امروزه کشورهای زیادی با تکیه بر ظرفیتهای طبیعی و تاریخی خود، سهم قابل توجهی از درآمد ملی و اشتغال را از این طریق تأمین میکنند؛ اما آنچه گردشگری را از سایر صنایع متمایز میکند، ماهیت فرهنگی و اجتماعی آن است. صنعت گردشگری بستری منحصر به فرد است که میتواند فاصله میان اقتصاد و فرهنگ را پر کرده و این دو را در هم تنیده کند.
این صنعت نه تنها رونق اقتصادی را به همراه دارد، بلکه بستری برای نفوذ فرهنگی، تبادل آداب و رسوم و شناخت ملل مختلف از یکدیگر فراهم میآورد. در این میان، شهرستان تاریخی و خوشنام چناران در استان خراسان رضوی، با داشتن ظرفیتهای بینظیر طبیعی و تاریخی، میتواند به عنوان یکی از قطبهای مهم این صنعت در شمال شرق کشور مطرح شود.
در میان رویکردهای متنوع گردشگری، الگوی بومگردی به عنوان یکی از نوآوریهای جذاب و مؤثر در دهههای اخیر ظهور کرده است که وابستگی عمیقی به نفوذ فرهنگی و اجتماعی دارد. بومگردی در واقع پاسخی منطقی به نیاز روزافزون انسانهای مدرن برای بازگشت به طبیعت، دور شدن از هیاهوی شهرها و کشف سبکهای زندگی اصیل و بومی است. برای شهرستان چناران که در دامنههای سرسبز و باشکوه رشتهکوه بینالود قرار گرفته است، بومگردی فرصتی طلایی محسوب میشود تا گردشگران را از شلوغی کلانشهر مشهد به دل روستاهای آرام و ییلاقات خوشنوای این منطقه بکشاند تا تجربهای متفاوت و زنده از زندگی را لمس کنند.
اقامتگاههای بومگردی، هسته اصلی صنعت گردشگری در چناران
اقامتگاههای بومگردی، به عنوان هسته اصلی این صنعت در چناران، نقشی حیاتی در تحقق این اهداف ایفا میکنند. این اقامتگاهها با رعایت اصول و ضوابط خاص و با تأکید بر سازگاری کامل با شرایط محیطی و اقلیمی مناطق بکر طبیعی و روستایی این شهرستان، از عناصر کلیدی خدمات گردشگری محسوب میشوند.
مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چناران، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ظرفیتهای بینظیر این شهرستان در حوزه گردشگری، گفت: شهرستان چناران با برخورداری از جاذبههای طبیعی بکر، کوهستانهای سر به فلک کشیده بینالود و تاریخ کهن، به عنوان یکی از قطبهای مهم گردشگری در استان خراسان رضوی شناخته میشود و در این میان، اقامتگاههای بومگردی به عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای توسعه پایدار، نقشی کلیدی در اشتغالزایی روستایی و رونق گردشگری این منطقه ایفا میکنند.
محمد طاهریانمقدم، افزود: راهاندازی یک اقامتگاه بومگردی نیازمند نیروی انسانی بومی است. برخلاف هتلها که اغلب از نیروی متخصص شهری استفاده میکنند، بومگردیها بر پایه فرهنگ و حضور ساکنان همان روستا استوار هستند. این امر مستقیماً برای افراد خانواده صاحب اقامتگاه و همسایگان آنها شغل ایجاد میکند.
وی احیاء صنایع دستی و تولیدات محلی را از دیگر مزایای این اقامتگاهها دانست و تصریح کرد: یکی از جذابیتهای اصلی اقامتگاههای بومگردی در چناران، ارائه سبک زندگی و فرهنگ اصیل ایرانی به مسافران است. گردشگران علاقه زیادی به خرید سوغات و صنایع دستی دارند و این موضوع باعث میشود تا هنرمندان و صنعتگران روستایی که شاید فعالیتشان متوقف شده بود، دوباره به کار بازگردند.
