به گزارش ایسنا، دکتر حسن بنیانیان عضو اندیشکده فرهنگ و از مدیران فرهنگی باسابقه به نقد و ارزیابی عملکرد مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت طی یک دهه گذشته پرداخت و گفت: سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در پی آن است تا با کمک سرمایههای فکری داخلی با مشخصات و مختصات منحصر به فردش، شرایطی را به وجود آورد تا ایران اسلامی را از وضعیت جاری به وضعیت مطلوب برساند.
مشروح این گفتوگو را در ادامه بخوانید.
*با توجه به اینکه بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران در شعار «جمهوری اسلامی» از نظر تقدم و تأخر، جمهوری را بر اسلامی مقدم میدانستند چرا در نامگذاری اسم مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت اسلامی بر ایرانی مقدم نوشته شده است. آیا دوگانهای در این زمینه وجود دارد یا اسلام و ایران به عنوان ظرف و مظروف ملاک بوده است؟
انسان در زندگی خود با دو پدیده اصلی و فرعی روبروست. از زمانی که ایرانیان، اسلام را به عنوان راهنما پذیرفتند به صورت طبیعی از ظرفیتهای این دین الهی نیز بهرهمند شدند و رسالت های انسانی خود را در بستر اسلام بازتولید و بازسازی کردند.
سابقه تمدنی ایرانِ قبل از اسلام با همه مختصاتش از چنان ظرفیتی برخوردار بود که وقتی اسلام به مرزهایش رسید، با کمترین مقاومتی آغوش خودش را به روی آن باز کرد و تولیدات اندیشهای و مناسبسازی زندگی ایرانیان بعد از ورود اسلام به زیستبوم ایران با جهش قابل توجهی روبرو شد.
سبک زندگی دانشمندان ایرانی نتیجه و ماحصل تاثیر اسلام بر تمدن ایران بود.
ایران قبل از اسلام از آمادگی و ورزیدگی فکری بالایی برخوردار بود. این ایران وقتی با اسلام درهم آمیخت در حداقل زمان به کمال و رشد متعالی رسید که تربیت دانشمندان ایرانی در علوم مختلف به خوبی گویای این مهم است.
کسب دانش از بطن اسلام توسط دانشمندان و اندیشمندان ایرانی و توسعه آن متناسب با شرایط زمان موجب استفاده از این دانش در بستر اجتماعی شد و این اتفاق موجب تکامل دانش و یافتههای استخراج شده از متن اسلام شد و این دور همین طور ادامه یافت و بیجهت نبود که ایران به عنوان اولین کشور در جوامع اسلامی به نام اسلام انقلاب کرد، به نام اسلام نظام سیاسی طراحی کرد و به نام اسلام جمهوری ساخت. اگرچه در شیوه و شکل اعمال جمهوریت ممکن است با اشکالاتی روبرو بوده باشیم ، اما جمهوریت سبک و روش اداره کشور است که این جمهوریت هم ریشه در آموزههای دینی دارد. جمهوری اسلامی محتوای اسلامی و شکل و شمایل جمهوریت دارد.
در اسلام اصل، رشد انسانهاست و این موضوع مستلزم مشارکت و همراهی مردم است. در تفکر دینی نمیخواهیم یک عده خاص به حاکمیت برسند و بقیه مردم نقش رعیت را داشته باشند. مطابق با مبانی اسلام آحاد جامعه باید به رشد و کمال و بلوغ فکری و اجتماعی برسند و در سرنوشت سیاسی خود مشارکت فعال داشته باشند.
سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در پی آن است تا با کمک سرمایههای فکری داخلی در زیستبوم ایران با مشخصات و مختصات منحصر به فردش، شرایطی را به وجود آورد تا ایران اسلامی را از وضعیت جاری به وضعیت مطلوب برساند.
*مبانی معرفت شناختی در سند چگونه تبیین شده است؟
زیر بنای مبانی مندرج در سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت این است که این جهان با همه عرض و طولش، خالق دارد، حیات انسانی هدفمند است، حساب و کتاب و قیامتی در کار است و کمال و پیشرفت فردی و اجتماعی انسان عامل حرکت و تعالی است. قبل از آن هم پذیرفتهایم که کشورمان باید برای حکمرانی،براساس مبانی اسلامی از عقل وتجربه بشری حداکثر استفاده راببرد و این حکمرانی بر مبانی، افق، آرمانها و رسالت استوار است.
*ماهیت سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت چیست؟ آیا سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، یک کلاننظریه یا یک سند راهبردی و یا صرفاً یک گفتمان فراگیر اجتماعی است؟
به نظر بنده سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ،هم یک کلان نظریه است، هم یک سند راهبردی هدایتگر وهم یک چارچوبی برای گفتمان سازی فراگیر فرهنگی واجتماعی است. مبانی معرفتی، هم راهبردهای کلان که جامعه باید براساس آنها اداره شود و هم این سند راهبردی، باید در بین مردم و نخبگان سیاسی و علمی کشور به یک گفتمان غالب تبدیل شود تا با توسعه آنان بین مردم و مسوولان نقاط قوتش تقویت و بخشهای ضعیفش بعد از شناسایی، رفع شود. در این صورت این سند در جهت کمال و تعالی به حرکتش ادامه خواهد داد.
