به گزارش ایسنا، روزنامه «آرمان امروز» در گزارشی از پایان چهاردهه تبعیض نوشت:  شنبه شب پیامکی برای مردم ارسال شد که در آن خبری از معاون زنان رئیس‌جمهور درباره موتورسواری زنان اعلام شده بود، متن پیامک از مُهر تاییدی بر سال‌ها مطالبه زنان می‌داد: «صدور گواهینامه موتورسواری زنان نهایی شده و فرآیند اجرایی آن در روزهای آینده آغاز می‌شود.»

سرهنگ عین اله جهانی، معاون پیشین پلیس راهور فراجا، با اشاره به مصوبه دولت برای صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان، گفت: «بنده به نوبه خود از این تصمیم دولت تشکر می‌کنم؛ زیرا به یک مطالبه به‌حق عامه مردم در ارتباط با تصویب مقررات مرتبط برای ثبت نام، آموزش، آزمایش و صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان اقدام کردند. وضعیت فعلی جامعه ما، استفاده از موتورسیکلت برای بانوان را یک امر اجتناب ناپذیر تلقی می‌کند؛ چرا که خانم‌ها به واسطه اشتغال، رفت و آمد روزانه و انجام کارهای ضروری نیازمند استفاده از موتورسیکلت بودند؛ زیرا این وسیله نقلیه کم هزینه است، معبر کمتری اشغال می‌کند و در ترافیک نیز بسیار قابل عبورتر است.»

این در حالی است که‌ پس از سال‌ها انتظار و بلاتکلیفی، خبر صدور قریب‌الوقوع مجوز گواهینامه موتورسیکلت برای زنان، بار دیگر یکی از مطالبات قدیمی نیمی از جامعه را به صدر اخبار بازگردانده است؛ مطالبه‌ای که اگرچه گامی روبه‌جلو در مسیر برابری حقوقی و تسهیل تردد به شمار می‌آید، اما هم‌زمان پرسش‌های جدی را نیز پیش روی سیاست‌گذاران قرار می‌دهد.

آیا زیرساخت‌های آموزشی، مراکز آزمون و ظرفیت‌های صدور گواهینامه، آمادگی مواجهه با خیل عظیم زنانی را دارد که سال‌ها در انتظار دریافت این مجوز مانده‌اند؟

داستان گواهینامه موتور بانوان به تبصره ماده ۲۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب ۱۳۸۹ بازمی‌گردد؛ تبصره‌ای که اعلام می‌دارد «صدور گواهینامه موتورسیکلت برای مردان برعهده نیروی انتظامی است»؛ همین قید «مردان»، به تکیه‌گاه اصلی مخالفان بدل شده است.

در سال ۱۳۹۸، صدور یک رأی در دیوان عدالت اداری به نفع یکی از زنان متقاضی گواهینامه، جرقه‌های امید را روشن کرد، اما طولی نکشید که با اعتراض نیروی انتظامی و رای تجدیدنظر، این شعله فروکش کرد. موافقان معتقدند طبق اصول قانون اساسی، تفاوت جنسیتی در بهره‌مندی از حقوق اجتماعی (از جمله رانندگی) وجاهت ندارد و موتور صرفاً یک وسیله نقلیه است، نه یک نماد جنسیتی. در مقابل، مخالفان بر ملاحظات شرعی و صیانت از حیا در فضاهای عمومی تأکید دارند و تغییر در این روند را مستلزم قانون‌گذاری جدید در مجلس می‌دانند.

موضوعی که اگرچه در قانون منع صریحی برای آن وجود ندارد، اما در عمل، به دلیل سکوت‌های قانونی و غلبه برخی سلایق عرفی، همچنان بلاتکلیف مانده است. دکتر علیرضا اسماعیلی، کارشناس حوزه ترافیک و حمل‌ونقل و مدرس دانشگاه تهران، تأکید می‌کند؛ موضوع گواهینامه موتورسواری بانوان، از آن مسائلی است که سال‌ها درباره‌اش صحبت شده اما به سرانجام نرسیده است. او تصریح می‌کند: «من به‌عنوان یک شهروند و یک کارشناس، معتقدم گواهینامه موتور حق خانم‌هاست؛ درست همان‌طور که حق آقایان است.»

قوانین در گروی تبعیض جنسیتی
تبصره ماده بیست قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی  که صدور  گواهینامه رانندگی موتور را   حق انحصاری مردان دانسته جلوه‌ای از اعمال تبعیض جنسیتی است که با اصل نوزدهم قانون اساسی، با اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاقین جهانی حقوق مدنی و سیاسی که جمهوری اسلامی ایران بنا به مقررات حقوق بین‌الملل ملتزم و مکلف به مراعات آن است، مغایرت جدی دارد.

این مقررات، سند محرومیت زنان از حقوق حقوق انسانی آن‌ها و تبعیض مبتنی بر جنسیت است، امری که می‌تواند زمینه‌ساز محرومیت‌های دیگری باشد؛ مثلا عدم امکان استفاده از موتورسیکلت به عنوان یک وسیله نقلیه ارزان  و سریع، برخی امکانات برای  اشتغال زنان را از بین می‌برد و دست‌وپای آن‌ها را در تصدی  مشاغل می‌بندد و  سبب تشدید وضعیت فقر زنانه می‌شود.

