به گزارش ایسنا، تصویب سند ملی اسباببازی را شاید بتوان پایان یکی از طولانیترین دورههای بلاتکلیفی در حوزه سیاستگذاری اسباببازی در ایران دانست؛ سندی که نگارش و بازنگری آن سالها میان نهادهای مختلف در رفتوآمد بود و همزمان، موافقان و منتقدان هرکدام از زاویهای نسبت به آن موضع داشتند. اختلاف اصلی اما صرفا بر سر متن سند نبود؛ مسئله به این پرسش بازمیگشت که اساسا «اسباببازی» در ایران باید ذیل چه نگاهی تعریف شود؛ یک کالای فرهنگی با ماموریت تربیتی و هویتی یا صنعتی اقتصادی که ناگزیر از تبعیت از منطق بازار، تولید و رقابت است؟
این دوگانه، در سالهای گذشته خود را در بخشهای مختلف صنعت اسباببازی نشان داده بود؛ از اختلاف نظر درباره شیوه حمایت از تولیدکنندگان گرفته تا مسئله واردات، قاچاق، کپیبرداری، فقدان نظام آماری مشخص، ضعف در طراحی شخصیت و بازارپردازی فرهنگی. در واقع، صنعت اسباببازی ایران در شرایطی تلاش میکرد سهمی از بازار داخلی و حتی بازارهای منطقهای به دست آورد که هنوز تکلیف نسبت میان «سیاست فرهنگی» و «واقعیت اقتصادی» در آن به روشنی تعیین نشده بود. حالا اما با تصویب و ابلاغ سند، این پرسش وارد مرحله تازهای شده است؛ مرحلهای که به نحوه اجرا و تقسیم مسئولیتها میان دستگاهها مربوط میشود.
در این میان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی از نهادهایی است که در سند ملی اسباببازی، نقشی فراتر از حضور مشورتی برای آن تعریف شده است؛ از پیگیری حمایتهای صنفی و بیمهای برای تولیدکنندگان گرفته تا تقویت پژوهشهای تخصصی، توجه به اسباببازی به عنوان «کالای فرهنگی» و توسعه پیوند آن با رویدادهای فرهنگی. معاون مدیرکل اداره کل موسسات و صنوف فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (تشکلها و فعالیتهای فرهنگی سابق) در گفتوگو با ایسنا، از جزئیات این نقش، چالشهای پیش روی اجرای سند و تصویری که وزارت ارشاد از آینده صنعت اسباببازی ترسیم میکند، گفته است.
بیشتر بخوانید:
علی علیپور، نماینده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در شورای نظارت بر اسباببازی، در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به ابلاغ «سند ملی صنعت فرهنگی اسباببازی» تاکید کرد: نفس استفاده از عنوان «صنعت فرهنگی» نشان میدهد که بُعد فرهنگی این حوزه، مهمترین وجه آن است؛ چراکه اسباببازی به طور مستقیم با تربیت، رشد فکری و ذهنی کودکان ارتباط دارد و به همین دلیل، جنبه فرهنگی آن ثابتشده است.
او با بیان اینکه فلسفه حضور وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در شورای نظارت بر اسباببازی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز بر همین مبنا تعریف میشود، گفت: وزارت ارشاد علاوه بر ایفای نقش مشورتی و ارائه راهکارهای محتوایی، در این سند وظایف اجرایی مشخصی نیز برعهده دارد. یکی از این وظایف حمایت از تولیدکنندگان اسباببازی از طریق صندوق اعتباری هنر و فراهم کردن امکان عضویت آنها برای بهرهمندی از تسهیلات این صندوق است.
علیپور ادامه داد: تامین نیازهای پژوهشی صنعت اسباببازی نیز از دیگر مسئولیتهایی است که در این سند برعهده وزارت ارشاد گذاشته شده و در این زمینه نیز ظرفیتهایی همچون پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات میتواند نقش پشتیبان ایفا کند.
نگاه فرهنگی به اسباببازی
معاون مدیرکل موسسات و صنوف فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با تاکید بر اینکه در این سند، اسباببازی به عنوان «کالای فرهنگی» شناخته شده است، اظهار کرد: وقتی از کالای فرهنگی صحبت میشود، دیگر صرفا نگاه تجاری، صنعتی و بازرگانی مدنظر نیست، بلکه باید سیاستگذاریها و برنامهریزیها نیز متناسب با ماهیت فرهنگی آن انجام شود.
