احمد عربانی، کاریکاتوریست پیشکسوت، در گفتوگویی با ایسنا با اشاره به تأثیر قطعی اینترنت و محدودیتهای موجود بر فعالیت هنرمندان این حوزه، گفت: در شرایط فعلی، بهویژه برای افرادی که بهطور جدی و حرفهای در حوزههایی مانند گرافیک و کاریکاتور فعالیت میکنند، کار بسیار دشوار شده است؛ بهگونهای که انگار درِ محل کارشان را بستهاند و امکان فعالیت عادی از آنها سلب شده است.
او ادامه داد: برای افرادی مانند من که در سنین بازنشستگی هستیم، هرچند کار هنری بازنشستگی ندارد، اما شکل فعالیتها تغییر کرده است. پیش از این در حوزه مطبوعات، کتاب و پروژههای مختلف فعالیت داشتم، اما اکنون بیشتر در خانه کار میکنم و شرایط بهگونهای شده که نوعی احتیاط و حتی نگرانی در کار وجود دارد.
این هنرمند با تأکید بر ماهیت اجتماعی و سیاسی کاریکاتور گفت: کاریکاتور هنری است که بهطور مستقیم با مسائل اجتماعی و سیاسی درگیر است و همین موضوع باعث میشود در شرایط فعلی، حساسیت کار چندبرابر شود. گاهی یک تغییر کوچک در کلمه یا طراحی یک کاراکتر میتواند پیامدهای جدی بهدنبال داشته باشد؛ بنابراین، کار در این فضا بهشدت ظریف و حرفهای است و هنرمند باید با دقت زیادی عمل کند.
عربانی در ادامه افزود: در عین حال که این شرایط کار را سخت کرده، اما از نظر سوژه با کمبود مواجه نیستیم و حتی میتوان گفت فضای فعلی پر از ایده است. برای مثال، در یکی از کارهایم، بمب بزرگی را به تصویر کشیدم که از آسمان در حال سقوط است و در بالای آن، افرادی پشت میز مذاکره نشستهاند. در پایین این تصویر نیز کودکانی در حال بازی هستند و زیر آن کلمه «مذاکره» نوشته شده است. برای پرهیز از هرگونه جهتگیری، در دو سوی تصویر نمادهایی مانند کلیسا و مسجد را طراحی کردم تا مفهوم بهصورت کلیتر منتقل شود.
او خاطرنشان کرد: این تصویر تلاشی است برای نشان دادن همزمانی مذاکره در شرایطی که سایه جنگ همچنان وجود دارد و افراد با آرامش درباره آن گفتوگو میکنند، در حالی که در پسِ این فضا، واقعیتهای پیچیدهتری نهفته است.
این کاریکاتوریست تأکید کرد: کاریکاتور در چنین شرایطی، در عین سادگی ظاهری، هنری بسیار حساس و پیچیده است و هنرمند ناچار است با دقت و ظرافت بیشتری به بیان مفاهیم بپردازد.
او در ادامه با اشاره به محدودیتهای انتشار آثار در شرایط فعلی، اظهار کرد: در این فضا، ایده کم نیست و حتی میتوان گفت با «وفور سوژه» مواجه هستیم، اما مشکل اصلی نبود امکان انتشار است. مطبوعات جدی و حرفهای عملاً تعطیل شدهاند و برخی رسانههایی هم که فعالیت دارند، جهتدار هستند و طبیعتاً هنرمند تمایلی ندارد پس از حدود ۶۰ سال فعالیت، با برچسب یا سوءبرداشت مواجه شود.
این هنرمند افزود: هنرمند با وجود همه این محدودیتها همچنان میل به کار کردن و ارائه ایده دارد، اما دست و بالش بسته است. در چنین شرایطی، حتی اگر کاری هم تولید شود، امکان انتشار آن وجود ندارد یا باید بهصورت محدود و در لفافه ارائه شود. بهعنوان نمونه، برخی روزنامهها تلاش کردهاند با احتیاط و غیرمستقیم به موضوعات بپردازند، اما طبیعتاً امکان بیان صریح وجود ندارد.
این هنرمند درباره وضعیت رسانهها نیز گفت: من شخصاً دسترسی مستقیمی به رسانههای خارجی نداشتم، اما بهطور کلی میدانیم که در بسیاری از نشریات بینالمللی، کاریکاتور جایگاه مهمی دارد و بهصورت گسترده منتشر میشود. این در حالی است که در داخل، چنین فضایی برای انتشار آزادانه آثار وجود ندارد.
عربانی با تأکید بر اهمیت بازتر شدن فضای رسانهای تصریح کرد: به نظر من، مسئولانی که در این حوزه نقش دارند، اگر نگاه بازتری اتخاذ کنند، این موضوع به نفع خودشان هم خواهد بود. سختگیری بیش از حد و محدودیتهای شدید، نهتنها کمکی نمیکند، بلکه مانع شکلگیری ایدهها و حتی ارائه راهکارها میشود. کاریکاتور میتواند گاهی گرهگشا باشد و پیامهایی را منتقل کند که شاید در قالبهای دیگر بهراحتی بیان نشود.
او ادامه داد: این هنر ظرفیت آن را دارد که در قالب یک تصویر، مفاهیمی را منتقل کند که معادل چندین صفحه نوشتار باشد. در بسیاری از رسانههای خارجی، نبود کاریکاتور در یک روزنامه بهنوعی خلأ محسوب میشود، در حالی که اینجا چنین جایگاهی تضعیف شده است.
این کاریکاتوریست با بیان اینکه ایدهها همچنان در ذهن هنرمند شکل میگیرند، گفت: در حال حاضر برخی از آثارم را طراحی کردهام اما منتشر نکردهام و آنها را برای زمانی نگه داشتهام که امکان ارائه فراهم شود. واقعیت این است که نمیتوان جلو فکر و خلاقیت را گرفت؛ ایدهها بهصورت طبیعی شکل میگیرند و برای هنرمند، کار کردن حتی از نیازهای روزمره هم ضروریتر است.
عربانی همچنین درباره نسبت هنر با مسائل اجتماعی و سیاسی گفت: در رشتهای مانند کاریکاتور، این پیوند ناگسستنی است. هنرمند نمیتواند نسبت به این مسائل بیتفاوت باشد؛ چراکه ماهیت کار او در همین بستر شکل میگیرد.
او در پایان خاطرنشان کرد: امروز شرایط بهگونهای است که از یک سو با حجم بالایی از سوژهها مواجه هستیم و از سوی دیگر، امکان بهرهبرداری از آنها محدود شده است. این وضعیت تنها مختص کاریکاتور نیست و سایر حوزههای هنری مانند تئاتر و سینما نیز با آن مواجهاند؛ هنرمندان پر از ایدهاند، اما امکان اجرا و ارائه آنها محدود شده است.
انتهای پیام
