دکتر علیرضا مهدوی - معاون مرکز مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه «پیمایش عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر در ایران» (استپس) هر پنج سال یکبار انجام میشود، اظهار کرد: پیمایش «استپس»، حدود ۲۰ سال پیش آغاز شده و هر پنج سال یکبار انجام میشود که معتبرترین مطالعه در زمینه عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر در کشور به حساب میآید. هشتمین پیمایش استپس که آخرین دوره انجام این پیمایش محسوب میشود، سال ۱۴۰۰ انجام شده است. نتایج هشتمین دوره مطالعه استپس بیانگر این است که ۱۴ درصد از جمعیت بالای ۲۵ سال کشور (جمعیت بالای ۲۵ سال کشور در آن بازه زمانی حدود ۵۲ میلیون نفر بودند)، به دیابت مبتلا هستند. همچنین حدود ۱۳ درصد از افراد بالای ۲۵ سال نیز به پیشدیابت مبتلا بودند.
بیش از ۷ میلیون و ۵۰۰هزار دیابتی در کشور
۲۰ میلیون دیابتی و پیشدیابتی در ایران
معاون مرکز مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت ادامه داد: براساس آمار و ارقام هشتمین پیمایش عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر در ایران و تعداد جامعه آماری در آن بازه زمانی، بیش از ۷ میلیون و ۵۰۰هزار نفر در کشور به دیابت و همچنین بیش از ۱۳ میلیون نفر به «پیشدیابت» مانند «اختلال قند ناشتا» یا «اختلال تحمل گلوکز» مبتلا هستند.
مهدوی با اشاره به جمعیت کشور خاطرنشان کرد: اگر تعداد جمعیت کشور را ۸۵ میلیون نفر در نظر بگیریم، بیش از ۲۰ میلیون نفر به دیابت یا پیشدیابت مبتلا هستند. افرادی که در آینده به بیماری دیابت مبتلا میشوند، به طور معمول از میان جمعیت پیشدیابتی هستند. اگرچه افرادی که در آینده به دیابت مبتلا میشوند به طور معمول از جمعیت پیشدیابتیها هستند، اما تمام افرادی که در مرحله پیشدیابت قرار دارند به این بیماری مبتلا نمیشوند.
او درباره وضعیت افرادی که در مرحله پیشدیابت قرار دارند، تصریح کرد: بازهم تاکید میکنم تمام افرادی که در مرحله پیشدیابت قرار دارند لزوما به این بیماری مبتلا نمیشوند. اگر افراد این گروه به بیماری دیابت مبتلا نشوند، به برخی عوارض بیماری دیابت به ویژه بیماریهای قلبی_عروقی مانند انسداد عروق مبتلا میشوند.
ضرورت توجه به پیشدیابتیها
وی با بیان اینکه توجه به افرادی که در مرحله پیشدیابت قرار دارند یک امر مهم است، تصریح کرد: تعداد افرادی که در مرحله پیشدیابت قرار دارند، دو برابر افراد مبتلا به دیابت است. با توجه به اینکه افرادی که در آینده به بیماری دیابت مبتلا میشوند، به طور معمول از میان جمعیت پیشدیابتی هستند، توجه به این گروه اهمیت دارد. با استفاده از راهکارهای ساده میتوان از ابتلا به دیابت افرادی که در مرحله پیشدیابت قرار دارند، پیشگیری کرد. مطالعات متعددی در زمینه پیشگیری از ابتلا به دیابت افرادی که در مرحله پیشدیابت قرار دارند، انجام شده است. به طور مثال، افرادی که در مرحله پیشدیابت قرار دارند با کاهش وزن خود میتوانند شرایط خود را کنترل کنند.
تاثیر کاهش وزن بر بیماری دیابت
مهدوی ادامه داد: کاهش وزن نه تنها به افرادی که در مرحله پیشدیابت قرار دارند، کمک میکند، بلکه به افراد مبتلا به دیابت که در مراحل نخست بیماری قرار دارند نیز کمک میکند. اگر افراد مبتلا به دیابت که در مراحل نخست بیماری هستند وزن خود را ۵ تا ۱۰ درصد کاهش دهند، با نتایج مثبت کاهش وزن مواجه میشوند. البته کاهش پنج درصدی وزن کافی نیست اما به دلیل اینکه کاهش وزن، سخت است، بر کاهش چنددرصدی وزن تاکید میشود تا بیماران تاثیر کاهش وزن را تجربه کنند. بیماران مبتلا به دیابت میبایست وزن خود را کنترل کنند تا از شرایط اضافهوزن یا چاقی خارج شوند؛ به نحوی که شاخص توده بدنی کمتر از ۲۵ داشته باشند.
