به گزارش ایسنا، کمیته ملی موزهها (ایکوم) به مناسبت ۱۸ مه (۲۸ اردیبهشت) گرامیداشت روز جهانی موزه، این مراسم را در هشتادمین سالگرد تأسیس ایکوم در سالن استاد شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار کرد.
یونسکو با موزهها برای بازگرداندن اشیای تاریخی و مقابله با قاچاق غیرقانونی همکاری میکند
فرخ طایراو، سرپرست دفتر منطقهای یونسکو در ایران که اصالتاً اهل تاجیکستان است، در مراسم گرامیداشت روز جهانی موزه سخنرانی خود را به زبان انگلیسی ایراد کرد و سارا نوریکیا، مسئول بخش فرهنگی یونسکو در ایران، ترجمه فارسی آن را خواند.
طایراو در بخشی از سخنان خود با اشاره به شعار امسال روز جهانی موزه با عنوان «موزهها؛ پیونددهنده جهانی گسسته»، تأکید کرد: موزهها امروز نقشی فراتر از چهارچوبهای فیزیکی خود ایفا میکنند.
به گفته او، موزهها تنها محل نگهداری و نمایش میراث فرهنگی نیستند، بلکه فضاهایی زنده برای گفتوگو، تبادل نظر و ایجاد درک مشترک میان نسلها به شمار میروند.
طایراو افزود: در موزهها دانش به اشتراک گذاشته میشود، دیدگاهها به گفتوگو دعوت میشوند و روایتهای گوناگون تاریخ در کنار یکدیگر بازخوانی میشوند. از همین رهگذر، موزهها به تقویت تفاهم متقابل کمک کرده و در تحکیم بنیانهای صلح و انسجام اجتماعی نقشی اساسی بر عهده دارند.
او با اشاره به این موضوع که روز جهانی موزه یادآور اهمیت رسالت فرهنگی موزهها و همچنین پاسداشت تلاش متخصصان و کارکنان است، گفت: هر روز برای حفظ و انتقال میراث فرهنگی تلاش میکنند.
طایراو این روز را «فرصتی ارزشمند برای قدردانی از تعهد خستگیناپذیر موزهداران در سراسر ایران» توصیف کرد؛ افرادی که با کوشش خود تضمین میکنند میراث فرهنگی متنوع و غنی کشور همچنان حفاظت، روایت و به اشتراک گذاشته شود.
او یادآور شد: یونسکو همراه با کمیته بینالمللی موزهها (ICOM) و متخصصان این حوزه در سراسر جهان، از سال ۱۹۷۷ تاکنون روز جهانی موزه را گرامی میدارد. یونسکو در راستای این توصیهنامه همواره با موزهها و شرکای خود در سراسر جهان همکاری میکند تا از احیای موزهها، حفاظت از مجموعهها، بازگرداندن و استرداد اشیای فرهنگی و نیز مقابله با قاچاق غیرقانونی اموال فرهنگی حمایت کند.
سرپرست دفتر منطقهای یونسکو در ایران تأکید کرد: موزهها صرفاً فضاهایی برای حفظ اشیای تاریخی نیستند، بلکه محیطهایی برای گفتگو، آموزش، و ترویج صلح محسوب میشوند.
به گفته او، یونسکو در روز جهانی موزه از تمام افرادی که به این فضاها حیات میبخشند، از جمله موزهداران، پژوهشگران، هنرمندان، آموزگاران، جوامع محلی و بازدیدکنندگان قدردانی میکند. تلاش این افراد به ما یادآوری میکند که موزهها از جامعه جدا نیستند، بلکه مکانهایی هستند که جوامع میتوانند در آنها خود را بازبینی کنند، فراتر از تفاوتها با یکدیگر سخن بگویند و افقهای مشترک را تصور کنند. این دقیقاً همان معنا و هدف یونسکو است. حمایت از نهادهایی که دانش، فرهنگ و کرامت انسانی را به جوامع نزدیکتر میکنند.
سرپرست دفتر منطقهای یونسکو در ایران در ادامه با اشاره به شعار امسال روز جهانی موزه با عنوان «موزهها، پیونددهنده جهانی گسسته» گفت: این شعار بیش از هر زمان دیگری با شرایط امروز جهان ارتباط دارد. در دنیای امروز گسستها و جداییها بیش از گذشته مشهود است و همین رویدادها به ما یادآوری میکنند که پیوند و همبستگی میان انسانها چه اندازه ضروری است.