او همچنین درباره یکی از بندهای سند اسباب بازی که به «پیشنهاد اعطای معافیت مالیاتی برای کارگاهها و تولیدکنندگان خرد در لوایح بودجه سالانه» توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اشاره دارد نیز توضیح داد: در پایان سال گذشته به دلیل وقوع حوادث مختلف، روند بررسیها و تصمیمگیریها با وقفه مواجه شد و عملا فرصت کافی برای پیگیری این موضوع در بودجه ۱۴۰۵ فراهم نشد.
سند هست اما برای حمایت آییننامه میخواهیم!
علیپور در عین حال تاکید کرد: اجرای حمایتها و تسهیلات پیشبینیشده در سند اسباببازی، نیازمند تدوین آییننامه و دستورالعمل مشخص از سوی شورای نظارت بر اسباببازی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است و نمیتوان نسخه واحدی برای همه تولیدکنندگان پیچید. در شورای مربوطه، نهادهایی همچون وزارت صمت، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، شورای فرهنگ عمومی، اتحادیهها و تولیدکنندگان حضور دارند و باید دربارۀ ضوابط استفاده از این تسهیلات تصمیمگیری کنند.
او افزود: افرادی که برای بهرهمندی از حمایتها معرفی میشوند، باید واجد شرایط و ضوابط مشخصی باشند و نمیتوان هر تولیدکننده خردی را بدون چارچوب مشخص مشمول این حمایتها دانست. در نهایت چه در موضوع معافیتهای مالیاتی و چه در حوزه بیمه و عضویت در صندوق اعتباری هنر، نیاز به تدوین بخشنامهها و مقررات مشخص وجود دارد؛ چراکه همه فعالان این حوزه الزاما در تعریف «هنرمند» قرار نمیگیرند و بخشی از آنها صرفا تولیدکننده هستند. در این زمینه تصمیمگیری نهایی برعهده شورای نظارت بر اسباببازی است و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نه میتواند و نه باید به صورت مستقیم در این موضوع دخالت کند.
بیشتر بخوانید:
ملاک ارشادیها برای برقراری بیمه چیست؟
معاون مدیرکل موسسات و صنوف فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار کرد: پیشنهاد تدوین این آییننامهها در آخرین جلسه شورای نظارت بر اسباببازی پیش از پایان سال مطرح شده و مقرر است در جلسات آینده، در قالب اتاق فکر و بررسیهای تخصصی، درباره آن تصمیمگیری شود. اعضای حاضر در شورا، صاحباننظر و دستگاههای تخصصی هستند و بر همین اساس نیز پیشنهاد دادهایم که اگر شورا فرد یا موسسهای را برای بهرهمندی از معافیتهای مالیاتی، بیمه یا سایر حمایتها معرفی کرد، این معرفی برای وزارت ارشاد ملاک و سند باشد.
علیپور با اشاره به شرایط سال گذشته و وقوع جنگ و برخی حوادث، خاطرنشان کرد: فراهم شدن زمینههای اجرایی این موضوعات نیازمند زمان و طی شدن مراحل اولیه است.
پاسخهایی به انتقاد تولیدکنندگان
او همچنین درباره انتقادهای مطرحشده در سالهای گذشته نسبت به تعدد متولیان صنعت اسباببازی نیز اظهار کرد: یکی از چالشهای جدی این حوزه، همین چندمتولی بودن بوده است؛ از یک سو نگاه اقتصادی مطرح است و از سوی دیگر، بعد فرهنگی و تربیتی اسباببازی اهمیت دارد و همین مسئله باعث شده بود تولیدکنندگان و طراحان ندانند دقیقا باید با کدام نهاد طرف باشند.
او با بیان اینکه در سند اسباببازی که بهمن ماه سال ۱۴۰۴ ابلاغ شده است تلاش شده همه بخشهای مرتبط در کنار یکدیگر دیده شوند، گفت: هر موضوعی که به تولید، توزیع، واردات، صادرات، خرید و فروش اسباببازی مربوط میشود، ذیل شورای نظارت بر اسباببازی تعریف شده و اگر این سند به شکل عملیاتی اجرا شود، شورای نظارت بر اسباببازی مرجع نهایی تصمیمگیری خواهد بود. در این شورا هم نهادهای حاکمیتی حضور دارند، هم دستگاههای فرهنگی، هم تولیدکنندگان و هم وزارت صمت که بخش تجارت و بازرگانی را دنبال میکند. درواقع اگر وظایف تعیینشده در این سند اجرایی شود، دیگر نباید ابهامی درباره متولی صنعت اسباببازی وجود داشته باشد.
