعنی توده‌هایی که حاوی رطوبت کافی برای بارش هستند در اثر برخورد به دامنه کوه صعود می‌کنند و بارش اتفاق می‌افتد  و یا اینکه در اثر همرفت و توربولانس هوا اتفاق می‌افتد یعنی تودهٔ مرطوب در اثر اغتشاش جوی به صورت محلی یا در اثر برخورد به یک جزیره حرارتی یا چشمه گرمایی صعود می‌کند، سپس سرد شده و امکان بارش فراهم می‌شود و یا هسته‌های تراکمی باعث نزول بارش در ابرهای حاوی رطوبت می‌شوند که این هسته‌های تراکمی حتی می‌توانند گرد و غبارهای ریز و درواقع حتی نمک، رس و ... هم باشند که توده هوای مرطوب در مسیر خود با آن‌ها برخورد می‌کند؛ این موارد بسیار ساده، مکانیسم بارش محسوب می‌شوند.

وی ادامه داد: برای توده هوا در هر صورت باید این اتفاقات اعم از هسته تراکم یا صعود رخ دهد و در نهایتا شکل‌گیری قطعات باران رخ دهد، اما در خصوص بارورسازی ابرها سعی می‌شود هسته تراکمی به توده هوای مرطوب تزریق کند که به صورت مرسوم مباحث یدید نقره مطرح است که این اتفاق بیفتد و توده هوای مرطوب در اطراف هسته‌های تزریق‌شده جمع شود و شکل‌گیری قطره اتفاق بیفتد و این در اثر گرانش زمین به صورت نزولات بارشی اتفاق می‌افتد.

لزوم نگاه هزینه فایده به پدیده بارورسازی ابرها

منصوری یادآور شد: بیشتر از نیم‌قرن در حوزه بارورسازی ابرها فعالیت صورت گرفته است، اما اینکه چقدر برای کشور ما این امر موفقیت‌آمیز باشد جای بررسی و سؤال دارد. در حقیقت این یک بحث پژوهشی تحقیقاتی محسوب می‌شود که جنبه کاربردی هم می‌تواند پیدا کند، اما باید با نگاه هزینه فایده سنجیده شود و در حقیقت در حوزه‌هایی که همزمان ورود توده‌های مرطوب اتفاق می‌افتد، می‌تواند انجام شود.

وی گفت: در بهترین حالت برای بارورسازی ابرها در کارهایی که برای پروژه افزایش بارش در کشور امارات انجام‌ شده، ادعا شده که برای بارش سالانهٔ امارات پس از استفاده از روش بارورسازی ابرها، بارش‌ها حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش پیدا کرده است اما برای ایران بر اساس کارهایی که سابقاً انجام‌شده و طبق تحقیقاتی که انجام‌شده بین ۱۰ تا ۱۵ درصد در زمینهٔ افزایش بارش موفقیت‌آمیز بوده است.

این کارشناس اداره کل هواشناسی خراسان رضوی با بیان اینکه در آینده باز هم می‌توان برروی این موضوع بیشتر تحقیق انجام داد و به صورت آزمایشی پروژه‌هایی تعریف کرد، افزود: باید به یاد داشت این یک روش برای رفع کمبود آب در ایران نیست، زیرا به صورت سالانه بارش‌ها در کشور ما به صورت ناهنجار و پراکنده است، یعنی بارش سالانه کشور ممکن است در پاییز اتفاق نیفتد و در زمستان شاهد بارش باشیم.

وی با اشاره به اینکه وقوع بارش‌ها به صورت پراکنده و گاه ناهنجار از خواص بروز پدیده تغییر اقلیم و اثرات آن است که در کشورمان با این پدیده مواجه هستیم، خاطرنشان کرد: بنابراین مسئله اصلی ما نحوه استفاده یا حکمرانی آب و موضوع تخصیص منابع آب است و باید روی تخصیص منابع آب تمرکز کنیم و این موضوع خصوصاً در استفاده از آب و کاربرد آب در کشاورزی که گاها ۶۰ تا ۸۰ درصد منابع آب زیرزمینی دشت‌های کشور را استفاده می‌کند اهمیت دارد، در حالی که به تناسب این میزان مصرف، بازدهی خیلی پایین‌تری دارد.

منصوری افزود: با توجه به سهم بالای مصرف منابع آبی در حوزه کشاورزی، موضوع بارورسازی ابرها یک پروژه تحقیقاتی می‌تواند محسوب شود، اما راه‌حل مشکل کم آبی کشور نیست. بارش‌هایی هم که طی یکی دو ماه گذشته اتفاق افتاد در اثر انحراف جت استریم‌ها به عرض‌های پایین‌تر بود که بدین ترتیب موج‌هایی شکل گرفت و رطوبت دریای سرخ را به سمت کشورمان منحرف کرد و در نتیجه بارش‌های خوبی داشتیم؛ ولی در واقع در پاییز این نوع بارش می‌تواند به عنوان بارش غیرعادی تلقی شود هرچند که همین الگوهای غیرعادی معمولاً تأمین‌کننده منابع آب کشور هستند.

این کارشناس اداره کل هواشناسی خراسان رضوی تصریح کرد: ممکن است در سال‌های آینده به دلیل اثرات تغییر اقلیمی کشور، بیشتر از این شاهد الگوهای غیرعادی و بی‌هنجار آب و هوایی باشیم که معمولاً سیل‌خیزی و مخاطرات هواشناسی و مخاطرات هیدرولوژیکی متعددی هم به دنبال خواهند داشت.

نیازمند ارزیابی اقتصادی کاربردهای آب هستیم 

منصوری تصریح کرد: ما در ایران در منطقه خاورمیانه در یک اقلیم خشک و نیمه‌خشک به سر می‌بریم، ولی در طول سال‌ها ممکن است با شرایطی مواجه شویم که بارش ما خیلی کمتر از حد نرمال بلندمدت باشد که اصطلاحاً به این پدیده خشکسالی می‌گوییم و یا ممکن است بارش‌ها بیشتر از حد نرمال باشد که به آن ترسالی می‌گوییم، ولی این وقایع در اقلیم خشک کشور ما و کمبود منابع آب ما تأثیر چندانی ندارد و ما در هر صورت نیازمند ارزیابی اقتصادی کاربردهای آب هستیم و باید هزینه فایده همه اقداماتی که منابع آبی را مصرف می‌کنیم انجام دهیم تا آب را به بهترین شکل تخصیص بدهیم.

وی اضافه کرد: در این راستا باید روش‌هایی هم که احتمالاً برای افزایش بارش می‌تواند اتفاق بیفتد؛ مانند بارورسازی ابرها اگر ارزیابی اقتصادی صحیحی برای آن انجام شود و درصد موفقیت این پروژه‌ها بالاتر شود می‌توانند مفید باشند.

انتهای پیام