به گزارش ایسنا، سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، در نشستی با حضور معلمان و پژوهشگران، ضمن تشریح ابعاد مختلف طرح «سلام»  یا سلامت اجتماعی محله‌محور بر نقش محوری معلمان در تحقق این طرح تأکید کرد.

در این قالب، معلمان می‌توانند از سطح آموزش صرف عبور کنند و به کنشگران فرهنگی، اجتماعی و تربیتی محله تبدیل شوند. مدرسه دیگر تنها محل آموزش رسمی نیست بلکه به کانون فعالیت‌های اجتماعی محله تبدیل می‌شود جایی که پس از ساعات آموزشی، خدمات اجتماعی، گفت‌وگو، آموزش خانواده، مهارت‌آموزی و حمایت‌های محلی جریان پیدا می‌کند و در مقابل، ظرفیت‌های مردمی و اجتماعی محله نیز از فرایند تربیت دانش‌آموزان حمایت می‌کنند.

حسینی در این نشست گفت: در طرح «سلام»، معلم صرفاً انتقال‌دهنده دانش نیست بلکه تسهیل‌گر سرمایه اجتماعی محله است. فردی که شبکه ارتباطی میان خانواده‌ها، نهادهای مردمی، خیرین و دستگاه‌های حمایتی را فعال می‌کند.

وی ادامه داد: این نقش، آموزش را به تربیت اجتماعی پیوند می‌دهد و مدرسه را به پایگاه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، تقویت هویت جمعی و ارتقای کیفیت زندگی در محله تبدیل می‌سازد. سلامت اجتماعی در این چارچوب نه از مسیر مداخلات صرفاً اداری بلکه از مسیر رابطه، اعتماد و مشارکت محلی شکل می‌گیرد و معلم در قلب این فرایند قرار دارد.

حسینی بیان کرد: مسیر تحول مدرسه برای تحقق این رویکرد باید از دوره ابتدایی آغاز شود، دوره‌ای که کودکان هنوز با ساختارهای خشک و سلسله‌مراتبی مواجه نشده‌اند و ظرفیت بالایی برای تجربه مشارکت دارند. به تدریج مدرسه از یک نهاد صرفاً اداری خارج شده و به نهادی مشترک میان حاکمیت و مردم در امر تعلیم و تربیت تبدیل می‌شود.

رئیس سازمان بهزیستی گفت: این مسیر شامل سه مرحله است، مدرسه‌ای که دانش‌آموز در آن بدون ترس و بدون برچسب هویتی می‌تواند تجربه کند، پرسش کند، خطا کند و یاد بگیرد. مدرسه مشارکتی که خانواده‌ها، نهادهای محلی و گروه‌های مردمی در تربیت نقش فعال می‌یابند و مدرسه‌ای که میان مدرسه و جامعه دیواری نباشد و مدرسه در محله حضور داشته باشد و محله در مدرسه.

رئیس سازمان بهزیستی کشور تأکید کرد: یکی از مهم‌ترین راه‌های تحقق این وضعیت تبدیل مدارس به کانون فعالیت‌های باکیفیت محله است به‌ویژه در ساعات غیرآموزشی و پس از پایان برنامه رسمی درسی در برخی موارد با تلفیق هوشمندانه فعالیت‌های اجتماعی و تربیتی در خلال برنامه‌های آموزشی.

وی عنوان کرد: در گام نخست نزدیک به سیصد مدرسه به‌عنوان پایلوت کانون‌های فعالیت محله‌محور در چارچوب طرح «سلام» انتخاب شده‌اند تا هسته‌های اولیه شبکه کنشگری اجتماعی در محلات شکل گیرد. نقش معلمان در این فرایند کلیدی است، آنان مهم‌ترین عامل آگاهی‌بخشی و پیونددهنده میان مردم، مدرسه و تشکل‌های محلی هستند.

حسینی افزود: معلمان باید نقش خود را محدود به کلاس درس ندانند و دو کارکرد مکمل داشته باشند، در خارج از دیوارهای مدرسه، برقراری ارتباط با مردم محله، ایجاد اعتماد اجتماعی، آگاهی‌بخشی و توانمندسازی خانواده‌ها و تبدیل شدن به حلقه اتصال میان خدمات اجتماعی و مردم و در درون مدرسه، پذیرش مردم محله در ساعات غیرآموزشی و جریان‌یافتن فعالیت‌های فرهنگی، تربیتی و اجتماعی در مدرسه. به این ترتیب شبکه‌ای از فعالیت‌های محله‌محور شکل می‌گیرد که در آن معلم نه‌فقط پیونددهنده بلکه تسهیل‌گر، سازمان‌دهنده و مدیر فعالیت‌های اجتماعی محله است.

حسینی همچنین به نقش پژوهشگران اشاره کرد و گفت: پژوهشگران نیز نقش اساسی دارند. آنان با انجام پژوهش‌های محله‌محور و شناخت دقیق ویژگی‌های اجتماعی، فرهنگی و رفتاری هر محله امکان طراحی مداخلات مؤثر را فراهم می‌کنند. هر محله اقتضائات خاص خود را دارد و بدون این شناخت، فعالیت‌های اجتماعی به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.

وی گفت: تجربه ارائه‌شده در این جلسه نشان داد که چگونه با فهم درست بافت محله و ویژگی‌های فرهنگی آن می‌توان برنامه‌ها را واقع‌بینانه و اثربخش طراحی کرد. طرح «سلام» تنها یک برنامه اجرایی نیست بلکه بر پیوند میان عمل اجتماعی و دانش علمی استوار است.

