حمیدرضا مدقق، روزنامه‌نگار، مجری و سردبیر شبکه خبر- در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به تجربه پوشش بحران اخیر از حضور کم‌نظیر عکاسان خبری، تصویربرداران و شهروند‑خبرنگاران تجلیل کرد.  

 تعریف مصاحبه خبری و تمایز آن با مصاحبه تبیینی

این روزنامه‌نگار و مجری با اشاره به انواع مصاحبه یادآور شد: مصاحبه خبری یکی از قالب‌های مصاحبه است. مصاحبه‌ها را می‌توان به چند شکل تقسیم‌بندی کرد. یکی از ساده‌ترین نوع تقسیم‌بندی، تقسیم مصاحبه‌ها به دو نوع «مصاحبه خبری» و «مصاحبه غیرخبری» یا «مصاحبه تبیینی» است.

او در تعریف مصاحبه خبری، گفت: مصاحبه خبری، همان‌طور که از نام آن پیداست، با رویدادی که به تازگی اتفاق افتاده است پیوند دارد و مطابق با تعریف خبر، ارزش خبری «تازگی» در آن بسیار بالاست. معمولاً این نوع مصاحبه‌ها یا پس از وقوع یک رویداد انجام می‌شوند تا اطلاعات بیشتری درباره چگونگی، چرایی و سایر عناصر خبری به دست آید. پاسخ به پرسش‌های «کی»، «کجا»، «چرا»، «چگونه» و یا اساساً مصاحبه می‌شود تا به یک خبر دست اول دست یافت. برای نمونه، گاهی رویدادی احتمالاً قرار است چند ماه دیگر اتفاق بیفتد و مصاحبه برای کسب اطلاعات جدیدتر درباره آن رویداد انجام می‌شود. به عنوان مثال، یکی از مصاحبه‌هایی که در چند روز آینده خواهم داشت، درباره یک مجموعه تلویزیونی است. در آن مصاحبه با تهیه‌کننده مجموعه گفت‌وگو می‌کنم تا مشخص شود آن مجموعه تا چه میزان پیشرفت داشته و به کجا رسیده است. هدف، تولید خبر است. به هر دو نوع یادشده، مصاحبه خبری اطلاق می‌شود که طبیعتاً با مصاحبه‌های تبیینی که ضرورت انتشارشان فوری نیست و می‌توان آنها را با تامل بیشتری منتشر کرد، تفاوت دارد.

 نقش تسلط بر فن مصاحبه در تولید برنامه‌های متفاوت خبری

این مجری و سردبیر در پاسخ به این پرسش که چقدر آزادی عمل بیشتر برنامه‌سازان، خبرنگاران و مجریان امکان تولید برنامه‌های متفاوت خبری را فراهم می‌کند و اساساً راه‌های ورود به مباحث جدید و نوآورانه با توجه به تجربیات شما در آنتن چیست؟ گفت: تولید برنامه گفت‌وگو محور در درجه نخست به عوامل گوناگون و به‌ویژه خود مجری و سردبیر بستگی دارد، به این معنا که مجری و سردبیر تا چه اندازه بر فن مصاحبه تسلط داشته باشند. مصاحبه، امری دوطرفه است، به طور طبیعی حداقل یک مصاحبه‌کننده و یک مصاحبه‌شونده وجود دارد و اگر مصاحبه‌شونده به درستی انتخاب شود یا مثلا چهره‌ای سرشناس، محبوب و خوش‌سخن باشد، طبعاً به جذابیت مصاحبه کمک می‌کند و این امری غیرقابل انکار است. اما از سوی دیگر، نیاز است مجریان و سردبیرانی حضور داشته باشند که پرسش‌های خوبی طراحی کنند، مجری هم بر فن مصاحبه تسلط داشته باشد، بر موضوع مصاحبه اشراف داشته باشد تا بتواند به موقع سوالاتی بر اساس صحبت‌های مصاحبه‌شونده مطرح کند و نه این‌که فقط به پرسش‌های از پیش طراحی‌شده بسنده کند. همه این مؤلفه‌ها به انجام یک مصاحبه خوب و قوی کمک می‌کنند.

مدقق خاطرنشان کرد: باید تأکید کنم که مصاحبه، یک فن و مهارت است. مصاحبه‌گر باید پیش از مصاحبه درباره موضوع و مصاحبه‌شونده مطالعه کافی انجام دهد، به موضوع اشراف پیدا کند تا بتواند مصاحبه‌ خوبی انجام دهد. نمونه‌های چنین افرادی را در سازمان صداوسیما و بیرون از آن داشته‌ایم و خوشبختانه هم‌اکنون نیز کسانی در مطبوعات، رادیو و تلویزیون و حتی در شبکه نمایش خانگی حضور دارند که مصاحبه‌گرانی بسیار قوی هستند.

