به گزارش ایسنا، محیط‌های کاری امروز، به‌ویژه سازمان‌های بزرگ و پیچیده، با فشارهای متعددی روبه‌رو هستند. رقابت شدید، محدودیت منابع، انتظارات بالای ذی‌نفعان و سرعت تغییرات، گاهی سازمان‌ها را از توجه به مهم‌ترین دارایی خود یعنی انسان‌ها دور می‌کند. در چنین شرایطی، کارکنان ممکن است تنها به‌عنوان نیروی کار یا هزینه دیده شوند، نه به‌عنوان افرادی با نیازهای عاطفی، روانی و اجتماعی. این نگاه می‌تواند به کاهش انگیزه، افزایش فرسودگی شغلی و افت کیفیت عملکرد منجر شود. پژوهش‌های مختلف نشان داده‌اند که انسان در محیط کار، صرفاً یک عامل فنی نیست، بلکه موجودی اجتماعی است که به تعامل مثبت، احترام، قدردانی و احساس ارزشمندی نیاز دارد. بی‌توجهی به این نیازها، پیامدهایی فراتر از محیط کار به دنبال دارد و حتی زندگی شخصی افراد را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در سال‌های اخیر، مفهوم مهربانی به‌عنوان یکی از عناصر مهم در روابط کاری و فرهنگ سازمانی مورد توجه قرار گرفته است. مهربانی در محیط کار به معنای رفتار محترمانه، همدلانه و حمایتگرانه میان مدیران و کارکنان است. این رویکرد می‌تواند به ایجاد فضایی امن‌تر، کاهش تنش‌های روانی و تقویت همکاری بین افراد کمک کند. نتایج مطالعات پیشین نشان می‌دهند که مهربانی سازمانی با پیامدهایی مانند افزایش رضایت شغلی، تقویت عزت‌نفس کارکنان، کاهش استرس و فرسودگی شغلی و حتی بهبود عملکرد سازمانی همراه است. به‌ویژه در محیط‌های کاری پرتنش مانند بیمارستان‌ها، که کارکنان به‌طور مداوم با فشارهای روانی و تصمیم‌های حیاتی مواجه‌اند، توجه به مهربانی می‌تواند نقشی کلیدی در حفظ سلامت روان و کیفیت خدمات ایفا کند. از این رو، پرداختن علمی و نظام‌مند به این موضوع، ضرورتی جدی برای سازمان‌های امروزی به شمار می‌آید.

در همین زمینه، علی شائمی برزکی، دانشیار گروه مدیریت دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، به همراه دو نفر از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را در این زمینه انجام داده‌اند. این پژوهش با تمرکز بر طراحی یک الگوی جامع برای مهربانی در سازمان‌ها انجام شده و تلاش کرده است ابعاد، عوامل مؤثر و پیامدهای این مفهوم را به‌صورت منسجم بررسی کند. پژوهشگران با تکیه بر دیدگاه‌های علمی مدیریت و رفتار سازمانی و با توجه به شرایط واقعی محیط‌های کاری، به‌ویژه بیمارستان‌ها، مدلی را ارائه داده‌اند که می‌تواند به مدیران در درک بهتر و عملی‌سازی مهربانی در سازمان کمک کند.

برای انجام این پژوهش، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۹ نفر از مشارکت‌کنندگان انجام شد که به‌صورت هدفمند انتخاب شده بودند. مصاحبه‌ها تا زمانی ادامه یافت که اطلاعات جدیدی به دست نیامد و به اصطلاح «اشباع نظری» حاصل شد. داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از نرم‌افزار تخصصی تحلیل داده‌های کیفی تجزیه‌وتحلیل شدند و پژوهشگران از دقت و اعتبار نتایج اطمینان حاصل کردند.

یافته‌های پژوهش نشان دادند که مهربانی سازمانی پدیده‌ای چندبعدی و پیچیده است. پژوهشگران پس از تحلیل داده‌ها، صدها مفهوم اولیه را شناسایی کردند که در نهایت در قالب مجموعه‌ای از مقوله‌های اصلی دسته‌بندی شد. این مقوله‌ها شامل عوامل ایجادکننده مهربانی، شرایط زمینه‌ای، عوامل بازدارنده، راهکارها و پیامدها بودند. در این چارچوب، مهربانی سازمانی از سه بُعد اصلی تشکیل شده است: بُعد شناختی که به نگرش‌ها و باورهای افراد مربوط می‌شود، بُعد عاطفی که احساسات مثبت و همدلی را در بر می‌گیرد و بُعد رفتاری که در عمل و تعامل روزمره افراد نمود پیدا می‌کند.

بر اساس نتایج این تحقیق که در فصلنامه «مدیریت دولتی» وابسته به دانشگاه تهران و انجمن علمی آموزش و توسعه منابع انسانی ایران انتشار یافته‌اند، عوامل فردی مانند سلامت روان، ویژگی‌های شخصیتی و سطح بلوغ اجتماعی، و همچنین عوامل سازمانی مانند جوّ حاکم بر سازمان، ساختارها و شیوه‌های مدیریتی، نقش مهمی در شکل‌گیری یا تضعیف مهربانی دارند.

پژوهش همچنین نشان داد که موانعی مانند خستگی هیجانی کارکنان، بی‌عدالتی سازمانی، رهبری نامناسب و حتی شرایط فرهنگی و اقتصادی بیرون از سازمان می‌توانند مانع گسترش این فرهنگ شوند. در مقابل، راهکارهایی در سطوح فردی، گروهی و سازمانی شناسایی شد که می‌تواند به ترویج مهربانی کمک کند.

این پژوهش بر اهمیت کاربردی نتایج آن تأکید دارد. بر اساس الگوی ارائه‌شده، ایجاد ساختارهای مشارکتی، بازنگری در فرآیندهای کاری و توجه به آموزش کارکنان در زمینه مهربانی سازمانی، می‌تواند بستر مناسبی برای کاهش استرس و افزایش تاب‌آوری فراهم کند. پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند که این الگو در بیمارستان‌های مورد مطالعه به‌طور عملی اجرا و ارزیابی شود تا اثربخشی آن سنجیده شود.

همچنین تأکید شده است که فرهنگ سازمانی حامی مهربانی، نه‌تنها بر عملکرد کارکنان اثر می‌گذارد، بلکه می‌تواند پیامدهای مثبتی در سطح جامعه داشته باشد. به بیان ساده، مهربانی در محیط کار مسری است و آثار آن از مرزهای سازمان فراتر می‌رود.

انتهای پیام