فرخ طایراو در پایان با قدردانی از تلاش موزهداران، گفت: میخواهم از تمامی کارکنان موزهها تشکر کنم که در شرایط دشوار امروز با تعهد و علاقه، در حفظ پویایی موزهها کوشیدهاند و فضایی فراهم کردهاند تا بازدیدکنندگان همچنان بتوانند با فرهنگ، هویت و میراث خود در ارتباط باشند. این نقش پیونددهنده موزهها در فضای امروز ایران بیش از همیشه احساس میشود.
ایرانِ فرهنگی بزرگ در پاسداشت تمدن و فرهنگ جهانی نقشی تعیینکننده دارد.
حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، در مراسم روز جهانی موزه با قدردانی از میراثداران و فعالان حوزه موزهداری، گفت: در این شرایط پرفراز و نشیب که کشور تمدنی ما با آن مواجه است، لازم میدانم از همه عزیزانی که در حفظ و پاسداشت میراث فرهنگی، بهویژه در عرصه موزهداری تلاش میکنند، سپاسگزاری کنم. موزهها تنها محلی برای به نمایش گذاشتن تمدن ایرانی برای جهانیان نیستند، بلکه آینهای هستند که خود ما را نیز دوباره با هویت، ریشهها و داشتههایمان روبهرو میکنند و این بسیار ارزشمند است.
او با اشاره به شعار امسال روز جهانی موزه با محوریت «بههمپیوستگی در جهانی ازهمگسیخته» تأکید کرد: سخن گفتن از همبودگی و پیوند میان انسانها در جهان آشفته امروز، ضرورتی اساسی است. در جهانی که نه تنها اصول بشردوستانه بلکه زیرساختهای حفظ کرامت انسانی با تهدید مواجهند، دغدغه حفظ همبستگی بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
فرطوسی افزود: شاید به همین دلیل است که این روز جهانی با عنوان استعاری «انسان گسسته» نامگذاری شده، انسانی که در دنیای امروز گویی از پیوندهایش جدا افتاده و هرکس در فاصلهای از دیگری ایستاده است، بدون آن که نشانی از همدلیهای گذشته باقی مانده باشد.
او با تأکید بر نقش بنیادین موزهها در چنین شرایطی گفت: موزه تنها یک مخزن یا انبار اشیا نیست، بلکه فضایی برای گفتگو و شکلگیری اندیشه است. جایی که میتوان درباره موضوعات اساسی جامعه به تبادل نظر پرداخت و به درکهای تازه رسید.
فرطوسی افزود: هر شیء در موزه همچون انسانی خاموش است که وقتی به سخن درمیآید، روایتها و رنجها و عشقهای پنهان را آشکار میکند. این همان لحظهای است که موزه، از یک مکان، به یک تجربه انسانی تبدیل میشود.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ادامه سخنان خود با بهرهگیری از زبانی نمادین و هنری، به مفهوم پیوند در جهان گسسته امروز پرداخت و گفت: دستی که بر گردن یار قرار میگیرد، یادآور همراهی است که از یکدیگر جدا افتادهاند؛ تصویری از جهانی گسسته که انسانها در آن از هم فاصله گرفتهاند. با این حال، اگر میراث تمدنی و فرهنگی ما نبود، چگونه میتوانستیم با وجود این گسستگیها همچنان باورمند و امیدوار بمانیم که روزی این فاصلهها به پیوند تبدیل خواهد شد؟
او با تأکید بر نقش هنرمندان و اهل فرهنگ افزود: اینجاست که نقش شما، هنرمندان و فرهیختگان، اهمیتی دوچندان پیدا میکند. حتی اگر اجزای این جهان، همچون کوزههایی پراکنده، از هم جدا افتاده باشند، زبان هنر میتواند در دنیای امروز ندای صلح را بلند کند، آن هم در جهانی که سالهاست با جنگ و خشونت دستوپنجه نرم میکند.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با اشاره به مفهوم مرمت در هنر و موزهداری گفت: حتی اگر این کوزهها شکسته باشند، هنر به ما میآموزد که میتوان آنها را دوباره مرمت کرد؛ مرمتی از جنس طلا. شاید طلای امروز جهان ما همین باشد که اجازه دهد بخشهای گسسته انسانیت بار دیگر در قالب انسجام و یکپارچگی کنار هم قرار گیرند؛ نهتنها با حفظ ارزش انسانی، بلکه با ارتقای آن.