طاهریانمقدم ادامه داد: بافندگی فرش، گیوه، سفالگری و تولید خوراکیهای محلی و ارگانیک(مانند لبنیات، عسل و گیاهان دارویی کوهستان بینالود) رونق گرفته و بازار فروش مستقیم برای آنها فراهم میشود.
وی در ادامه به جلوگیری از مهاجرت و تثبیت جمعیت روستایی اشاره و بیان کرد: وقتی یک روستا در چناران(مانند روستاهای ییلاقی منطقه زشک یا گلدره) دارای اقامتگاه بومگردی فعال میشود، اقتصاد آن روستا چرخش پیدا میکند. جوانان روستا که به دلیل نبود شغل به شهرهای بزرگ مهاجرت میکردند، با دیدن آینده شغلی در زادگاه خود، انگیزه ماندن پیدا میکنند.
مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چناران، خاطرنشان کرد: این امر باعث حفظ بافت سنتی روستاها و جلوگیری از تخریب خانههای قدیمی میشود، زیرا خانههای قدیمی برای تبدیل شدن به اقامتگاه مرمت و بازسازی میشوند.
طاهریانمقدم توسعه گردشگری سلامت و طبیعتگردی را از دیگر ظرفیتهای این منطقه برشمرد و گفت: شهرستان چناران به دلیل داشتن هوای پاک و طبیعت کوهستانی، پتانسیل بالایی در حوزه گردشگری سلامت دارد. اقامتگاههای بومگردی با ارائه خدمات اقامتی در دل طبیعت، مسافران را برای استفاده از این ظرفیتها جذب میکنند.
وی با اشاره به نقش فرهنگی این اقامتگاهها گفت: اقامتگاههای بومگردی تنها جایی برای خواب نیستند، بلکه سفیران فرهنگی منطقه محسوب میشوند. میزبانان بومی با آداب و رسوم، موسیقی محلی و غذاهای سنتی چناران آشنا هستند و آنها را به گردشگران منتقل میکنند. این تبادل فرهنگی، باعث غرور ملی و تقویت هویت منطقه شده و تصویر زیبایی از شهرستان چناران در ذهن مسافران داخلی و خارجی ثبت میکند.
مسئول نمایندگی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چناران، در ادامه از صدور سیزدهمین پروانه اقامتگاه بومگردی در شهرستان خبر داد و افزود: این اقامتگاه بومگردی با سرمایهگذاری بیش از ۶ میلیارد ریال در روستای گردشگری گاه و در فاصله ۴۵ کیلومتری شهرستان چناران است.
وی با اشاره به نقش این مجموعه گردشگری در ایجاد اشتغال روستایی اظهار کرد: این اقامتگاه بومگردی اشتغال مستقیم نیز ایجاد میکند.
طاهریانمقدم تصریح کرد: روستای باصفای گاه در دامنه کوههای هزار مسجد و دارای ظرفیتهای گردشگری و تاریخی از جمله مقبره عبدالرزاق و مسجد تاریخی گاه هست و به دلیل قرارگیری آن در دامنه کوههای هزار مسجد و آب و هوای کوهستانی هرساله پذیرای گردشگران و طبیعت گردان است.
وی اظهار کرد: نزدیکی شهرستان چناران به مشهد مقدس و خوش آب و هوا و بکر بودن شهرستان باعث شده گردشگران زیادی به این شهرستان سفر کنند که با ایجاد مراکز اقامتی میتوان به ماندگاری گردشگران و ایجاد اشتغال پایدار کمک کند.
طاهریانمقدم گفت: این اقامتگاه با ظرفیت اقامت ۳۰ نفر بهصورت شب خواب دارای ۴ اتاق است و با صدور پروانه بهرهبرداری برای این واحد تعداد اقامتگاه بوم گردی شهرستان به ۱۳ واحد میرسد.
