محمد برومند در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: از مهمترین وظایف خانوادهها در شرایط بحرانی و زمان وقوع درگیریها، دور نگه داشتن کودکان از فضای جنگ و تنش است. واقعیت این است که جنگ یک پدیده مربوط به دنیای بزرگسالان است و به هیچ وجه نباید اجازه داد پای کودکان به این ستیزها و درگیریهای ذهنی باز شود. اولین اصل در مواجهه با کودکان در این شرایط «تامین امنیت روانی» آنها است. کودک باید در محیط خانواده احساس کند که در امنیت کامل قرار دارد. استفاده از ابزارهایی مثل قصه، بازی و نمایش میتواند راهکار مناسبی برای آرام کردن بچهها باشد اما مهمتر از تمام اینها، حس امنیتی است که کودک در خلال این فعالیتها از والدین خود دریافت میکند.
وی با بیان اینکه یکی از موثرترین راهکارها برای محافظت از روحیه کودکان در این روزها، حفظ دقیق برنامهها و روتینهای همیشگی زندگی آنها است، تاکید کرد: نباید اجازه داد برنامههایی مثل ساعت تماشای فیلم، مطالعه کتاب یا قرارهای بازی با دوستان که پیش از این وجود داشته، به دلیل فضای جنگی تعطیل شود. تداوم این روند طبیعی به کودک کمک میکند تا احساس کند دنیای اطرافش همچنان پایدار است. در این میان، والدین میتوانند با رویکردی هوشمندانه زمان بیشتری را به بازی و قصهگویی اختصاص دهند اما باید توجه داشت که اکنون زمان مناسبی برای روایت قصههایی با مضمون ایستادگی، فداکاری یا نبرد نیست بلکه باید به سراغ قصههایی رفت که صرفا حس آرامش و امنیت را در کودک تقویت میکنند.
این نویسنده و کارگردان تئاتر با اشاره به اینکه فراهم کردن بستر مطالعه و شنیدن قصه برای کودکان، علاوه بر سرگرمی سبب همزادپنداری با قهرمانها میشود، بیان کرد: این امر منجربه یک نوع تخلیه هیجانی و آرامش درونی شده و پیامهای مثبت داستان را جایگزین اضطرابهای محیطی میکنند. در این مسیر، مشارکت فعالانه اعضای خانواده با کودکان کلیدیترین نقش را ایفا میکند. فراتر از تامین کتابهای مناسب برای بچههایی که اهل مطالعه هستند، بهکارگیری ایدههای خلاقانه در روایت داستان میتواند تاثیر این آرامشبخشی را دوچندان کند.
ایجاد تعادل روانی برای کودکان با اجرای نمایش خانوادگی قصهها
او افزود: به عنوان نمونه والدین یا خواهر و برادر بزرگتر میتوانند در کنار کودک به خواندن قصه بپردازند و با تقسیم نقشهای داستان میان خود، بخشی از روایت را به عهده بگیرند یا حتی آن را به شکل یک نمایش خانگی اجرا کنند. در واقع هر چقدر این همگرایی و مشارکت جمعی در خانواده بیشتر باشد، تاثیر روانی مثبتتری بر روحیه بچهها باقی میگذارد و به آنها کمک میکند تا در فضایی سرشار از حمایت و همراهی، تعادل روانی خود را بازیابند.
برومند با بیان اینکه نیاز به قصهگویی، پیوندی دیرینه با سرشت انسان دارد و از ابتدای آفرینش تا امروز، در قالبهای تکاملیافتهای مثل سینما، تئاتر و حتی خاطرهگوییهای جمعی تداوم یافته است، خاطرنشان کرد: هر قصه در حقیقت دریچهای به یک تجربه تازه، نگاهی نو و دنیایی متفاوت است. این نیاز در دنیای کودکان اهمیت دوچندان پیدا میکند؛ چراکه آنها هنگام مواجهه با یک داستان، با قهرمانها همزادپنداری کرده و بسیاری از دغدغهها، کمبودها و نگرانیهای ذهنی خود را در آینه شخصیتهای قصه بازمیشناسند.
وی ادامه داد: این فرایند نه تنها به شناخت بهتر کودک از خود و پیرامونش کمک میکند بلکه او را به نوعی آرامش درونی میرساند. از این رو ضرورت دارد که در شرایط کنونی، فرصت بیشتری برای مطالعه و شنیدن قصه در اختیار کودکان قرار گیرد تا از توانمندیهای بیبدیل دنیای داستانپردازی برای حفظ تعادل روانی آنها بهره گرفته شود. در روزهایی که نگرانیهای محیطی افزایش یافته است، استفاده از جادوی قصه یکی از بهترین راهکارها است تا از انتقال اضطراب به کودکان جلوگیری شده و فضای ذهنی آنها با آرامش و اطمینان خاطر پیوند برقرار سازد.
ایستادگی در برابر اضطراب با برپایی نشستهای کوچک قصهخوانی با حضور چند کودک
این نویسنده مشهدی با اشاره به اینکه در کنار فعالیتهای فردی، توجه به قدرت نهفته در همکاریهای جمعی مانند قصهخوانی، تماشای گروهی فیلم یا حتی بازیهای دستهجمعی، میتواند نقش بسزایی در تقویت انرژی مثبت و پایداری روانی کودکان ایفا کند، گفت: حقیقت این است که لذت و تاثیری که از یک فعالیت گروهی حاصل میشود، چندین برابر بیشتر از تجربههای انفرادی است؛ چراکه در فضای جمعی، همافزایی انرژی میان شرکتکنندگان باعث نفوذ عمیقتر مفاهیم آرامشبخش میشود. به همین دلیل، در شرایط خاص کنونی، برپایی نشستهای کوچک قصهخوانی با حضور چند کودک به شدت توصیه میشود.