او در پایان با اشاره به جایگاه ایران در تمدن جهانی تأکید کرد: اگر قرار است در جهانی گسسته پیوندی دوباره شکل بگیرد، ایرانِ فرهنگی بزرگ، با پیشینه غنی خود در پاسداشت تمدن و فرهنگ جهانی، نقشی ارزشمند و تعیینکننده دارد. از این منظر، عمیقاً سپاسگزار و قدردان همه تلاشگران این عرصه هستم.
لازم است درباره شیوههای حکمرانی و مدیریت میراث فرهنگی بازنگری کنیم
علی دارابی، قائممقام وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، نیز گفت: از همه دستاندرکاران برگزاری این آیین و از استادان و فعالانی که در این شرایط پیچیده چراغ فرهنگ و میراث این سرزمین را روشن نگه داشتهاند، صمیمانه سپاسگزارم. روشن نگه داشتن چراغ فرهنگ در چنین روزگاری برای کشوری بزرگ همچون ایران اهمیتی دوچندان دارد.
او با اشاره به شرایط دشواری که کشور در ماههای گذشته با آن روبهرو بوده است افزود: ملتها در طول تاریخ خود ممکن است سالها بدون مواجهه با جنگ زندگی کنند، اما ما در یک سال شاهد دو جنگ بودهایم. در جریان این حملات، بیش از هزار و سیصد نقطه بمباران شد و حدود چهار هزار نفر از مردم کشور به شهادت رسیدند که در میان آنان ۱۶۸ کودک بیگناه، دانشآموزان، ائمه جمعه و جمعی از فرماندهان و مسئولان نیز حضور داشتند.
دارابی در ادامه به خسارتهای واردشده به حوزه میراث فرهنگی اشاره کرد و گفت: در جریان این رخدادها، ۱۴۹ اثر تاریخی کشور در ۱۸ استان در معرض خسارت قرار گرفت. همچنین پنج اثر ثبت جهانی آسیب دید و در مجموع ۵۴ موزه کشور نیز دچار آسیبهایی شدند.
قائممقام وزیر میراث فرهنگی تأکید کرد: امسال روز جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی در چنین شرایطی برگزار میشود. امیدواریم با همت و تلاش مردم بزرگ ایران، بهزودی شاهد پیروزی، ثبات و امنیت در کشور باشیم تا فعالان حوزه فرهنگ و میراث بتوانند با آرامش بیشتری به کار خود ادامه دهند.
او با اشاره به ضرورت بازنگری در سیاستها و شیوههای مدیریت این حوزه گفت: در چنین شرایطی لازم است درباره شیوههای حکمرانی و مدیریت در حوزه میراث فرهنگی نیز بازنگری کنیم؛ بازنگریای که متناسب با نیازهای امروز و با هدف حفاظت مؤثرتر از میراث فرهنگی کشور انجام شود.
دارابی در ادامه سخنان خود با اشاره به جایگاه ایران در عرصه جهانی میراث فرهنگی گفت: ایران از نظر داشتههای تاریخی و فرهنگی ظرفیتهای گستردهای دارد و طبیعی است که باید در عرصه جهانی نیز حرفی برای گفتن داشته باشد.
او با اشاره به دستاوردهای اخیر ایران در حوزه ثبت جهانی میراث ناملموس افزود: در چهار سال گذشته ۲۷ اثر در فهرست میراث ناملموس جهانی ثبت شده است. پیش از این ایران در رتبه هفتم جهان قرار داشت اما اکنون به رتبه چهارم رسیده است. البته در این حوزه رقابت به معنای متعارف آن مطرح نیست، اما این آمار نشاندهنده غنای فرهنگی و تاریخی ایران است.
دارابی همچنین از برنامههای پیشرو برای ثبت آثار جدید خبر داد و گفت: امیدواریم در پاییز امسال سه اثر دیگر از ایران در فهرست جهانی به ثبت برسد. در حوزه میراث ملموس و طبیعی نیز تاکنون ۲۹ اثر از ایران در فهرست جهانی ثبت شده که در قالب ۱۱۳ سایت در کشور فعال هستند.
قائممقام وزیر میراث فرهنگی در ادامه بر اهمیت حضور نهادهای مدنی در عرصه بینالمللی تأکید کرد و گفت: یکی از موضوعات مهم، تقویت نقش نهادهای غیردولتی، سازمانهای مردمنهاد و تشکلهای تخصصی در حوزه میراث فرهنگی است. این نهادها میتوانند در عرصه جهانی صدای میراث فرهنگی ایران باشند.
