به گزارش ایسنا، این نقشه تعاملی تاکنون ۶۹ سایت آسیبدیده را ثبت کرده است، اما کارشناسان میگویند موارد تاییدشده تنها بخشی از تخریبها را نشان میدهد؛ زیرا جنگ همچنان ادامه دارد.
با افزایش شمار مکانهای تاریخی آسیبدیده در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، باستانشناسان ایرانی، نقشهای تعاملی تهیه کردهاند که مکانهای فرهنگی و تاریخی آسیبدیده در جریان جنگ را بهصورت جغرافیایی مشخص میکند.
به گزارش آرت نیوزپیپر، این نقشه توسط سپیده مازیار، پژوهشگر ارشد و مدرس موسسه علوم باستانشناسی دانشگاه گوته فرانکفورت، و مهرنوش سروش، مدیر «مرکز مناظر باستانی خاورمیانه» در دانشگاه شیکاگو راهاندازی شده است. به گفته آنها، هدف این پروژه جلب توجه به نابودی میراث غیرقابل جایگزین ایران است.
این نقشه، که تاکنون شامل ۶۹ مورد ثبتشده است و یک مورد دیگر نیز در حال بررسی است، به دلیل محدودیت دسترسی به اینترنت و ارتباطات در ایران، فرایند تأیید عمدتا بر اطلاعات متنباز متکی بوده و هر سایت نیازمند تایید از چند منبع است.
یکی از جدیدترین موارد ثبتشده، مجموعه کاخ سعدآباد در تهران است. این مجموعه در شمال تهران و در نزدیکی میدان تجاری-مسکونی تجریش قرار دارد و با وسعتی ۸۰ هکتاری شامل ۱۸ کاخ و عمارت متعلق به قرن نوزدهم میلادی است که در دورههای قاجار (۱۷۹۶ تا ۱۹۲۵) و پهلوی (۱۹۲۵ تا ۱۹۷۹) مورد استفاده بوده است.
طبق گزارش رسانههای محلی، سه ساختمان این مجموعه در ۱۷ مارس ۲۰۲۶ بر اثر موج انفجار حملهای در نزدیکی آن بهشدت آسیب دیدهاند. تصاویر منتشرشده نشاندهنده پراکندگی آوار در فضای داخلی و آسیب به سقفها، آیینهکاریها، دیوارها، درها و پنجرهها است. این نقشه همچنین اطلاعاتی درباره اهمیت هر سایت، میزان خسارت و لینک گزارشهای منبع ارائه میدهد.
مهرنوش سروش که در حوزه نقشهبرداری باستانشناسی تخصص دارد، میگوید: «فرقی نمیکند چه داستانی را بخواهید روایت کنید؛ نقشهها به آن جان میبخشند و کمک میکنند با فضاها ارتباط برقرار کنید. این نقشه باید تعاملی باشد، باید بتوانید بخوانید و روی آن کلیک کنید.» او بر اهمیت دسترسی آسان به اطلاعات هر سایت تأکید میکند.
به گفته سروش، این نقشه که بهطور مداوم بهروزرسانی خواهد شد، نهتنها یک ابزار مستندسازی بلکه یک بستر بصری است که نشان میدهد میراث فرهنگی و هویت ایران در معرض خطر قرار دارد.
مازیار نیز این نگرانی را تأیید میکند: «وقتی میراث فرهنگی نابود میشود، بخشی از هویت و حافظه یک ملت برای همیشه از بین میرود.»
او میافزاید: «با مستندسازی این خسارات، ما رنج انسانی را نادیده نمیگیریم، بلکه تلاش میکنیم تاریخ، هویت و حافظه مردممان را برای نسلهای آینده حفظ کنیم.»
سپیده مازیار همچنین میگوید تا هفته دوم جنگ، گزارش آسیب به ۵۸ سایت منتشر شده بود و همین موضوع ضرورت اقدام سریع را نشان داد.
تنها یک هفته پس از آغاز بحثها برای افزایش آگاهی درباره ابعاد تخریب، این نقشه راهاندازی شد. روز سهشنبه، رسانههای محلی گزارش دادند که وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران اعلام کرده تعداد سایتهای آسیبدیده به ۱۱۴ مورد رسیده است.
این دو باستانشناس تأکید میکنند که معیارهای انتخاب آنها سختگیرانه است تا دادهها قابل اتکا باشد. آنها تنها سایتهایی را ثبت میکنند که در فهرست میراث ملی ایران قرار دارند و حتی اگر یک مجموعه شامل چند ساختمان آسیبدیده باشد، آن را بهعنوان یک مورد ثبت میکنند. همچنین در نبود اطلاعات دقیق، کمترین سطح خسارت ثبت میشود.
با این حال، آنها هشدار میدهند حتی آسیبهای ظاهرا سطحی، مانند تخریب آیینهکاریها، در صورت مرمت نشدن میتواند به تخریبهای ساختاری جدیتر منجر شود.
سروش میگوید: «وقتی دسترسی به اینترنت برقرار شود و بتوانیم اطلاعات بیشتری جمعآوری کنیم، انتظار دارم آمارها بهطور قابل توجهی افزایش یابد، شاید چند برابر.»
بر اساس اطلاعات ارائهشده در اوت ۲۰۲۵ توسط وزارت میراث فرهنگی ایران، بیش از ۳۴ هزار سایت تاریخی در فهرست میراث ملی ایران ثبت شدهاند. با این حال، مازیار و سروش تاکید میکنند این عدد تنها بخشی از میراث کشور را شامل میشود و بسیاری از محوطههای باستانی ثبت نشدهاند.
مازیار میگوید: «واقعیت این است که در ایران بهسختی میتوان جایی قدم گذاشت بدون اینکه به چیزی با ارزش تاریخی برخورد کرد. ثبت چنین تعداد عظیمی از سایتها، با توجه به محدودیتهای اداری، بسیار زمانبر است.»
او همچنین هشدار میدهد که میزان تخریب محوطههای باستانی ممکن است حتی بیش از ساختمانها باشد.
این دو پژوهشگر با همکاران خود در موزه ملی تهران در ارتباط هستند؛ افرادی که با وجود بمبارانهای شدید همچنان برای حفاظت از آثار به محل کار خود میروند.
در همین حال، پروژه «باستانشناسی در معرض خطر در خاورمیانه و شمال آفریقا» (EAMENA) که از سال ۲۰۱۵ توسط دانشگاه آکسفورد و با همکاری دانشگاههای دورهام و لستر اجرا میشود، تهدیدات علیه سایتهای میراثی منطقه از جمله ایران را ثبت میکند.
بیژن روحانی، پژوهشگر ارشد این پروژه، بر گستردگی تهدید علیه میراث ایران تأکید میکند و میگوید: «در حال حاضر مناطق مختلف کشور، نهتنها شهرها بلکه مناطق دورافتاده نیز هدف حمله و بمباران قرار گرفتهاند.»
انتهای پیام
