پیشتر در گفتوگویی با بهداد لاهوتی درباره محافظت از آثار مجسمه و حجم داخل شهر، گفته شد که میتوان تمهیداتی مانند قراردادن کیسههای شن یا ایجاد موانع چوبی و حفاظهای موقت را در نظر گرفت، اما این اقدامات زمانبر است و در شرایطی که ناگهان اتفاقی رخ میدهد، اجرای کامل و اصولی آنها دشوار خواهد بود.
در همین راستا تصمیم گرفتیم با یکی دیگر از مجسمهسازان به نام کامبیز صبری به گفتوگو بنشینیم و این موضوع را با او به بحث بگذاریم.
صبری در گفتوگو با ایسنا با اشاره به سابقه تاریخی لزوم حفاظت از آثار فرهنگی و هنری در شرایط جنگی گفت: حفاظت از آثار فرهنگی در زمان جنگ سابقهای بسیار طولانی دارد. حتی هزاران سال پیش نیز در زمان وقوع جنگها، برخی آثار را برای جلوگیری از تخریب یا غارت در زیر خاک پنهان میکردند؛ به همین دلیل امروز گاه مجسمهها و آثار هنری متعلق به دو یا سههزار سال پیش از دل خاک کشف میشوند.
او افزود: در بسیاری از محوطههای باستانی نیز هنوز بخشهایی به طور عمدی از زیر خاک خارج نشدهاند تا از آسیب مصون بمانند. برای مثال در مجموعه باستانی تخت جمشید هنوز بخش قابل توجهی از محوطه زیر خاک باقی مانده است؛ زیرا باستانشناسان معتقدند بیرون آوردن کلیه بخشها ممکن است آنها را در معرض فرسایش و آسیب قرار دهد.
این هنرمند با اشاره به نمونههای بینالمللی حفاظت از میراث فرهنگی توضیح داد: اهمیت این موضوع در سطح جهانی کاملاً شناختهشده است. برای مثال زمانی که پروژه ساخت سد اسوان روی رود نیل اجرا شد، خطر غرق شدن معابد و مجسمههای عظیم باستانی وجود داشت. در آن زمان تیمهای قدرتمند مهندسی از کشورهای مختلف اروپایی وارد عمل شدند و مجسمهها و بناهای بسیار بزرگ را که برخی از آنها ۱۵ تا ۲۰ متر ارتفاع داشتند، قطعهقطعه کردند و سنگهای چند ده تنی را جداگانه به منطقهای مرتفعتر منتقل کردند. سپس همان آثار را در همان اقلیم و در نزدیکی محل اصلی دوباره مونتاژ کردند تا از نابودی آنها جلوگیری شود.
صبری ادامه داد: این نمونهها نشان میدهد که حفاظت از میراث فرهنگی در جهان تا چه اندازه جدی گرفته میشود. در ایران نیز مجسمههای ارزشمندی در سطح شهر وجود دارد که باید برای محافظت از آنها برنامهریزی شود.
او درباره وضعیت مجسمههای تهران گفت: بخشی از این آثار در نقاط متمرکز قرار دارند. برای نمونه مجسمههای موجود در باغ مجسمه موزه هنرهای معاصر تهران از ارزشمندترین آثار فضای باز در کشور به شمار میروند و برخی از آنها ارزش چند ده میلیون دلاری دارند. پوشاندن و محافظت این آثار کار دشوار یا پرهزینهای نیست، بلکه میتوان با چند لایه پوشش از این آثار محافظت کرد.
صبری در همین راستا به این موارد اشاره کرد: ابتدا لایهای برای جلوگیری از اکسید شدن و نفوذ رطوبت، سپس فومهای مخصوص برای جذب ضربه و در نهایت یک لایه سخت مانند ورق فلزی پنج میلیمتری که میتواند تا حدود ۹۰ درصد از آسیبهای فیزیکی جلوگیری کند.
او در ادامه به برخی دیگر از مجسمههای شهری اشاره کرد و گفت: مجسمههایی که در پارک لاله قرار دارند، از جمله مجسمه خیام نیز قابل محافظت هستند. ارزش این اثر هم کمتر از مجسمه فردوسی نیست؛ زیرا سازنده هر دو اثر یک هنرمند بوده است و میتوان با همین روشهای حفاظتی از آن مراقبت کرد. مجسمههای موجود در خانه هنرمندان ایران و آثار پراکنده در پارک ملت از جمله گنجینههای هنری شهر محسوب میشوند و با توجه به اینکه بسیاری از آنها در نقاط نسبتاً متمرکز قرار دارند، میتوان در مدت کوتاهی با یک تیم تخصصی آنها را پوشش داد و محافظت کرد.