اقامتگاههای بومگردی، دوستدار محیطزیست
در دنیای مدرن، گسترش بیرویه تکنولوژی و شهرنشینی، چنان بر روان و احساسات انسان تأثیر منفی گذاشته که رابطه ارگانیک و دیرینه انسان با طبیعت در حال فروپاشی است. این جدایی، انسان را از آرامش زندگی روستایی دور کرده و او را درگیر الگوهای معیشتی صنعتی و شهری شدهای کرده است که با فشارهای روانی، آلودگیهای مختلف و بیماریهای ناشی از آن گره خورده است.
در این میان، چالش اصلی در طراحی و ساخت اقامتگاههای بومگردی، یافتن تعادلی دقیق میان بهرهبرداری از طبیعت و حفظ آن است. هدف نهایی باید برقراری تعاملی باشد که کمترین آسیب زیستمحیطی را به اکوسیستم وارد کند، در حالی که منافع اقتصادی پایداری را برای جوامع محلی به ارمغان میآورد. چنین اقامتگاههایی میتوانند به عنوان پناهگاهی عمل کنند که به انسانِ گرفتار در تنشهای زندگی شهری و صنعتی، اجازه میدهد دوباره با طبیعت آشتی کند و از مواهب شفابخش آن برای درمان بیماریهای روحی و روانی ناشی از زندگی مدرن بهرهمند شود.
هانیه صداقتی، کارشناس ارشد رشته معماری، با اشاره به تغییر رویکردهای سفر در دنیای امروز، گفت: مردم در عصر حاضر مشتاق تجربه دنیای پیرامون خود هستند، اما این اشتیاق باید با مسئولیتپذیری نسبت به محیطزیست همراه باشد تا اکوسیستمهای طبیعی دستنخورده باقی بمانند.
وی افزود: بدیهی است که در ایام تعطیل، افراد به دنبال انجام فعالیتهایی میروند که در روال عادی زندگی جایی ندارند. سفرهای ماجراجویانه که انگیزه اصلی آنها ارتباط با محیط طبیعی، بازدید از مناظر تاریخی و شناخت گونههای مختلف گیاهی و جانوری است، به عنوان بومگردی شناخته میشود و مورد توجه قرار گرفته است.
وی بومگردی را یکی از شاخههای مهم گردشگری دانست و تصریح کرد: توسعه و شکوفایی این صنعت در کشور نیازمند برنامهریزی اصولی و همهجانبه است. از سوی دیگر، رشد بومگردی موجب تحقق توسعه پایدار، ایجاد اشتغال پایدار، رفع فقر و رونق اقتصادی نواحی روستایی میشود. فعالیتهای این حوزه حتی میتواند زمینهساز کارآفرینی و بازگشت مهاجران از شهرها به روستاها شود.
صداقتی با تعریف بومگردی به عنوان سفری مسئولانه به مناطق طبیعی که حافظ محیطزیست است، خاطرنشان کرد: این نوع گردشگری باعث بهبود کیفیت زندگی مردم بومی شده و کمترین آسیب را به طبیعت و فرهنگ منطقه وارد میکند.
وی در ادامه به ویژگیهای معماری این اقامتگاهها اشاره و اظهار کرد: یک اقامتگاه بومگردی در واقع یک واحد کسبوکار دوستدار محیطزیست است که وظایف متنوعی همچون ذخیره و صرفهجویی انرژی، استفاده از سیاستهای خرید سازگار با زیستبوم، کاهش تولید زباله برای حفاظت از محیط طبیعی و کاهش هزینههای عملیاتی را بر عهده دارد.
این مدرس دانشگاه در ادامه به روند تاریخی این صنعت در ایران اشاره کرد و افزود: نزدیک به دو دهه از تأسیس رسمی اقامتگاههای بومگردی در ایران میگذرد و این صنعت با رشد کلی گردشگری، به یکی از ظرفیتهای اقتصادی و سیاستهای کلان کشور تبدیل شده است.
