دكتر باقر آيتاللهزاده شيرازي ـ استاد پيشكسوت رشتهي مرمت و معماري ـ ساعت 19:15 دقيقهي روز 28 مردادماه 1386 در دقايق پاياني مراسم بزرگداشتاش كه در مركز هنرپژوهي نقش جهان برگزار شده بود، دچار حملهي قلبي شد و درگذشت.
عادل فرهنگي، يكي از همكاران مرحوم شيرازي كه از سال 1357 همكاري جدي خود را با او در سازمان ملي حفاظت از آثار باستاني آغاز كرده بود، در گفتوگو با خبرنگار بخش ميراث فرهنگي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) دربارهي دكتر شيرازي و عقايدش در حوزهي ميراث فرهنگي، توضيح داد: مرحوم دكتر شيرازي اعتقاد داشت كه راه توليد از مرمت ميگذرد و چيزي را نميتوان توليد كرد، مگر اينكه قبلا حوزههايي را مرمت كرده باشيم.
اين كارشناس ارشد مرمت با بيان مثالي در توضيح مرمت، از مردمي ياد كرد كه در گذشته سوراخهاي درياچه را براي جلوگيري از هدر رفتن آب پر ميكردند و اظهار داشت: اين مثال، همان مفهومي است كه مرحوم شيرازي از مرمت بهعنوان معبر وارد شدن به توليد داشت و هميشه اشاره ميكرد كه اگر جامعهاي به فكر حفاظت و نگهداري از آن چيزهايي كه دارد، نيفتد و آنها را مرمت نكند، آن جامعه به توليد نميرسد.
وي ادامه داد: كشوري مانند انگليس ساختمانهاي دو طبقهي ارزشمند خود را بهطور دايم مرمت و رنگآميزي ميكند تا از آنها بتواند استفاده كند، چون آن ساختمان، ارزش فرهنگي و مالي دارد؛ ولي ما در ايران بهراحتي يك ساختمان دو طبقه را تخريب ميكنيم و بهجاي آن ساختماني پنج طبقه ميسازيم. دكتر شيرازي بهطور اساسي با اين نوع حركت مخالف بود و اعتقاد داشت كه بايد از چيزهايي كه داريم، در طول تاريخ به بهترين وجه استفاده كنيم، هيچگاه چيزي را دور نريزيم تا به چيز بزرگتري دست يابيم، بلكه آن مورد را بهعنوان بخش كوچكتري از بخش بزرگتر استفاده كنيم.
او بيان كرد: نمونهي اين امر را در مساجدي مانند مسجد جامع اصفهان كه سطح وسيعي را دارد، ميبينيم كه بخشهاي زيادي از هستهي وراي قرنهاي سوم و چهارم آن هنوز وجود دارند و اين به آن معناست كه چيزي كه به يكصد تا دويست سال پيش متعلق بوده، هيچگاه در طول تاريخ دور ريخته نشده است و از آن استفاده كرده و آنرا توسعه دادهايم. مرحوم شيرازي نيز بر اين اساس به ميراث فرهنگي نگاه ميكرد و ميگفت، هرچند آن چيزي كه به ميراث فرهنگي مربوط است، از منظر هنري و اسناد تاريخي ارزشمند است، ولي خود فينفسه هنوز قابل اجراست، پس چرا آنرا دور بريزيم و بهجاي آن بتون و فلز بالا ببريم.
به گفتهي فرهنگي، دنيا نيز به اين ارزشها اشاره دارد؛ ولي بهدليل شرايط ويژهي جامعهي ما، همواره اشارهي مرحوم شيرازي اين بود كه راه توليد از مرمت ميگذرد.
اين كارشناس ارشد مرمت دربارهي اهداف و آرزوهاي مرحوم شيرازي در طول دوران كار خود با او، اظهار كرد: در دنيا و بهخصوص در يونسكو و ايكوموس كه با بناها و محوطههاي تاريخي درگير هستند، اين بحث وجود دارد كه راه توسعه، راه نوسازي نيست، بلكه توسعه بهمعني تلفيق نو با كهنه است و كهنهها را نميتوان دور ريخت تا نو را جايگزين آن كرد و اين كار با ايران و ايراني كه خود قدمتي بيش از يكهزار سال دارد، سنخيت ندارد.
وي توضيح داد: اعتقاد مرحوم دكتر شيرازي اين بود كه هر اثر قديمي كه وجود