به گزارش ایسنا، عملیات والفجر ۸ مشهور به عملیات فاو با عبور غافلگیرکننده نیروهای ایرانی از اروندرود و تصرف کامل جزیره فاو، ارتش رژیم بعث عراق را از دسترسی مستقیم به خلیج فارس محروم کرد و جنگ را وارد مرحلهای تازه کرد. این عملیات در جنوب عراق و شبهجزیرهٔ فاو، در دهانهٔ اروندرود آغاز شد؛ منطقهای که از نگاه فرماندهان نظامی عراق، عبور از آن برای هر نیروی مهاجمی غیرممکن بود.
والفجر ۸ یکی از سرنوشتسازترین و پیچیدهترین عملیاتهای جمهوری اسلامی ایران در دوران جنگ تحمیلی بود که در ۲۰ بهمنماه ۱۳۶۴ با رمز «یا فاطمهالزهرا(س)» آغاز شد و به تصرف کامل شبهجزیره فاو انجامید؛ منطقهای حیاتی که عراق آن را شاهرگ اقتصادی و دریایی خود میدانست.
اهمیت راهبردی عملیات
فاو تنها راه دسترسی عراق به آبهای آزاد و خلیج فارس بود. تصرف این منطقه، موازنه جنگ را بهطور جدی به نفع ایران تغییر داد و برای نخستینبار، عمق استراتژیک عراق را با تهدیدی واقعی مواجه کرد. این عملیات نشان داد ایران، برخلاف تبلیغات دشمن، توان برنامهریزی، غافلگیری و اجرای عملیاتهای بزرگ آبی–خاکی را دارد؛ آن هم در شرایطی که عراق از حمایت گسترده تسلیحاتی و اطلاعاتی قدرتهای جهانی برخوردار بود. از منظر نظامی، عبور رزمندگان ایرانی از رودخانه خروشان اروند با شرایط جزر و مد پیچیده، شاهکاری کمنظیر در تاریخ جنگهای مدرن به شمار میآید.
خسارات سنگین عراق
عملیات والفجر ۸ خسارات گستردهای به ارتش عراق وارد کرد که انهدام و به غنیمت گرفتن حجم قابلتوجهی از تجهیزات زرهی و توپخانهای،کشته و زخمی شدن هزاران نفر از نیروهای ارتش بعث،از دست رفتن کامل کنترل عراق بر شبهجزیره فاو و اختلال جدی در صادرات نفت و تردد دریایی عراق از جمله آنها بود.
پس از این شکست، صدام حسین چندین فرمانده ارشد نظامی خود را برکنار یا اعدام کرد؛ اقدامی که نشاندهنده عمق شوک واردشده به ساختار نظامی عراق بود.
نقش پدافند هوایی ایران
یکی از عوامل کلیدی موفقیت عملیات والفجر ۸، عملکرد مؤثر پدافند هوایی ایران بود. پدافند کشور با وجود کمبود تجهیزات و تحریمهای سنگین، توانست:
حملات هوایی عراق به پلها، عقبهها و خطوط تدارکاتی ایران را تا حد زیادی خنثی کند، پوشش دفاعی مناسبی برای نیروهای عملکننده در فاو ایجاد کند و از برتری مطلق هوایی عراق جلوگیری کرده و هزینه عملیات هوایی دشمن را افزایش دهد. این عملکرد، نقش پدافند را بهعنوان یکی از ستونهای اصلی دفاع مقدس برجسته کرد.
عملیات والفجر ۸ نهتنها یک پیروزی نظامی، بلکه یک پیروزی سیاسی و روانی بزرگ برای جمهوری اسلامی ایران بود. این عملیات ثابت کرد که ابتکار، ایمان و هوشمندی میتواند بر برتری تسلیحاتی غلبه کند. تصرف فاو، جهان را وادار کرد واقعیت توان دفاعی ایران را بپذیرد؛ واقعیتی که همچنان در معادلات امنیتی منطقه تأثیرگذار است.
بر اساس گزارشها در عملیات والفجر۸، ۷۰-۸۰ فروند از هواپیماهای دشمن مورد اصابت موشک قرار گرفتند که سرنگونی بیش از ۴۰ فروند قطعی بود. بخش زیادی از این کار را افسران و نیروهای عملیاتی پدافند هوایی با استفاده از سامانه موشکی هاگ و با بهکارگیری تاکتیکی جدید و غافلگیرکننده انجام دادند.
به گزارش ایسنا، بخشی دیگر از هواپیماها نیز با آتش توپخانه پدافند هوایی سپاه و تحت کنترل کامان پستها ساقط شدند. بخش انبوهی از توپهای ضد هوایی مستقر در منطقه از نوع ارتفاع پست و شامل توپهای ۲۳، ۳۷ و ۵۷ میلیمتری بودند. توپهایی که بعداً در خطوط مقدم و لجمن از دشمن به غنیمت گرفته میشد به توپهای موجود اضافه شد. َ
توپهای یادشده با ارتباط بیسیم VHF-LB و ارتباط باسیم به سامانه کامان پست (پست مرکزی) اعلام وضعیت، مرتبط میشدند.
کامان پستها، سمت حرکت و تعداد هواپیماهای دشمن را به نیروهای مستقر در مواضع اعلام میکردند. آنها نیز در مسیر تقرب هواپیماها منتظر میماندند و با هوشیاری کامل و استفاده از حجم انبوه آتش هدایتشده، با هواپیماهای دشمن درگیر میشدند.