وی افزود: تجربهها نشان میدهد کودکانی که شاید در تنهایی تمایل چندانی به شنیدن قصه یا مطالعه نشان نمیدهند، در میان همسالان خود با اشتیاق و مشارکت بیشتری جذب دنیای داستان میشوند. بر همین اساس، خانوادهها میتوانند با هماهنگی همسایگان در یک آپارتمان یا مجتمع مسکونی، ساعتهای مشخصی از روز را به دورهمیهای کوچک چهار تا پنج نفره اختصاص دهند تا کودکان تحت نظارت و مدیریت یکی از والدین، به قصهخوانی و تبادل نظر بپردازند و از این طریق، با روحیهای قویتر در برابر اضطرابهای محیطی ایستادگی کنند.
برومند با اشاره به اینکه استفاده از افسانههای کهن که نسلبهنسل از مادربزرگها به ما رسیده و حتی بازخوانی داستانهای موجود در کتابهای درسی، راهکار ساده و موثری برای پیوند دوباره کودکان با دنیای آرامش است، اظهار کرد: در شرایطی که شاید به دلیل محدودیتهای اقتصادی یا تعطیلی مراکز فرهنگی، تهیه کتاب جدید برای همه خانوادهها اولویت نباشد، والدین نباید بابت ندانستن اصول حرفهای قصهگویی نگران باشند؛ چراکه در اینجا نفسِ گفتوگو و قصهگویی است که اهمیت دارد و حس امنیت را ایجاد میکند.
نقش نهادهای متولی در توزیع محصولات فرهنگی مناسب کودکان در شرایط بحرانی
وی ادامه داد: در این میان، انتظار میرود نهادهایی مثل آموزش و پرورش، کانون پرورش فکری و اداره ارشاد با رویکردی جهادی، توزیع کتاب میان کودکان را مدیریت کنند. حتی این ظرفیت در هنرمندان و انجمن نمایشگران عروسکی وجود دارد که در صورت حمایت شهرداری و نهادهای متولی، با حضور در مجتمعهای مسکونی، از طریق بازی و نمایش برنامههای روحیهبخشی را برای کودکان اجرا کنند. نباید به امید پایان زودهنگام بحران، از سلامت روان بچهها غافل شد؛ چراکه حتی یک روز تنش، آثار مخربی بر روحیه آنها دارد که به سادگی قابل جبران نیست. لذا از مسئولان انتظار میرود جدیتر به این حوزه ورود کنند.
این پژوهشگر حوزه کتاب و تئاتر کودک با بیان اینکه در کنار فعالیتهای ذهنی، بهکارگیری تمرینهای ساده بدنی و بازیگونه میتواند به طرز محسوسی در کاهش اضطراب کودکان و حتی بزرگسالان موثر باشد، اظهار کرد: تکنیکهای تنفسی، از جمله دم عمیق، حبس نفس برای چند ثانیه و بازدم طولانی، از سادهترین روشها برای بازیابی آرامش به شمار میروند. همچنین تمرینهای فیزیکی مانند فشار دادن کف پاها به زمین برای چند ثانیه یا راه رفتن با پای برهنه در محیطهای ایمن و ورزشی مجتمعهای مسکونی، به تخلیه انرژیهای منفی کمک میکند. انقباض و رهاسازی آگاهانه عضلات بدن، از جمله انگشتان پا، شکم و شانهها در کنار دم و بازدم عمیق، تاثیر مستقیم بر آرامش سیستم عصبی دارد. علاوه بر این، فراهم کردن دسترسی کودکان به اسباببازیها و اشیاء مورد علاقهشان و اجازه دادن برای لمس آنها، حس امنیت و ثبات را در آنها تقویت میکند.
ضرورت انتقال پیام «ما همه در کنار هم هستیم» به کودکان
برومند با اشاره به اینکه بسیار حیاتی است که والدین در تعاملات روزمره، به صورت مستمر بر امنیت محیط و حضور حامیانه خود تاکید کنند، گفت: در زمان گفت وگو با فرزندان، کنار گذاشتن تلفن همراه، برقراری تماس چشمی مستقیم و گوش دادن فعالانه، به کودک این اطمینان را میدهد که شنیده میشود. در واقع بیش از کلمات، این رفتار و آرامش حاکم بر اتمسفر خانه است که به کودک پیام «ما همه در کنار هم هستیم» را منتقل کرده و محیطی امن برای عبور از این دوران ملتهب فراهم میسازد.
وی خاطرنشان کرد: محبت فیزیکی، نوازش و گوش دادن صبورانه به حرفهای بچهها در کنار نگاه کردن به چشمهای آنها در هنگام قصهخوانی،میتواند فشار روانی محیط را از روی دوش آنها بردارد. بهتر است خانوادهها چک کردن اخبار یا گفتوگو درباره نگرانیهایشان را به زمان خواب کودکان یا فضایی دور از آنها موکول کنند و به جای آن، با تماشای انیمیشنهای مورد علاقه و غیرمرتبط با فضای جنگ، فرزندانشان را از این اتمسفر ملتهب دور نگه دارند، چراکه حفاظت از دنیای کودکانه در این شرایط، مستقیما با آینده و سلامت روان آنها در ارتباط است.
انتهای پیام
