علی نیکبخت -مستندساز و تهیهکننده مستند- در گفتوگو با ایسنا درباره شرایط فعالیت مستندسازان در وضعیت جنگی و وظیفه آنان در ثبت واقعیتهای اجتماعی گفت: یکی از موضوعات مهمی که امروز باید به آن توجه کرد، مسئله سرمایه اجتماعی است. حوزههای عمومی، فضای عمومی و حتی زیرساختهای اجتماعی ما در معرض آسیب قرار گرفته و به نظر میرسد تمرکز اصلی حملات نیز بر همین حوزههاست.
او با اشاره به تجربههای شخصی خود از حملات اخیر افزود: من خودم در یک کوچه در جنوب شرق تهران و در شهرک بروجردی زندگی میکنم. در انتهای کوچه ما موشک اصابت کرد و عملاً آواره شدیم. حدود هزار نفر از ساکنان شهرک مجبور شدند محل زندگی خود را ترک کنند. این موضوع فقط مربوط به یک یا دو نفر نیست و تعداد زیادی از مردم درگیر این مسئله شدهاند. این اتفاقات کاملاً غیرهدفمند و برخلاف قوانین و کنوانسیونهای بینالمللی رخ میدهد.
این مستندساز ادامه داد: در چنین شرایطی تلاش میکنم در مستندهایی که تهیه میکنم روی روایتهای انسانی تمرکز داشته باشم؛ از جمله روایت دانشآموزان و خانوادههایی که زندگیشان تحت تأثیر قرار گرفته است. تمرکز من در مستندسازی بیشتر بر جمعآوری اطلاعات، تنظیم و منسجم کردن روایتهاست تا نشان دهد مردم عادی مورد تعرض قرار گرفتهاند و این اتفاقات کم هم نیست.
تولید مستندهای کوتاه برای مخاطب بینالمللی
نیکبخت با اشاره به شیوه انتشار این روایتها گفت: امروز مستندهای کوتاه و بسیار کوتاه، حتی در حد استوری، کارکرد مهمی دارند. این محتواها به سرعت منتشر میشوند و برای مخاطبان بینالمللی قابل دسترسی هستند. وقتی این روایتها در شبکههای اجتماعی خارجی منتشر میشود، بازخوردهای زیادی دریافت میکنیم.
او افزود: بازخوردهایی که دریافت میشود گاهی بسیار احساسی است و برخی مخاطبان خارجی به شکل ملتمسانه درخواست میکنند که این روایتها متوقف نشود و ادامه پیدا کند. به همین دلیل تلاش میکنیم این محتواها را در اختیار رسانهها و مخاطبان بینالمللی قرار دهیم.
این مستندساز درباره شرایط کلی جامعه نیز اظهار کرد: جامعه ایران در حال عبور از یک گذار تاریخی است. در چنین شرایطی بخشی از جامعه دچار نوعی دوقطبی شده و این مسئله در کف جامعه هم دیده میشود. در عین حال مفهوم اعتماد در جامعه آسیب دیده و اعتماد اجتماعی تا حدی تنزل پیدا کرده است.
وظیفه مستندسازان؛ روایت آینده برای مردم
او در ادامه درباره وظیفه مستندسازان در چنین شرایطی گفت: به نظرم باید درباره آینده با مخاطبان صحبت کنیم و آن را به زندگی شخصی مردم گره بزنیم. باید توضیح دهیم که اگر جنگ ادامه پیدا کند چه پیامدهایی برای اقتصاد، اشتغال، آموزش و آینده زندگی مردم خواهد داشت و اگر مسیر توسعه و آرامش دنبال شود چه نتایجی برای جامعه به همراه دارد.
به نظرم باید درباره آینده با مخاطبان صحبت کنیم و آن را به زندگی شخصی مردم گره بزنیم. باید توضیح دهیم که اگر جنگ ادامه پیدا کند چه پیامدهایی برای اقتصاد، اشتغال، آموزش و آینده زندگی مردم خواهد داشت
نیکبخت ادامه داد: لازم است با همه اقشار جامعه، چه موافقان و چه مخالفان، درباره آینده گفتوگو کنیم. موضوعاتی مانند آموزش و پرورش، اشتغال، خط فقر و آینده نسلهای بعدی از جمله مسائلی است که میتواند محل گفتوگوی مشترک باشد.
او با اشاره به تجربه مستندسازان در میدان نیز گفت: در مقایسه با دورههای گذشته، امروز فعالیت مستندسازان تا حدی بیشتر به رسمیت شناخته شده است. البته هنوز استانداردهای مشخصی وجود ندارد. ما مانند خبرنگاران لباس یا کارت مشخص نداریم و در بسیاری از مواقع چندین بار مورد بازرسی قرار میگیریم، اما در مجموع نسبت به گذشته شرایط تا حدی متفاوت شده است.
این مستندساز با اشاره به تجربههای میدانی خود افزود: در جنگ ۱۲روزه بارها متوقف و بازرسی میشدیم و عکسها و فیلمها را بررسی میکردند. البته این مسائل تا حدی طبیعی است، اما در جنگ فعلی به رسمیت شناخته شدهایم و این اتفاق خوبی است.
کاهش اعتماد اجتماعی و کمرنگ شدن همبستگی
نیکبخت درباره وضعیت اجتماعی جامعه نیز گفت: در برخی مقاطع شاهد بودیم که همبستگی اجتماعی بیشتر بود، اما اکنون بخشی از آن کمرنگتر شده است. اعتماد اجتماعی آسیب دیده و این مسئله میتواند شکافهای اجتماعی را افزایش دهد.
نیاز جامعه به یک امر اخلاقی مشترک
او ادامه داد: برای عبور از این وضعیت باید جامعه را نسبت به برخی مسائل حساس و درگیر کنیم؛ یعنی نوعی مسئلهمند شدن در جامعه ایجاد شود. لازم است نقطهای پیدا کنیم که هیچ گروهی در آن متضرر نباشد و همه بتوانند در آن منفعت مشترکی داشته باشند.
این مستندساز توضیح داد: باید موضوعی را پیدا کنیم که همه اقشار جامعه، فارغ از گرایشهای سیاسی یا اجتماعی، بتوانند بر سر آن توافق کنند. این موضوع میتواند یک امر اخلاقی مشترک باشد که جامعه را حول خود جمع کند.
نیکبخت در پایان گفت: اگر بتوانیم چنین امر اخلاقی مشترکی را در جامعه برجسته کنیم، میتوانیم بار دیگر تجربه «جامعه بودن» را تقویت کنیم. در چنین شرایطی همه اقشار جامعه میتوانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند و در برابر آسیبهایی که به مردم وارد میشود واکنش مشترک و اخلاقی نشان دهند. برای مثال در مورد مدرسه شجره طیبه میناب هر ایرانی با هر طرز فکر سیاسی و اعتقادی باید واکنش نشان دهد و باید همه صدای کودکان میناب باشیم، این موضوع میتواند در قالب شعار یا کمپینی باشد که در نهایت امکان بروز و ظهور این امر اخلاقی را شکوفا کند و در این شرایط جامعه، معنی زندگی را بازخوانی کند.
انتهای پیام