سابقه این طرح در ایران به سالهای ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ برمیگردد؛ زمانی که مازیار آلداوود تصمیم گرفت اقامتگاهی با حال و هوای بومی برای پذیرایی از گردشگران ایجاد کند. البته افراد دیگری نیز در سایر مناطق ایران با طرحهایی مشابه، فارغ از آگاهی از یکدیگر، به خدماترسانی در خانههای قدیمی میپرداختند. این روند ادامه یافت تا اینکه در سال ۱۳۸۸ گروهی از صاحبان این اقامتگاهها برای انسجام فعالیتهای خود گرد هم آمدند؛ آغازی بر گونهای جدید از اقامت با شیوه بومی ـ سنتی که به دلیل استقبال گسترده، رشد چشمگیری را در سالهای اخیر تجربه کرده است.
این کارشناس ارشد رشته معماری، با اشاره به تغییر پارادایم سفر در جهان امروز، اظهار کرد: اقامتگاههای بومگردی به عنوان یکی از رویکردهای نوین در صنعت گردشگری، طی سالهای اخیر جایگاه ویژهای پیدا کردهاند. در بسیاری از مقاصد گردشگری، این واحدها به دلیل بهرهگیری از خلاقیتها و ویژگیهای منحصر به فرد، خود به بخشی از جاذبههای اصلی آن منطقه تبدیل شدهاند.
وی افزود: این اقامتگاهها راهکاری برای گریز موقت از مشغلههای روزمره و تکنولوژیک جوامع مدرن نظیر تلفنهای همراه، خودروها و فضای مجازی هستند.
صداقتی با بیان اینکه گردشگر امروزی تنها دنبال یک مکان برای خواب نیست، تصریح کرد: مسافران امروز به دنبال تجربه و آشنایی با سبک زندگی جوامع میزبان هستند؛ موضوعی که با مفهوم گردشگری نسل سوم همخوانی دارد و در قالب اقامتگاههای بومگردی محقق میشود.
این کارشناس معماری به اهداف کلان کشور در حوزه گردشگری اشاره و تصریح کرد: بر اساس مفاد برنامه ششم توسعه، ظرفیت پذیرش گردشگری در ایران تا سال ۱۴۰۴ باید به ۲۰ میلیون نفر برسد. با این حال، زیرساختهای فعلی شمار محدودی از مراکز اقامتی مدرن را شامل میشوند که استفاده از آنها نیز برای همه اقشار جامعه و در تمام فصول سال ممکن نیست. این چالشها، توجه جدی به ایجاد و توسعه اقامتگاههای بومگردی را اجتنابناپذیر میکند.
بومگردی فقط یک سفر نیست، بازگشت به ریشههایمان است
در دنیای امروز که شتاب زندگی مدرن انسانها را از خود و طبیعت دور کرده است، جستجوی آرامش و اصالت به دغدغهای جدی برای مسافران تبدیل شده است. در این میان، اقامتگاههای بومگردی نه تنها به عنوان مکانی برای استراحت، بلکه به عنوان پناهگاهی برای بازگشت به ریشهها و تجربه سبک زندگی سنتی، نقشی انکارناپذیر در صنعت گردشگری ایفا میکنند.
محمد نخعی، مدیر یکی از این اقامتگاهها، با اشاره به تغییر ذائقه گردشگران در سالهای اخیر، گفت: امروزه دیگر خبری از مسافرانی نیست که فقط به دنبال یک تخت خواب نرم و یک سقف بالای سر باشند؛ مردم ما هوشمندتر شدهاند و به دنبال تجربه هستند. بومگردی در واقع پاسخی به این نیاز عمیق بشری برای بازگشت به سادگی و پیوند دوباره با طبیعت و اصالت است.