وی با اشاره به تجربیات جهانی افزود: "تجربیات جهانی نیز این رویکرد را تأیید می‌کند. در ژاپن، الگوی Community School اجرا می‌شود که در آن شورای محلی، خانواده‌ها و داوطلبان در مدیریت مدرسه نقش دارند و مدرسه محور انسجام اجتماعی محله است. در فنلاند، مدرسه محل یادگیری زندگی است و خانواده و جامعه در فرایند تربیت شریک رسمی محسوب می‌شوند.

وی ادامه داد: در انگلستان، الگوی Extended Schools مدارس را پس از ساعات آموزشی به مراکز خدمات اجتماعی، مشاوره و فعالیت‌های فرهنگی برای کل محله تبدیل کرده است. در ایالات متحده نیز مدل Community Schools نشان داده است که حضور خدمات اجتماعی در مدرسه هم افت تحصیلی و هم آسیب‌های اجتماعی را کاهش می‌دهد. این تجربه‌ها نشان می‌دهند که هرجا مدرسه از نهاد آموزشی صرف به نهاد اجتماعی تبدیل شده، سرمایه اجتماعی افزایش یافته و هزینه‌های مداخلات دولتی کاهش یافته است.

حسینی تأکید کرد: طرح «سلام» در پی آن است که مدرسه را از یک ساختمان آموزشی به قلب تپنده محله تبدیل کند. جایی که معلم تسهیل‌گر جامعه است، پژوهشگر شناخت اجتماعی را تأمین می‌کند، مردم شریک تربیت می‌شوند و حاکمیت پشتیبان و توانمندساز این شبکه است. مدرسه در محله و محله در مدرسه و مدرسه در جامعه و جامعه در مدرسه ظهور پیدا می‌کند و سلامت اجتماعی نه به‌عنوان یک برنامه اداری بلکه به‌عنوان یک زیست اجتماعی شکل می‌گیرد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: سال‌هاست که خدمات اجتماعی را مثل بسته‌های آماده طراحی کرده‌ایم؛ مسئله در محله شکل می‌گیرد اما راه‌حل از اداره می‌آید. کارشناسان می‌آیند، فرم پر می‌شود، خدمتی ارائه می‌شود، پرونده بسته می‌شود و چند ماه بعد همان مسئله دوباره برمی‌گردد زیرا ما خدمات را به مردم می‌رسانیم اما از مردم شروع نمی‌کنیم.

وی متذکر شد: امروز در ادبیات جهانی رفاه اجتماعی یک تغییر بزرگ رخ داده است، دولت دیگر ارائه‌دهنده رفاه نیست بلکه جامعه تولیدکننده رفاه است. جامعه از کجا شروع می‌شود؟ پژوهشگران توسعه اجتماعی پاسخ تقریباً مشترکی دارند، هر کانون اجتماعی و محلی مهم است اما مهم‌ترین آن مدرسه است. مدرسه نه ساختمان آموزشی بلکه قلب محله است.

حسینی گفت: جان دیویی بیش از صد سال پیش گفته بود که مدرسه «نسخه کوچک جامعه» است یعنی اگر زندگی واقعی مردم وارد مدرسه نشود، آموزش بی‌جان می‌شود و اگر مدرسه وارد زندگی مردم نشود، جامعه بی‌پیوند می‌شود. مدرسه تنها جایی است که کودک، خانواده و محله هر روز به هم می‌رسند و نه اداره، نه مرکز خدمات و نه رسانه چنین پیوندی دارند.

وی افزود: در بسیاری از کشورها، عصرها مدرسه تعطیل نمی‌شود بلکه کارکردش عوض می‌شود، کلاس درس تبدیل به کلاس زندگی می‌شود. توسعه زمانی اتفاق می‌افتد که مردم درباره زندگی خود گفت‌وگو کنند نه وقتی درباره آن‌ها تصمیم گرفته شود و آغازگر چنین گفت‌وگویی تنها کسی است که هم شناخته‌شده، هم مورد اعتماد و هم روزانه با خانواده‌ها در ارتباط است یعنی معلم.

رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: معلم در این نگاه صرفاً آموزش‌دهنده نیست بلکه تسهیلگر گفت‌وگوی اجتماعی محله است و اولین کسی است که می‌فهمد کدام خانواده درگیر بحران است، کدام کودک منزوی شده و کدام سالمند تنها مانده است. هیچ سامانه‌ای چنین داده زنده‌ای ندارد.

حسینی در پایان گفت: خطای بزرگ ما این است که خدمات را از جایی شروع می‌کنیم که مشکل دیده می‌شود نه از جایی که رابطه وجود دارد. وقتی خدمت از بیرون می‌آید، مردم مصرف‌کننده می‌شوند. وقتی از درون محله شکل می‌گیرد، مردم شریک می‌شوند. مهم‌ترین دارایی هر محله، پیش از بودجه و ساختمان، شبکه اعتماد است و بزرگ‌ترین شبکه اعتماد محله، مدرسه است.

براساس گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان بهزیستی کشور، وی گفت: پایدارترین تغییرات اجتماعی از گروه‌هایی می‌آید که سه ویژگی دارند، اعتماد، ارتباط روزمره و شناخت واقعی خانواده‌ها و تنها حرفه‌ای که هر سه را همزمان دارد، معلمی است. به همین دلیل بسیاری از سیاست‌های اجتماعی دنیا دیگر از اداره رفاه شروع نمی‌شوند از کلاس درس شروع می‌شوند. اگر خدمات اجتماعی از ساختمان‌های اداری آغاز شود، پرونده تولید می‌کند، اگر از مدرسه آغاز شود، رابطه تولید می‌کند و رفاه اجتماعی نه با پرونده، نه با بودجه بلکه با رابطه پایدار شکل می‌گیرد. شاید زمان آن رسیده باشد که مدرسه را از آخرین حلقه آموزش به اولین حلقه جامعه تبدیل کنیم.

انتهای پیام