او افزود: در سالهایی که در این حوزه فعالیت داشتهام، بارها در مجامع و نهادهای بینالمللی حضور پیدا کردهام، اما جای حضور نهادهای ایرانی در بسیاری از این فضاها خالی است. لازم است برای تقویت این حضور برنامهریزی جدیتری داشته باشیم.
دارابی در پایان گفت: وزارت میراث فرهنگی آمادگی دارد از طریق تقویت مشارکتها و همکاری با نهادهای مدنی و تخصصی، زمینه حضور فعالتر ایران در عرصههای بینالمللی حوزه میراث فرهنگی را فراهم کند.
درد نابودی جزیرهها و زیستگاهها در آتش جنگ کمتر از تخریب آثار تاریخی نیست
احمد محیط طباطبایی، رییس افتخاری کمیته ملی موزههای ایران (ایکوم)، در سخنان خود با اشاره به گستردگی انواع موزهها در کشور گفت: از موزههای بزرگ ملی تا موزههای خصوصی کوچک، هرکدام بخشی از حافظه و هویت فرهنگی ما را نگهداری میکنند. نمونه آن موزهای خصوصی است که مجموعهای ارزشمند از ماشینهای اداری را در فضایی زیرزمینی حفظ کرده و بهرغم تمام دشواریها در دوران جنگ توانسته به فعالیت خود ادامه دهد.
او با تأکید بر اینکه موزههای خصوصی در کشور کمتر مورد توجه و حمایت قرار گرفتهاند، افزود: در اقصی نقاط ایران، موزههایی وجود دارد که با امکانات محدود اما با عشق و تعهد فراوان اداره میشوند. برخی از آنها حتی آثار منحصربهفردی را در خود جای دادهاند. برای مثال مجموعهای که ۳۵ ژنوم گل سرخ را نگهداری میکرد، اما در اثر حوادث اخیر آسیب دید. خوشحالم که امروز در جمع موزهدارانی هستم که در تمام این مدت دغدغه ما را درباره وضعیت موزههای خصوصی شنیدند.
محیط طباطبایی با اشاره به درخواستهای مکرر ایکوم از وزارت میراث فرهنگی و همکاری با سازمان برنامه و بودجه گفت: آنچه امروز انتظار داریم، توجه جدیتر بخش حاکمیتی به وضعیت موزهها بهویژه موزههای خصوصی و تخصصی است. این موضوع را قطعاً پیگیری خواهیم کرد.
رییس افتخاری ایکوم ایران با یادآوری اینکه آسیبها تنها محدود به موزههای خصوصی نیست، افزود: حتی موزههای دولتی نیز از حوادث اخیر مصون نماندند، مانند موزه برق تهران که ۶۰ درصد آثار خود را از دست داد. بسیاری از مجموعههای ارزشمند دیگر نیز آسیب دیدند. البته موزههای دارای ثبت جهانی مثل مجموعه گلستان به دلیل اهمیتشان با سرعت بیشتری از سوی نهادهای مختلف مورد حمایت قرار گرفتند، اما این نباید مانع توجه به دیگر موزههای کشور شود.
او سپس به اهمیت میراث طبیعی که کمتر در حوزه موزهها مورد بحث قرار میگیرد، اشاره کرد و گفت: سرمایه ما تنها انسان نیست، طبیعت، جانوران، گیاهان و محیطزیست نیز بخشی از هویت فرهنگی ما را شکل میدهند. وقتی تصاویری از جزیرهها و زیستگاهی میبینیم که در آتش سوخته یا نابود شدهاند، این درد کمتر از تخریب آثار تاریخی نیست. اینها سرمایههای حیاتی ما هستند و باید از آنها حفاظت کنیم.
محیط طباطبایی در پایان تأکید کرد: حفظ میراث فرهنگی و طبیعی، تنها وظیفه دولت نیست بلکه مسئولیتی مشترک میان نهادهای حاکمیتی، بخش خصوصی، متخصصان، موزهداران و مردم است.
ما به صلح تدریجی، آرام و دلبهدل باور داریم
همچنین سید محمد بهشتی، رییس اسبق سازمان میراث فرهنگی در سخنان خود با اشاره به دشواریهای سال گذشته گفت: سال بسیار سختی را پشت سر گذاشتیم. اما امروز، دیدن این جمع از هنرمندان و بازگشت دوباره به عرصه هنر پس از این همه اتفاق، برای من بسیار دلگرمکننده است. حضور اینهمه هنرمند و مشاهده آثار ارزشمندشان امیدی تازه ایجاد میکند؛ امیدی به اینکه هنوز هم میتوان خلق کرد و هنوز هم هنر میتواند ادامه یابد.