صبری در عین حال هشدار داد که برخی از مجسمههایی که در میدانها یا فضاهای بازتر شهری قرار دارند، بیش از سایر آثار در معرض خطر هستند و به آنها رسیدگی کافی نشده است. در چنین شرایطی لازم است اقدامات فوری برای حفاظت از آنها انجام شود.
این هنرمند تأکید کرد: اقدام رسانهها برای طرح این موضوع میتواند آغاز یک حرکت جدی در این زمینه باشد. در شهرداری تهران گاهی تیمهایی به شکل موقت برای رسیدگی به آثار هنری تشکیل میشود، اما آنچه ضروری است ایجاد یک ساختار دائمی است. باید یک دفتر دائمی برای تعمیر، نگهداری و حفاظت از آثار هنری شهری در مجموعه شهرداری وجود داشته باشد تا این میراث فرهنگی به صورت مستمر و تخصصی نگهداری شود.
او همچنین با انتقاد از نبود ساختار دائمی برای نگهداری آثار هنری شهری تأکید کرد که «رسیدگی به این آثار نباید تنها پس از وقوع آسیب یا حادثه انجام شود» و گفت: در شهر تهران معمولاً زمانی به فکر رسیدگی به نقاشیهای دیواری، نقشبرجستهها یا مجسمهها میافتند که آسیبی رخ داده باشد؛ در چنین مواقعی تازه جلسهای تشکیل میشود و گروهی برای بررسی دعوت میشوند. این شیوه مدیریت باعث میشود هزینهها چند برابر افزایش پیدا کند، در حالی که اگر یک تیم دائمی برای نگهداری آثار وجود داشته باشد، بسیاری از این مشکلات پیش از تبدیل شدن به بحران برطرف میشود.
صبری تأکید کرد: نگهداری از آثار هنری شهری باید همانند سایر خدمات شهری به صورت دائمی انجام شود. همانطور که برای شبکه برق یا حتی فضای سبز شهری تیمهای کشیک و دائمی وجود دارد، در حوزه هنر شهری نیز باید یک گروه حرفهای ثابت فعالیت کند. چنین تیمی هیچگاه بیکار نخواهد بود؛ زیرا وظیفه آن بررسی مستمر آثار، تهیه گزارش از وضعیت آنها و اقدام بهموقع برای جلوگیری از تخریب است.
این مجسمهساز توضیح داد: اعضای این تیم باید به طور مرتب آثار هنری شهر را بازبینی کنند و در صورت مشاهده آسیبهایی مانند تغییر رنگ، فرسایش ناشی از گرما و سرما، باران یا اکسید شدن، گزارشهای لازم را ارائه دهند تا پیش از بروز خسارتهای بزرگتر، اقدامات ترمیمی انجام شود. برای ساخت بسیاری از این آثار صدها میلیون تومان هزینه شده است و اگر بهموقع از آنها نگهداری نشود، برای بازسازی دوباره نیز باید هزینههای سنگینی پرداخت کرد.
صبری در توضیح اهمیت نگهداری مستمر از آثار هنری شهری، به نمونهای مشهور در جهان اشاره کرد و گفت: اگر به سازهای مانند برج ایفل نگاه کنیم، میبینیم که این سازه بیش از یک قرن عمر دارد؛ اما به دلیل نگهداری دائمی همچنان پابرجاست. درحقیقت یک تیم تخصصی شامل تکنسینها و نیروهای فنی به طور شبانهروزی با استفاده از روشهای صخرهنوردی صنعتی یا راپل در حال بررسی و نگهداری بخشهای مختلف این سازه هستند تا از آسیبهای احتمالی جلوگیری شود.
به گفته او، این برج که در ابتدا به عنوان یک پروژه مهندسی برای اکسپو معماری قرن نوزدهم ساخته شده و قرار بود تنها مدت کوتاهی در شهر جادهی شود، به دلیل استقبال مردم به یکی از مهمترین نمادهای فرانسه تبدیل شد و تا امروز با همین سیستم نگهداری دقیق حفظ شده است.
انتهای پیام