درنتیجه این اقدامات پدافند، تعداد زیادی از هواپیماهای دشمن ساقط شدند؛ بهعنوان نمونه یک فروند «میراژ اف-۱ »به وسیله یک قبضه توپ ۵۷ میلیمتری مستقر در پل «ایستگاه ۱۲ » هدف قرار گرفت و سقوط کرد و خلبان آنکه سرگرد بود نیز به اسارت رزمندگان اسلام درآمد.
گفتنی است، از نظر فنی و با توجه به تعریف سازنده این قبیل توپها، ساقط کردن هواپیما با یک قبضه توپ پدافند ۵۷ میلیمتری بسیار دشوار است.
در ارتشهای روسیه و چین، هر شش قبضه از این توپها به یک سامانه راداری و کنترل آتش وصل هستند و بهصورت مکانیزه، با شلیک هماهنگ و ایجاد سد آتش، مأموریت اجرا میکنند، اما نیروهای پدافند هوایی سپاه بهناچار، بدون در اختیار داشتن رادار و بهصورت تک قبضهای و غیرمکانیزه، مأموریت پدافندی را اجرا میکردند.
باوجود همه این محدودیتها در داشتن تجهیزات، رزمندگان آنچه در توان داشتند انجام میدادند و درنتیجه نشانههای فتح و ظفر آشکار میگردید و البته همه این موفقیتها از الطاف الهی بود که شامل حال رزمندگان میشد.(حبیبی، محمدمهدی، حماسه امواج (نقش مخابرات سپاه در عملیات والفجر ۸)، تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، چاپ اول ۱۴۰۰، صفحات ۳۳۳، ۳۳۴، ۳۳۵، ۳۳۶)»
عملیات والفجر ۸ نهتنها یک پیروزی نظامی، بلکه یک پیروزی سیاسی و روانی بزرگ برای جمهوری اسلامی ایران بود. این عملیات ثابت کرد که ابتکار، ایمان و هوشمندی میتواند بر برتری تسلیحاتی غلبه کند. تصرف فاو، جهان را وادار کرد واقعیت توان دفاعی ایران را بپذیرد؛ واقعیتی که همچنان در معادلات امنیتی منطقه تأثیرگذار است.
واکنشهای بینالمللی
پیروزی ایران در والفجر ۸ با واکنش سریع و نگرانکننده قدرتهای جهانی همراه شد.آمریکا و متحدانش با نگرانی از تغییر توازن قوا در منطقه، حمایت اطلاعاتی و نظامی از عراق را افزایش دادند. به عنوان مثال، کشورهای اروپایی ضمن سکوت رسانهای، ارسال تسلیحات و تجهیزات پیشرفته به عراق را تشدید کردند و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با هراس از نزدیک شدن ایران به مرزهای دریاییشان، کمکهای مالی گستردهتری در اختیار بغداد قرار دادند. رسانههای غربی نیز تلاش کردند این پیروزی را کماهمیت جلوه دهند، اما واقعیت میدانی، خلاف این روایتها را ثابت کرد.
بعد از عملیات والفجر ۸ (بهمن ۱۳۶۴ / فوریه ۱۹۸۶) که با تصرف شبهجزیره فاو موازنه جنگ را به نفع ایران تغییر داد، شورای امنیت سازمان ملل چند قطعنامه مهم درباره جنگ ایران و عراق صادر کرد. این قطعنامهها عملاً واکنش سیاسی–دیپلماتیک جامعه جهانی به برتری میدانی ایران پس از فاو بود.
نخستین قطعنامه، قطعنامه ۵۸۲ شورای امنیت بود که ۶ اسفند ۱۳۶۴ (۲۴ فوریه ۱۹۸۶) به تصویب رسید و محورهای اصلی آن درخواست آتشبس فوری
دعوت دو طرف به عقبنشینی به مرزهای بینالمللی، اشاره مبهم به استفاده از سلاح شیمیایی بدون نام بردن از عراق و عدم تعیین متجاوز (نقطه ضعف اساسی) بود.
این قطعنامه درست چند روز بعد از فتح فاو صادر شد و نشانهای روشن از نگرانی قدرتهای بزرگ از تداوم پیشروی ایران بود. ایران آن را رد کرد چون:
متجاوز مشخص نشده بود و حقوق ایران نادیده گرفته شده بود.
۱۷ مهرماه ۱۳۶۵ برابر با (۸ اکتبر ۱۹۸۶) نیز قطعنامه ۵۸۸ شورای امنیت تصویب شد که محورهای اصلی آن، تکرار درخواست آتشبس، تأکید دوباره بر اجرای قطعنامه ۵۸۲ و ابراز نگرانی از گسترش جنگ در خلیج فارس بود که این قطعنامه بیشتر تأییدی و تکراری بود و هیچ ابتکار جدیدی نداشت و ایران باز هم آن را ناکافی دانست و نپذیرفت.
عملیات والفجر ۸ باعث شد شورای امنیت از انفعال نسبی خارج شود، صدور قطعنامهها شتاب بگیرد و قدرتهای بزرگ برای مهار برتری ایران فعالتر شوند.
انتهای پیام
نظرات