وی افزود: وقتی مهمانان از شهرهای شلوغ و پرتنش به اقامتگاه ما میآیند، در ابتدا شاید کمی با سکوت و نبودِ هیاهوی شهر دچار تعجب شوند، اما پس از گذشت تنها چند ساعت، میبینیم که حال و هوایشان عوض میشود. بومگردی یک درمانگر قوی برای استرسهای مدرن است. اینجا ساعتها با تلفن همراه و اینترنت چک نمیشوند، بلکه با طلوع و غروب خورشید و صدای پرندگان سنجیده میشوند.
نخعی با بیان اینکه مدیریت یک اقامتگاه بومگردی با هتلداری متفاوت است، تصریح کرد: در هتل شما با یک مشتری روبهرو هستید، اما در بومگردی با یک مهمان و عضوی از خانواده روبرو هستید. ما اینجا فقط اتاق نمیدهیم، بلکه فرهنگ، آداب و رسوم و غذاهای محلی خود را به اشتراک میگذاریم. رابطه میزبان و مهمان در بومگردی، رابطهای دوطرفه و فرهنگی است؛ ما از زبان مهمانان چیزهای جدیدی یاد میگیریم و آنها با سبک زندگی ما آشنا میشوند.
این مدیر بومگردی به اهمیت حفظ محیطزیست در این اقامتگاهها اشاره کرد و گفت: یکی از اصول غیر قابل گذر ما، احترام به طبیعت است. ما در ساخت و توسعه اقامتگاهمان سعی کردهایم کمترین آسیب را به بافت روستا و محیطزیست وارد کنیم. استفاده از مصالح بومی، مدیریت صحیح آب و پسماند و حفظ چهره سنتی خانهها، اولویت ماست. ما معتقدیم که اگر طبیعت را خراب کنیم، جذابیت منطقه از بین میرود و دیگر گردشگری هم باقی نمیماند.
وی درباره نقش این اقامتگاهها در اقتصاد روستا بیان کرد: حضور بومگردیها باعث شده که جوانان روستا برای کار به شهرها مهاجرت نکنند. ما در اینجا برای آشپزی، نظافت، راهنمایی و نگهداری از باغ از جوانان همان روستا استفاده میکنیم. همچنین، محصولات ارگانیک و صنایع دستی زنان روستایی مستقیماً به دست مسافران میرسد و این چرخه اقتصاد محلی را میچرخاند.
بومگردی یک مکتب است که یاد میدهد چگونه میتوان با کمترین امکانات، شادترین لحظات را ساخت. همه هموطنان برای یک بار هم که شده، تجربه اقامت در یک خانه روستایی و لمس گرمای سفرههای محلی را از دست ندهند؛ چراکه این خاطرهها، ماندگارتر از هر خرید و سوغاتی است.
بررسیهای انجام شده و دیدگاههای ارائه شده توسط کارشناسان و فعالان حوزه گردشگری، حاکی از آن است که توسعه اقامتگاههای بومگردی در شهرستانها، فراتر از یک اقدام اقتصادی، یک ضرورت فرهنگی و اجتماعی برای تحقق توسعه پایدار است.
اقامتگاههای بومگردی با تکیهبر معماری پایدار و استفاده از مصالح بومی، نه تنها پاسخی به نیاز انسان مدرن برای بازگشت به طبیعت و فرار از تنشهای شهری هستند، بلکه با ایجاد اشتغال مستقیم برای جوانان و زنان روستایی، احیای صنایع دستی و جلوگیری از مهاجرت، موتور محرک اقتصاد محلی محسوب میشوند.
بومگردی به عنوان پلی میان فرهنگ بومی و اقتصاد کلان، نقشی حیاتی در تثبیت جمعیت روستایی و معرفی هویت اصیل ایرانی به جهانیان ایفا میکند. ادامه این مسیر با رعایت اصول حرفهای و حفظ اصالت، میتواند چناران را به یکی از قطبهای نمونه گردشگری پایدار در کشور تبدیل کند.
انتهای پیام
نظرات