لزوم واکنش سریع و به روز بودن در فضای خبری پیوسته در حال تغییر

این مجری باسابقه در پاسخ به سؤالی درباره لزوم به‌روزبودن گفت‌وگوی خبری و واکنش سریع به موضوعات روز، به ویژه در شرایط کنونی که فضای خبری مدام در حال تغییر و به‌روزرسانی است و وقایع جدید پیوسته در حال رخ دادن هستند، گفت: برای تولید هر برنامه و خبری، طبیعتاً باید در جریان و در مسیر آن رویدادها قرار داشت. این اصلی بسیار اساسی و بنیادین است، چه برای برنامه‌ساز، چه برای مصاحبه‌گر و چه برای خبرنگار. تمام کسانی که با عناوین شغلی گوناگون با خبر سروکار دارند، باید در مسیر رویدادها حاضر باشند. رویدادها همانند آب روان هستند که گاهی خروشان و با شدت جاری می‌شوند. کسی که قرار است با این آب روان سروکار داشته باشد طبعا باید در مسیر آن قرار بگیرد؛ یعنی پیوسته تحولات را پیگیری کند و دائماً شبکه‌های اجتماعی و ابزارهایی که خبر را به ما می‌رسانند- شبکه‌های اجتماعی، پایگاه‌های خبری، رادیو، تلویزیون، خبرگزاری‌های خارجی و داخلی- را بررسی کند.

این روزنامه‌نگار حوزه فرهنگ و هنر تأکید کرد: هر شخصی بسته به حوزه تخصصی خود، برای نمونه اگر در حوزه فرهنگ و هنر فعالیت می‌کند، باید از آخرین اخبار و تحولات فرهنگ و هنر به طور کامل مطلع باشد و در کنار آن، با حوزه‌های دیگر نیز بیگانه نباشد. همچنین باید از سایر تحولاتی که به‌ویژه ممکن است بر حوزه فرهنگ و هنر تأثیر بگذارد آگاهی داشته باشد؛ یعنی یک خبرنگار فرهنگی نمی‌تواند ادعا کند هیچ اطلاعات سیاسی ندارد، این امر نادرست است. یک خبرنگار باید دست‌کم از مهم‌ترین رویدادهای حوزه‌های دیگر غیر از حوزه خود نیز آگاه باشد؛ زیرا بسیاری از رویدادها در هم تنیده‌اند و بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند. به هر حال، لازم است کسی که در حوزه خبر فعالیت می‌کند – با هر عنوان شغلی مصاحبه‌گر، خبرنگار، سردبیر، دبیر – حتماً و قطعاً در مسیر تحولات روز قرار داشته باشد و از آن تحولات مطلع باشد. این تحولات می‌توانند فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، ورزشی، علمی، اجتماعی، بین‌المللی و یا حوزه های مختلف دیگری باشند.

هوش مصنوعی صرفاً یک دستیار است/ هشدار درباره اطلاعات نادرست و ضرورت حفظ روح انسانی خبر

این سردبیر و روزنامه‌نگار قدیمی در پاسخ به این پرسش که اکنون که هوش مصنوعی فضای گسترده‌ای را در مسیر حرفه‌ای ما به خود اختصاص داده و بسیاری از آن استفاده می‌کنند، شما در ساخت برنامه و طراحی سوالات به عنوان یک روزنامه‌نگار قدیمی تا چه میزان از هوش مصنوعی بهره می‌گیرید و پیشنهاد شما به خبرنگاران در این خصوص چیست؟ اظهار کرد: باید به یاد داشته باشیم که هوش مصنوعی در حوزه خبر یک دستیار است و به هیچ‌وجه مولد اصلی نیست و چنین تصور ی از پایه اشتباه است. در حوزه‌های تولید هنری نیز به همین ترتیب است. برای نمونه، اگر کسی بخواهد یک پویانمایی یا یک فیلم تولید کند، باید بداند که هوش مصنوعی دستیار است و انسان نقش اصلی را ایفا می‌کند.

او افزود: هوش مصنوعی به عنوان یک دستیار می‌تواند کار ما را سریع‌تر و آسان‌تر کند، اطلاعات را جمع‌آوری کند و ما را از مراجعه طولانی و وقت‌گیر به آرشیوها رهایی بخشد. اما در نهایت، انسان است که باید به آن فرآورده نهایی خبر، گزارش خبری یا مقاله تحلیلی شکل بدهد.  

این مجری باسابقه درباره خطاهای هوش مصنوعی هشدار داد و گفت: باید توجه داشت که بسیاری از ابزارهای هوش مصنوعی پیشاپیش هشدار می‌دهند که دارای اطلاعات نادرست و ناقص هستند و اتکای صرف به این ابزارها سبب می‌شود در حوزه خبر، منتقل‌کننده اطلاعات غلط باشیم.