اهمیت کار کارشناسی برای رویکرد اقتصادی - فرهنگی
او با اشاره به برخی بندهای سند ملی اسباببازی اظهار کرد: در این سند از یک سو بر ترویج، بازاریابی و تولید اسباببازیهایی که توان رقابت در بازارهای بینالمللی را داشته باشند تاکید شده و از سوی دیگر، بر حفظ هویت قومی، معیارهای دینی و اولویت داشتن رویکرد فرهنگی، تربیتی و اخلاقی نسبت به نگاه اقتصادی تاکید شده است.
معاون مدیرکل موسسات و صنوف فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اضافه کرد: جمع کردن این دو رویکرد در مرحله اجرا نیازمند کار کارشناسی جدی است؛ چراکه اگر قرار باشد مفاهیم دینی یا ملی ایران از طریق اسباببازی به مخاطبان خارجی منتقل شود، ابتدا باید زمینههای فرهنگی و امکان فهم و پذیرش آن مفاهیم در سطح جهانی فراهم شود و این موضوع نیازمند مطالعه و برنامهریزی دقیق است.
پای اسباببازی به نمایشگاه کتاب باز میشود
او در ادامه به ظرفیت «جایزه فیروزه» در اداره کل موسسات و صنوف فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اشاره کرد و گفت: این بخش به طور اختصاصی در حوزه کالاهای فرهنگی فعالیت میکند و تصمیم بر این است که امسال میان این بخش و حوزه اسباببازی همافزایی بیشتری شکل بگیرد تا بُعد فرهنگی اسباببازیها بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
علیپور همچنین از پیشنهاد وزارت فرهنگ و ارشاد برای ایجاد سالنی با عنوان «کتاب ـ اسباببازی» در نمایشگاه کتاب تهران خبر داد و افزود: بخش مهمی از اسباببازیها در قالب کتابهای کودک همراه با اسباببازی عرضه میشوند، اما تاکنون در نمایشگاه کتاب به صورت مجزا تفکیک نشدهاند. بر همین اساس پیشنهاد دادهایم در دورههای حضوری آیندۀ نمایشگاه، سالنی مستقل با عنوان «کتاب ـ اسباببازی» ایجاد شود.
بیشتر بخوانید:
معاون مدیرکل اداره کل موسسات و صنوف فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین درباره مسئله کپیبرداری از محصولات خارجی در صنعت اسباببازی که براساس اظهارات مسئولان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، بخش عمدهای از اسباببازیهای موجود در ایران، کپیبرداری از نمونههای خارجی هستند، به تجربه وزارت ارشاد در حوزه کتاب و رعایت حقوق مولفان اشاره کرد و توضیح داد: در دهههای ۸۰ و ۹۰ تجربههایی در قالب تفاهمنامههای دوجانبه فرهنگی با برخی کشورها وجود داشت که براساس آن، طرفین متعهد میشدند حقوق کپیرایت آثار یکدیگر را رعایت کنند.
او افزود: هرچند در حال حاضر پشتوانه قانونی جامعی برای اجرای کامل کپیرایت وجود ندارد و همانطور که دیگر کشورها میتوانند از آثار ایرانی کپی کنند، در داخل نیز این اتفاق رخ میدهد، اما وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پیشنهاد داده است که از ظرفیت تفاهمنامههای فرهنگی دوجانبه استفاده شود تا حقوق تولیدات فرهنگی، از جمله اسباببازی، میان کشورها به رسمیت شناخته شود.
پیشنهادی برای نمایشگاه ملی اسباببازی
علیپور همچنین با اشاره به برخی پیشنهادها برای ارتقای عملکرد شورای نظارت بر اسباببازی اظهار کرد: یکی از پیشنهادهای جدی، برگزاری نمایشگاه ملی اسباببازی در زمان ثابت و مشخص است؛ چراکه تغییر مداوم زمان برگزاری این نمایشگاه باعث میشود مخاطبان آمادگی ذهنی لازم را نداشته باشند و این مسئله به نمایشگاه آسیب میزند. یکی از مشکلات فعلی این نمایشگاه، نداشتن زمان مشخص در تقویم فرهنگی کشور است؛ در حالی که نمایشگاههای معتبر بینالمللی معمولا در بازه زمانی ثابتی برگزار میشوند و مخاطبان و فعالان این حوزه از قبل برای حضور در آنها آمادگی ذهنی دارند.
انتهای پیام
