به گزارش ایسنا، قبرستان بقیع که در مدینه منوره واقع شده است، کهنترین و یکی از دو قبرستان مهم اسلامی به شمار میرود. این مکان از صدر اسلام محل دفن بسیاری از شخصیتهای برجسته از جمله چهار امام شیعیان (امام حسن مجتبی، امام سجاد، امام باقر و امام صادق علیهم السلام)، همسران و دختران پیامبر اسلام (ص)، و همچنین صحابه بزرگوار ایشان بوده است.
تاریخچه تخریب این قبور به دو دوره اصلی بازمیگردد. نخستین بار در سال ۱۲۲۰ هجری قمری (۱۸۰۶ میلادی) با هجوم وهابیان به حجاز، بناها و قبور بقیع تخریب شد. پس از آن، در دوره حکومت عثمانی، بازسازیهایی در این مکان صورت گرفت و گنبدها و بارگاههایی بر مزار ائمه و بزرگان بقیع ساخته شد. با این حال، در دومین مرحله و با روی کار آمدن مجدد خاندان سعود، این مکان مقدس برای همیشه از وجود هرگونه بنا و نشانهای خالی گردید.
زمینهها و عوامل وقوع
در سال ۱۳۴۴ هجری قمری (۱۹۲۵ میلادی) نیروهای وهابی با فتوای شیخ عبدالله بن بلیهد، قاضی وقت نجدی، اقدام به تخریب قبور و اماکن مذهبی در بقیع کردند. این اقدام با استناد به برداشت وهابیان از مفاهیمی مانند «توحید» و «نفی بدعت» صورت گرفت که بر اساس آن، هرگونه بنا و نشانهای بر قبور را مصداق شرک میدانند.
علاوه بر انگیزههای اعتقادی، برخی تحلیلها ابعاد سیاسی این اقدام را نیز مورد توجه قرار دادهاند. پژوهشها نشان میدهد که تخریب بقیع فراتر از یک اقدام مذهبی، حرکتی سیاسی برای تثبیت قدرت نجدیان در حجاز و اعلام پیروزی بر مخالفان و به ویژه شیعیان بوده است.
تخریب بقیع در هشتم شوال ۱۳۴۴ (برابر با ۲۱ آوریل ۱۹۲۵) با شدت و گستردگی قابل توجهی انجام شد. گزارشها حاکی از آن است که حتی سادهترین سنگهای قبر نیز از بین رفتند و این اقدام به زلزلهای ویرانگر تشبیه شده است. الدرون راتر، سیاح انگلیسی که پس از این واقعه از بقیع بازدید کرده، صحنه را اینگونه توصیف کرده است: «در سراسر قبرستان چیزی جز تپههای کوچک نامشخص از خاک و سنگ، قطعات چوب، میلههای آهنی، بلوکهای سنگی و آوار شکسته سیمان و آجر دیده نمیشد که در همه جا پراکنده بود.»
در این واقعه، قبور ائمه بقیع (ع)، قبر ابراهیم فرزند پیامبر (ص)، قبر مالک بن انس، و قبور بسیاری از صحابه و بستگان پیامبر (ص) تخریب شد. در همان سال، قبرستان قعقاع (جنتالمعلی) در مکه مکرمه که محل دفن مادر، همسر و اجداد پیامبر اسلام (ص) است نیز به همین سرنوشت دچار شد.
واکنشهای داخلی و بینالمللی
تخریب بقیع موج گستردهای از اعتراضات را در جهان اسلام به دنبال داشت. در ایران، این واقعه بازتاب گستردهای یافت و مجلس شورای ملی وقت، با تشکیل کمیسیونی ویژه به بررسی ابعاد آن پرداخت و گروهی از نمایندگان را برای پیگیری به حجاز اعزام کرد.
آیتالله حائری- بنیانگذار حوزه علمیه قم- پس از شنیدن خبر تخریب، جلسه درس خود را تعطیل کرد و بازار قم نیز در اعتراض به این واقعه بسته شد. علمای بزرگی همچون آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی و آیتالله بروجردی نیز با صدور بیانیههای شدیداللحن، این اقدام را محکوم کردند.
در خارج از ایران، مسلمانان کشورهای عراق، پاکستان، هند، افغانستان، ترکیه و حتی مسلمانان شوروی سابق نیز با برگزاری راهپیماییها و ارسال نامههای اعتراضآمیز، خشم خود را نسبت به این اقدام ابراز داشتند. در کنفرانس اسلامی کراچی، علمای برجستهای همچون سید محمد حسین کاشفالغطاء و سید محمد تقی طالقانی، با نمایندگان عربستان دیدار و بر بازسازی قبور تأکید کردند.
باقیماندهها و تداوم پیگیریها
با وجود پیگیریهای گسترده و محکومیتهای بینالمللی، تاکنون هیچ اقدامی از سوی دولت عربستان برای بازسازی قبور بقیع صورت نگرفته است. گزارشها حاکی از آن است که تنها نشانههایی از محل قبور ائمه (ع) با سنگهای ساده مشخص شده است.
تخریب قبور بقیع به عنوان یکی از تلخترین وقایع تاریخ اسلام، همواره یادآور ضرورت حفظ میراث مشترک اسلامی و پاسداشت حرمت شخصیتهای بزرگ دینی است. این واقعه که با استناد به برداشتهای افراطی از مفاهیم دینی صورت گرفت، نه تنها به پاکسازی هویت تاریخی مسلمانان انجامید، بلکه شکافی عمیق در جهان اسلام ایجاد کرد که آثار آن تا به امروز باقی است. کارشناسان و پژوهشگران حوزه تاریخ اسلام بر این باورند که بازسازی و احیای قبور بقیع، اقدامی فراتر از یک خواسته مذهبی و گامی مهم در جهت ترمیم حافظه تاریخی و تحکیم وحدت جهان اسلام خواهد بود.
منابع:
ویکی پدیا شیعه
سایت خبری آیت الله مکارم شیرازی و آیت الله نوری همدانی
انتهای پیام