حتماً از هوش مصنوعی استفاده کنیم

مدقق با تأکید بر مواجهه صحیح با این فناوری تأکید کرد: مهمترین نکته از نظر من این است که حتماً از هوش مصنوعی استفاده کنیم. در برابر فناوری نمی‌توانیم مقاومت کنیم و اساساً مقاومت در برابر فناوری نادرست است. اما در نهایت، این انسان، این خبرنگار، این طراح سوال، این سردبیر و دبیر خبر هستند که باید تصمیم نهایی را اتخاذ کنند، اطلاعاتی را که هوش مصنوعی در اختیارشان قرار می‌دهد بازبینی کنند و تصمیم نهایی را بگیرند.

او تاکید کرد: تولیدات خبری و رسانه‌ای ما نباید از روح انسانی خالی شود و نگاه انسانی نباید از این تولیدات حذف شود. از هوش مصنوعی حتماً استفاده کنیم، اما صرفاً به عنوان یک دستیار.

 تجربه پوشش بحران اخیر/ قطع اینترنت، فرصت شبکه‌های داخلی

این روزنامه‌نگار در پاسخ به سؤالی درباره تجربه زیستی رسانه‌ای از دوران جنگ اخیر، نحوه گذراندن این روزها، ارزیابی عملکرد رسانه‌ها و ارائه پیشنهادهای احتمالی گفت: فضای جنگ، به هر حال به شکلی ناگزیر سبب قطعی اینترنت شد. این موضوع طبعا کار روزنامه‌نگاری را در همه حوزه‌های صوتی، تصویری، مکتوب و به. ویژه مجازی دشوار کرد.  اما از سوی دیگر، به نظر من فرصتی فراهم آورد تا به شبکه‌های اجتماعی داخلی روی آوریم. بسیاری از روزنامه‌نگاران بیشتر از قبل در شبکه‌های اجتماعی داخلی فعال شدند و سعی کردند تولید محتوا در شبکه‌های اجتماعی داخلی را جدی. تر کنند. این تجربه‌ای است که پس از پایان جنگ باید درباره آن، مخاطبان و بازتاب‌هایش پژوهش بیشتری کرد.

روایتی از خیره‌کننده جنگ

مدقق با قدردانی از حضور عوامل مختلف در عرصه رسانه ادامه داد: اتفاقات دیگری نیز رخ داد. برای نمونه، عکاسان خبری و تصویربرداران تلویزیون حضور بسیار خوبی در ثبت و ضبط رویدادهای جنگ داشتند، فعالیت انسان‌رسانه‌ها و شهروند خبرنگاران هم چشمگیر بود. بسیاری از تصاویری که از نقاط مختلف کشور دریافت می‌کردیم، از طریق شهروند خبرنگاران به ما می‌رسید.

این سردبیر شبکه خبر با اشاره به یک نمونه عینی بیان کرد: هنگام حمله به پل B۱ شاهد بودیم که عکاسان خبری و تصویربرداران از استان البرز و استان تهران بلافاصله در منطقه مورد نظر حضور یافتند و در فاصله میان دو نوبت حملات نیروهای دشمن در آن منطقه، عکس‌ها، تصاویر و فیلم‌های درخشانی ثبت کردند. مستندها و عکس‌هایی را مشاهده کردم که واقعاً خیره‌کننده هستند.

مدقق با ابراز همدردی با بازماندگان و آسیب دیدگان جنگ اخیر با تأکید بر نقش ژورنالیسم جنگی اظهار کرد: در زمینه ثبت و ضبط آسیب‌های انسانی که متأسفانه دشمن وارد آورد مانند حملات به مدارس، بیمارستان‌ها، مناطق مسکونی و حتی محیط‌های فرهنگی، هنری و ورزشی، نیز شاهد حضور گسترده عکاسان و خبرنگاران بودیم. این رویدادها بلافاصله ثبت و ضبط، منتشر و اطلاع‌رسانی می‌شدند. این موارد، همان شاخه‌ای از روزنامه‌نگاری است که ژورنالیسم جنگی یا ژورنالیسم بحران نامیده می‌شود. بدیهی است که همه حوادث مذکور دردناک هستند و به مردم کشور و آسیب‌دیدگان تسلیت می‌گویم. به سهم خودم از مردم مقاوم کشورمان تشکر می‌کنم. البته جا دارد به همکاران روزنامه‌نگار خود در رسانه‌های گوناگون هم خسته نباشید بگوییم و از آنها که کوشیدند تا رویدادهای اخیر کشور عزیزمان را به بهترین و دقیق‌ترین شکل ممکن ثبت و ضبط کنند سپاسگزاری کنیم.  

انتهای پیام