این چنین قوانینی در پرتوی رویکرد ایدئولوژیک حاکمیت برای حذف و رویت‌ناپذیر کردن زنان، تصویب می‌شوند و نابرابری را نهادینه می‌کنند و ابعاد آن را وسعت می‌بخشند.

تنها عبور از نظم مردسالار و باور به برابری زنان و مردان در برابر قانون و عمل به قانون اساسی ممکن است سبب نسخ و برچیدن این گونه مقررات شود و راه اصلاح قانون، فقط از مجلس قانون‌گذاری می‌گذرد.

سمیرا چند سالی است در تهران زندگی می‌کند و به‌تازگی تصمیم گرفته از موتور برای رفت‌وآمد به محل کارش استفاده کند. او پیش از این از ماشین شخصی، تاکسی‌های اینترنتی و مترو برای رفت‌وآمد استفاده می‌کرده که نتیجه مطلوبی به همراه نداشته است.

او در این باره می‌گوید: «دلیل اصلی که به استفاده از موتور  فکر کردم، این بود که محل کارم  در طرح ترافیک است و تردد با ماشین شخصی برایم هزینه بالایی داشت. با مترو و وسایل حمل‌ونقل عمومی هم امکان تردد وجود دارد اما این روزها که هوا خیلی گرم شده و متروها شلوغ هستند، پیاده‌روی از خونه تا ایستگاه مترو خسته کننده است. استفاده هر روزه از تاکسی‌های اینترنتی هم هزینه بالا و ترافیک سنگینی دارد.»

سمیرا در مورد کاهش زمان رفت‌وآمدش با موتور توضیح می‌دهد: «مسیر خونه تا شرکت برای من با ماشین حدود ۴۰ دقیقه زمان می‌برد  اما حالا  مدت زمان رفت و آمدم با موتور به ۲۰ دقیقه کاهش پیدا کرده.»

از سمیرا در مورد تجربه موتورسواری در شهر می‌پرسم، پاسخ می‌دهد: «می‌تونم بگم با واکنش‌های مثبت زیادی روبه‌رو شدم. حتی گاهی افرادی که در ماشین‌های کناری پشت چراغ قرمز من را می‌بینند، ازم تعریف و تمجید می‌کنند و حتی تشویقم می‌کنند که  این کار رو ادامه بدم. البته که موتور سواری خطرات و سختی‌های خودش را دارد. مخصوصا اگر از خیابون‌های شلوغ  تردد کنم. اما ماشین‌ها و بقیه موتورسوارها وقتی می‌بینند یک خانوم راننده موتور است بیشتر هوای منو دارند.»

از او درباره مشکلاتی که تا به حال داشته سوال می‌پرسم، سمیرا می‌گوید: «بیشترین مشکلی که داشتم کیفیت آسفالت خیابون‌ها بوده نه فرهنگ آدما. موتورهای کوچیک با اینکه کنترلشون راحت است اما چون لاستیک‌های کوچیکتری دارند، در دست‌اندازها خیلی آسیب می‌بینند و  این موضوع باعث شده حتی گاهی تعادلم را از دست بدهم.»

وقتی خانم‌ها بدون گواهینامه موتورسواری می‌کنند، عملاً از هیچ‌گونه حمایت قانونی و بیمه‌ای برخوردار نیستند. اگر حادثه‌ای رخ دهد، نه بیمه خسارت را پوشش می‌دهد و نه پشتوانه حقوقی وجود دارد. همین مسئله، اضطراب دائمی و ناامنی روانی ایجاد می‌کند.

به باور اسماعیلی، این ترس دائمی خود می‌تواند عامل افزایش خطر تصادف باشد: «وقتی یک موتورسوار هر لحظه نگران توقف توسط پلیس یا وقوع یک حادثه بدون پوشش بیمه است، تمرکز رانندگی کاهش پیدا می‌کند. این وضعیت، ناخواسته ریسک را بالا می‌برد.»

دکتر اسماعیلی یادآور می‌شود که اعطای گواهینامه به زنان، حتی در سال‌های گذشته هم تجربه شده است؛ کمتر از دو دهه قبل، تعدادی از خانم‌ها به‌طور رسمی گواهینامه موتور دریافت کرده بودند. نه اتفاق خاصی افتاد و نه مشکلی ایجاد شد. حتی در همان زمان هم قانون مانعی برای این موضوع قائل نشده بود.

با این حال، منتقدان هشدار می‌دهند که بدون فرهنگ‌سازی، اضافه شدن حجم عظیمی از کاربران جدید به معابر پرآشوب فعلی، ممکن است به گره‌های ترافیکی و آمار تصادفات دامن بزند.

اسماعیلی معتقد است: «رانندگی بانوان، به‌طور کلی قانون‌مندتر است. این یک واقعیت میدانی است. وقتی خانم‌ها موتورسواری می‌کنند، رفتارهای پرخطر، حرکات نمایشی و بی‌نظمی‌هایی که گاهی از سوی برخی موتورسواران مرد دیده می‌شود، بسیار کمتر اتفاق می‌افتد.»

او می‌افزاید: «وقتی گواهینامه هم داشته باشند، موتور پلاک‌دار باشد و آموزش رسمی دیده باشند، طبیعی است که اصولی‌تر رانندگی می‌کنند. این نه‌تنها اتفاق بدی نیست، بلکه به نظم شهری و احترام به قانون کمک می‌کند.»

انتهای پیام