دستگاهها و سازمانهای متولی و مجری سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت باید به صورت درونی و ذاتی به بخشهای پنجگانه سند الگو که شامل مبانی، افق، آرمانها، رسالت و تدابیر است، شناخت عمیق وایمان قلبی پیدا کنند، تا بعد از آن بتوانند متناسب با این اصول الگو، شرح وظایف و عملکردهایشان را اصلاح وباز نگری کنند.
*نسبت سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با تمدن نوین اسلامی چیست؟
مقدمه شکلگیری تمدن نوین اسلامی ، رفتن به سمت استقرار روز افزون فرهنگ اسلامی در همه تصمیم گیری های عرصه های مختلف زندگی اجتماعی است .استقرار فرهنگ اسلامی ، یعنی استقرار باورهای فرهنگی. ارزشها، هنجارها، الگوهای رفتاری و نمادهای مبتنی برجهان بینی اسلامی است که در طول زمان شکل میگیرد و مورد پذیرش اکثریت جامعه قرار میگیرد. باورها، ارزش ها، الگوهای رفتاری ونمادها باید در همه عرصههای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی خودش را نشان دهد. وقتی این باورها وارزش ها از طریق رفتار ها ونمادها شکل عینی شده در این عرصهها به خود گرفت، میتوان گفت بستر شکلگیری تمدن نوین اسلامی در حال شکل گرفتن است.
نسبت سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با تمدن نوین اسلامی یعنی نشان دادن شاهراه های اصلی استقرار باورهای فرهنگی - اسلامی و جاری شدن آن در همه عرصههای زندگی بشری. باید وجود مرکزیتی از حضور اندیشمندان را تصور کرد که مبانی اعتقادی دینی به کمک آن اندیشمندان در بستر زمان وسعت پیدا کند و ارزشها و باورهای فرهنگی و الگوهای مختلف زندگی مطلوب اسلامی را در قالب نظام های اجرایی تعریف کند و قاعده آن نیز به کمک مدیران وکارشناسان معتقد علوم مختلف به نظام های اداری ، رسانه ها ، کوچه و خیابان و زندگی روزمره جامعه وارد شود
البته موانعی مثل جهانیسازی و جهانی شدن و پیامدهای ذاتی توسعه روابط جهانی به کاهش قدرت دولت ها منجر میشود که باید فکری برای آن کرد.
*«پیشرفت» در سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، چه تفاوتی با مفهوم بدیلی مثل توسعه دارد؟
پیشرفت یکی از مفاهیم بنیادین و حساس سند الگوست که مقام معظم رهبری هم چند بار روی آن تاکید داشته ند و به نظر بنده هم نیازمند گفتمانسازی است.
رشد پیوسته در تولید کالا و خدمات و افزایش سطح رفاه اجتماعی، نشانه توسعه یافتگی جوامع غربی است. در این کشورها نظامات معنوی، اداری، آموزشی و فرهنگی همگی در خدمت تثبیت و تداوم و استمرار رشد اقتصادی این کشورها در نظر گرفته میشود. به همین دلیل در کشورهای توسعه یافته غربی ارزش های اخلاقی و انسانی حتی کرامت انسانی قربانی توسعه اقتصادی و پول درآوردن میشود.
این پدیده تلخ در کشور مسلمان ترکیه هم قابل مشاهده است، چه رسد به کشورهای اروپایی که خود را مهد توسعه میدانند. در کشورهای توسعه یافته از همه مظاهر و لذایذ برای لذتجویی بیشتر استفاده میشود. نمونه آن بهره جنسی از زن در غرب است که به شیوههای مختلف از آن پول در بیاورند. صنایع آرایشی، بهداشتی، پورن و کالا به صورت عادی از زن برای به حداکثر رساندن فروش کالا و خدمات خود استفاده میکنند. برای تجار و بازرگانان غربی هیچ ابایی ندارد که از مردان هم در صنایع مذکور بهره ببرند.
بخش اعظم علم و دانش هم در کشورهای توسعه یافته در خدمت نظام سرمایهداری قرار دارد، تا تنوع لذتجویی و پول درآوردن بیشتر و توسعه شکم و ارضای شهوت در این جوامع تداوم داشته باشد.
میتوان دنیا را به یک کشتی تفریحی تشبیه کرد که صاحب کشتی با چند زن زیبا در روی عرشه کشتی لذتجویی میکند. اما در طبقات پایینتر و در قعر موتورخانه کشتی، کارگران به سختی و با تلاش و زحمت طاقتفرسای فوقالعاده ، مشغول تامین شرایط لذتجویی صاحب کشتی و مسافران ویژهاش هستند.
ما این سبک زندگی را نمیپذیریم و اصلا قرار نیست زندگی دنیوی تا این حد فاصله لذتجویی بین طبقات ثروتمند و فقیر داشته باشد.
سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت باید نوعی از پیشرفت را برای جامعه تعریف کند ، تا هم جامعه