به گزارش ایسنا، در کنار مراسمهای شناختهشدهای مانند احیا، قرآن به سر گرفتن، شرکت در مراسمهای عزاداری، خواندن دستهجمعی دعای جوشنکبیر و... برخی مناطق ایران آیینهای خاصی دارند که کمتر درباره آنها شنیدهایم. این آیینها اغلب در بستر فرهنگ محلی شکل گرفته و نسل به نسل منتقل شدهاند و همچنان در شبهای خاص ماه رمضان، بهویژه شبهای قدر، برگزار میشوند.
یکی از این سنتها «صلواتخوانی» جمعی است؛ آیینی که علاوه بر جنبۀ عبادی، در برخی مناطق با اشعار مذهبی نیز همراه شده و به شکل یک مراسم جمعی و منظم برگزار میشود. این سنت در کنار کارکرد معنوی خود، نوعی همدلی و مشارکت جمعی میان حاضران نیز ایجاد میکند.
در برخی روستاهای ایران از جمله روستای کُندر در الیگودرز، این رسم همچنان در شبهای قدر و شبهای جمعه ماه رمضان برگزار میشود و مردم با حضور در مجالس ویژه، به صورت دستهجمعی به ذکر صلوات میپردازند؛ آیینی که ریشههای آن را میتوان در سنتهای کهن ذکرخوانی و فرهنگ مذهبی مردم ایران جستوجو کرد.
صلوات به لحاظ مضمونی، گونهای از اذکار نوزدهگانه مذهبی است که خود شاخههای متنوعی دارد. صلواتخوانی هنری مقدس از شاخه موسیقی عبادی ـ مذهبی ایران است که هدف آن تبلیغ و تکریم نشانی است که خداوند زیبنده پیامبر(ص) کرده است. ذکر صلوات در مرتبه عالی خود اظهار بندگی و تسلیم محض در برابر ولایت و اعلام توحید است. شیوههای اجرایی آن نیز براساس مضمون به دو گونه صلوات کوتاه و صلوات بلند تقسیم میشود.
براساس شواهد موجود، هویت نهفته در ملودی ذکر، بهویژه صلواتخوانیها، میتواند دارای ریشههای تاریخی و کهن باشد و حتی به سنت ذکرخوانی زرتشتیان (مانترا) بازگردد.
کاربرد صلوات در جامعۀ ایرانی به اندازهای بوده که شاعران با بهرهگیری از فرهنگ مردم به سرودن اشعاری پرداختند که در آن صلواتگیری از مردم نقش اصلی را دارد؛ به این صورت که شنونده با پایان هر بیت وادار به صلوات فرستادن میشود.
مردم روستای کندر الیگودرز در شبهای قدر و همچنین شبهای جمعه ماه رمضان جلسه «ختم صلوات» برگزار میکنند. در این مجلس باید ۱۲ هزار صلوات فرستاده شود؛ به همین سبب اگر تعداد مهمانها ۱۲۰ نفر باشد، هر فرد باید ۱۰۰ صلوات بفرستد و اگر ۶۰ نفر باشند، هر فرد باید ۲۰۰ صلوات بفرستد تا ۱۲ هزار صلوات کامل شود. صلوات فرستادن در این جلسه به این شیوه است که اشعاری خوانده میشود و حاضران بعد از هر بیت یک صلوات میفرستند.
یکی از نمونههای این اشعار در ادامه میآید:
خوش رحمتی است یاران / صلوات بر محمد(ص)
گوییم از دل و جان / صلوات بر محمد(ص)
گر مومنی و صادق / با ما شوی موافق
به کوری مناقق / صلوات بر محمد(ص)
در آسمان فرشته / مهرش به جان نشسته
بر عرش خوش نشسته / صلوات بر محمد(ص)
صلوات اگر بگویی / یابی هر آنچه خواهی
گر تو ز خیل اویی / صلوات بر محمد(ص)
ای نور دیدۀ ما / خوش مجلسی بیارا
هر شب بگو خدا را / صلوات بر محمد(ص)
مانند گل شکفتیم / دُرّ لطیف سُفتیم
ما عاشقانه گفتیم / صلوات بر محمد(ص)
نمونه دیگری از چنین اشعاری نیز وجود دارد که در پاسخ به مداح یا ذاکر، حاضران صلوات میفرستند. بعد از پایان مراسم و فرستادن صلواتها همه مشغول خواندن سوره حمد و توحید میشوند و سپس واعظ، روضه و حدیث را شروع میکند.
پینوشت: این گزارش با استفاده از اطلاعات جلد سیزدهم «تقویم آیینی ماههای قمری، دفترِ سوم ماه رمضان»، تهیهشده توسط «واحد فرهنگ مردم» مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما نوشته شده است.
انتهای پیام