او با اشاره به مفهوم پیوند که شعار امسال روز جهانی موزه است، افزود: وقتی از پیوند صحبت میکنیم، هرکس معنایی از آن را در ذهن دارد و همه این معناها معتبرند؛ اما در فرهنگ ما ایرانیان، شاید بهترین معادل برای پیوند، صلح باشد. صلح تنها به معنای تسلیم یک طرف در برابر طرف دیگر نیست. صلح میتواند صلحِ ناشی از منافع مشترک باشد، صلحِ مسلح باشد، یا صلحی که ما را وارد حقیقت امور میکند. در واقع، هدف نهایی ما در همه عرصهها رسیدن به صلح است؛ همان هماهنگی و یگانگی که به نتیجه و معنا منجر میشود.
بهشتی با استفاده از مثالهایی از معماری و زندگی روزمره این مفهوم را توضیح داد و گفت: در معماری، ما مصالح را کنار هم قرار میدهیم تا ساختمان ساخته شود. این مصالح وقتی با هم در صلح و هماهنگی قرار میگیرند، بنا معنا پیدا میکند. در آشپزی ایرانی نیز تقریباً هیچ غذایی نداریم که اجزایش قابل تفکیک باشد؛ همه چیز در ترکیب و یگانگی معنا پیدا میکند. تنها غذایی که اجزای آن را میتوان جدا کرد، آبگوشت است.
او تأکید کرد: ایده اصلی این است که در فرهنگ ما، پیوند، آشتی و همنشینی اجزا با یکدیگر، اساس معناست. هرگاه این پیوند شکل بگیرد، هنر، جامعه و حتی زندگی فردی ما معنا پیدا میکند.
سید محمد بهشتی با اشاره به شرایط دشوار سال گذشته گفت: سال بسیار سختی را پشت سر گذاشتیم، اما خوشحالم که امروز، پس از مدتها، بار دیگر توانستهایم به عرصه هنر بازگردیم و این جمع ارزشمند از هنرمندان را ببینیم. دیدن این همه آثار هنری پس از تمامی اتفاقات اخیر، موجب دلگرمی و امید است؛ امید به اینکه میتوان همچنان خلق کرد و هنر را ادامه داد.
او در ادامه با اشاره به شعار روز جهانی موزه با محوریت «پیوند در جهان گسسته» گفت: وقتی از پیوند سخن میگوییم، هرکس تعریفی خاص از آن دارد، اما در فرهنگ ما معنای پیوند بسیار عمیقتر است؛ شاید بهترین معادل آن، صلح باشد. صلح نه به معنای تسلیم شدن یا توافق موقتی، بلکه صلحی بر پایه تفاهم و حقیقت مشترک میان انسانها.
بهشتی برای توضیح این مفهوم از مثالهایی در فرهنگ ایرانی استفاده کرد و افزود: در همه شئون زندگی ما، از معماری گرفته تا آشپزی، پیوند وجود دارد. وقتی مصالح ساختمان با یکدیگر ترکیب میشوند تا ساختی تازه پدید آید، در واقع صلح میان اجزا حاصل شده است. در آشپزی ایرانی نیز هیچ غذایی نداریم که اجزایش قابل تفکیک باشند؛ همه عناصر با هم درآمیختهاند، چون ما باور داریم تنها دلها میتوانند به هم راه پیدا کنند.
او ادامه داد: همه اینها نشاندهنده فرهنگی است که اساس آن بر پیوند، همدلی و ساختن است. حتی کند پخته شدن غذاهای ایرانی، نشانهای است از اینکه ما به صلح تدریجی، به ترکیب آرام و دلبهدل باور داریم. این فرهنگ ما را از جنگ و گسست جدا میکند.
بهشتی با تأکید بر عمق شعار امسال گفت: شعار «موزهها، پیونددهنده جهانِ گسسته» تنها یک جمله تبلیغاتی نیست، بلکه مفهومی حکیمانه و بسیار ژرف دارد. این شعار یادآور جوهر فرهنگ ایرانی است؛ فرهنگی که در فراز و نشیب تاریخ، حافظ و نگهدار جان ملت بوده و همواره پیوند، صلح و همزیستی را در قلب خود داشته است.
انتهای پیام
