زهره بزرگمهری، کارشناس و پیشکسوت مرمت و عضو شورای راهبردی میراث فرهنگی در گفتوگو با ایسنا، درباره اینکه با آثار تخریبشده و آسیبدیده در جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران چگونه باید مواجه شد و چه اندازه میتوان از آنها بهعنوان یادمانهای جنگ بهره گرفت، اظهار کرد: نخست باید این موضوع را از دو منظر بررسی کرد؛ یکی خسارتهایی که جنگ بهطور کلی به زیرساختها وارد کرده و مشکلات عدیدهای که برای ما به وجود آورده است، و دیگری مسئله بناهای تاریخی که این بناها ماهیتی کاملاً متفاوت دارند، بهویژه در این جنگ که حتی هنوز هم مشخص نیست بهطور کامل پایان یافته باشد. ما شاهد بودیم که حتی آثاری مرتبط با میراث جهانی نیز دچار آسیب شدند.
این مرمتگر افزود: در چنین مواردی، در سراسر جهان تجربههایی وجود دارد. برای مثال، اگر به آلمان نگاه کنید، میبینید هنگامی که بنایی در جنگ آسیب دید، آن را مرمت کرد، اما بخشهایی از آن را بهصورت عامدانه حفظ کرد، مثلاً در قالب یک مربع یا مستطیل، تا مشخص باشد که در آن نقطه موشک یا خمپاره اصابت کرده است. همچنین در کشورهایی همچون ویتنام و ژاپن علاوهبر ایجاد موزههایی برای نمایش تخریبها، محوطههایی را هم حصار کشیده و مشخص کردهاند تا آثار شدت حمله و تخریب، بیشتر جلوی چشم بیننده قابل حس و لمس باشد.
بزرگمهری گفت: قطعاً در حوزه میراث فرهنگی ما باید چنین رویکردی لحاظ شود؛ چرا که این جنگ صرفاً یک درگیری نظامی نبود، بلکه متأسفانه زیرساختهای فرهنگی ما نیز هدف قرار گرفت. این واقعاً مایه تأسف و اندوه است که گاه حتی بهعنوان افتخار، از نابودی یک تمدن سخن گفته میشود.
این چهره ماندگار میراث فرهنگی اظهار کرد: با توجه به این شرایط، هنوز هم نمیتوان با اطمینان گفت که بناهای ما از خطر دور هستند. همین چند روز پیش از مجموعه سعدآباد بازدید کردم و بخشهای تخریبشده آن را دیدم. برای من که سالها در حوزه مرمت فعالیت کردهام، ارائه نقشه و برنامه بازسازی این بناها کار دشواری نیست، اما در عین حال معتقدم باید بخشهایی از این تخریبها حفظ شوند. همانطور که اشاره کردم، در قالب یک مربع، مستطیل یا قاب، تا نشان داده شود که این بنا چه رویدادهای مهیبی را پشت سر گذاشته است. این نگاه، از منظر تاریخی به بناهای آسیبدیده است.
او اضافه کرد: اما اگر موضوع را در سطح کلانتر و در مقیاس ملی بررسی کنیم، میبینیم که در بسیاری از کشورها، پس از پایان جنگ، موزههایی ایجاد میشود. این موزهها نشانههای تجاوز به سرزمین، زیرساختها و سایر ابعاد زندگی را به نمایش میگذارند. در این موزهها، با استفاده از اسناد، تصاویر، ویترینها و قابها، تلاش میشود تا به مردم نشان داده شود که در دورهای خاص، چه رخدادهایی بر این سرزمین گذشته است. در واقع، همان رویکردی که درباره بناهای تاریخی مطرح شد، در اینجا نیز صادق است، بازنمایی جنگ برای نسلهای آینده، از طریق نمایش مستندات و حتی بخشهایی از تخریبها، بهگونهای که مخاطب بتواند عمق فاجعه را درک کند.
عضو شورای راهبردی میراث فرهنگی درباره اینکه ایران چگونه میتواند از تجربههای بینالمللی برای ایجاد و حفظ یادمانهای جنگ بهره بگیرد، توضیح داد: به نظر من، ایران در حوزه مرمت بناهای تاریخی، بههیچوجه بیتجربه نیست. ایران تجربهاش را دارد و اتفاقاً تجربه بسیار خوبی هم دارد. ما تجربههای ارزشمندی در این زمینه داریم و حتی پیش از وقوع این جنگ نیز تمهیداتی اندیشیده شده بود. به یاد دارم در جلساتی با عنوان شورای راهبردی، در خدمت وزیر محترم (سیدرضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی) بودیم. در آن زمان (اوایل اسفند) هنوز سایه جنگ بهطور جدی ملموس نبود، با این حال، پیشبینیهایی صورت گرفت. از آنجا که در ایام نوروز، بهویژه با همزمانی پایان ماه رمضان و آغاز سال نو، بیشترین بازدید از موزهها انجام میشود، تصمیم گرفته شد که بهمنظور پیشگیری، آثار موزهای جمعآوری و موزهها موقتاً تعطیل شوند. خوشبختانه این اقدام بهدرستی انجام شد و بسیاری از آثار منقول ما از آسیب در امان ماندند.
او افزود: با این حال، در بازدیدی که از کاخ سعدآباد داشتم، بخشهایی را دیدم که دچار تخریب شده بودند؛ از جمله فضایی که به دفتر کار رضا شاه مربوط میشد. سقف فرو ریخته و بر روی میزها سقوط کرده بود. این میزها دارای منبتکاریهای بسیار زیبا و ارزشمند بودند و واقعاً دیدن این صحنه تأسفبرانگیز بود. با اینحال، حتی این عناصر آسیبدیده نیز میتوانند در قالبهایی مانند نمایش عکس یا ارائه بخشی از آنها، در معرض دید عموم قرار گیرند؛ چرا که حاصل تلاش استادکاران ماهر این سرزمین بودهاند و اکنون، هرچند آسیب دیدهاند، اما همچنان بخشی از روایت تاریخی ما را شکل میدهند.
این مرمتگر گفت: البته که پیش از وقوع جنگ تمهیداتی اندیشیده شده بود. توصیه کردیم برای حفاظت از بناهای ارزشمند، با توجه به اینکه ممکن است جنگ ادامهدار باشد، تا حد امکان پیرامون این بناها از پنلهای بتنی، چیزی شبیه دیوارک، استفاده شود تا بتواند جلوی ضربهها، بهویژه ترکشها را بگیرد. البته روشن است که خود بناها، بهخصوص تزئینات آن که بسیار آسیبپذیر هستند، همچنان در معرض خطر قرار دارند. به هر حال مجموعه میراث فرهنگی بیکار ننشسته و نخواهد نشست.
انتهای پیام