وی ادامه داد: اگر بیماران نمیتوانند به وزن ایدهآل دست یابند، کاهش ۵ تا ۱۰ درصدی وزن برای آنها بسیار مفید است. تحقق کاهش وزن ۵ تا ۱۰ درصدی خیلی سخت نیست و این موضوع با «اصلاح رژیم غذایی» و «فعالیت بدنی» محقق میشود. فعالیت بدنی، تاثیر کمتری روی کاهش وزن دارد اما برای تقویت سیستم عروقی و کاهش مقاومت انسولین در بدن بسیار اثرگذار است.
مهدوی درباره جامعه آماری مبتلایان به دیابت تصریح کرد: حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد دیابتیها به دیابت نوع۲ مبتلا هستند. دیابت، تیپهای متعددی دارد؛ به طور مثال، دیابت نوع یک از تیپهای این بیماری است که «دیابت کودکان» در گذشته نام داشت.
دیابت نوع یک، بیماری وابسته انسولین
معاون مرکز مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت با بیان اینکه دیابت نوع یک به انسولین وابسته است، تصریح کرد: دیابت نوع یک، اغلب در کودکان و نوجوان بروز میکند. دلیل ابتلا به دیابت نوع یک این است که سلولهای تولیدکننده انسولین در یک روند خودایمنی از بینمیروند. به نحوی که بدن، سلولهای تولیدکننده انسولین را به عنوان دشمن شناسایی میکند و این سلولها از بین میروند. در چنین شرایطی، این افراد به تزریق انسولین ناچار هستند.
تزریق موفق انسولین و تغییر سرنوشت دیابتیها
او درباره نقش انسولین در بیماری دیابت نوع یک گفت: اولین آزمایش موفق تزریق انسولین به انسانها در سال ۱۹۲۲ انجام شد. پیش از انجام آزمایش موفق تزریق انسولین به انسانها، سرنوشت مبتلایان به «دیابت نوع یک» مرگ بود و مبتلایان به این بیماری طی بازه زمانی یک تا دو ساله جان خود را از دست میدادند.
نقش وراثت در ابتلا به دیابت
مهدوی با بیان اینکه دیابت نوع ۲ در گذشته «دیابت بزرگسالان» گفته میشد، توضیح داد: دیابت نوع ۲، زمینه وراثتی دارد؛ منظور این است ابتلا به دیابت در افرادی که پدر، مادر، برادر یا خواهر او به دیابت مبتلا هستند، محتمل است و آنها در وضعیت خطر قرار دارند.
چاقی و پاندمی دیابت در جهان
وی با بیان اینکه رفتار افراد سبب بروز پاندمی دیابت در جهان شده، خاطرنشان کرد: کمتحرکی، عادات غذایی، زندگی شهری و بیتحرکی سبب افزایش وزن و چاقی میشود؛ این در حالی است که دیابت نوع ۲ و چاقی با یکدیگر ارتباط مستقیم دارند. چاقی، سبب اضافهوزن و تعداد سلولهای بیشتر میشود؛ در حالی که میزان انسولین در بدن کاهش مییابد. در شرایطی که بدن به چاقی مبتلا شده، میزان انسولین تولیدی، پاسخگوی نیاز بدن نیست و سبب افزایش قند خون میشود.
علائم دیابت نوع یک
معاون مرکز مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت درباره علائم و نشانههای دیابت نوع یک خاطرنشان کرد: پرادراری، حال بد، تهوع و استفراغ، بیهوشی از علائم بیماری دیابت نوع یک است. همچنین این احتمال وجود دارد که فرد پرخوری داشته باشد، در حالی که کاهش وزن را تجربه میکند. بیحالی و بیهوشی از علائم بیماری دیابت نوع یک است و حتی احتمال دارد که فرد به کما برود. دیابت نوع یک، یک بیماری پرسروصدا قلمداد میشود و به راحتی قابل تشخیص است.
دیابت نوع ۲، یک بیماری خاموش
مهدوی با بیان اینکه دیابت نوع ۲ هیچ علائمی ندارد، افزود: دیابت نوع ۲ برخلاف دیابت نوع یک که یک بیماری پر سروصدا است، هیچ علائمی ندارد. شایعترین نشانه بیماری دیابت نوع ۲، «بیعلامتی» است. اغلب افرادی که به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند، هنگامی که به یک بیماری ناشی از دیابت مبتلا میشوند به ابتلای خود به دیابت پی میبرند.
عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر
وی درباره ریسکفاکتورهای ابتلا به دیابت گفت: مصرف دخانیات و نوشیدنیهای الکلی، کمتحرکی، بیتحرکی و عادات بد غذایی از عوامل خطر ابتلا به بیماری دیابت هستند و به تازگی، «آلودگی هوا» نیز جزو ریسکفاکتورهای بیماری دیابت محسوب میشود. این موارد، عامل بسیاری از بیماریهای غیرواگیر مانند بیماریهای قلبی_عروقی، پرفشاری خون، سرطانها و بیماریهای تنفسی هستند.
معاون مرکز مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت ادامه داد: بررسیها بیانگر این است بیماریهایی که به دلیل مصرف دخانیات و نوشیدنیهای الکلی، کمتحرکی، بیتحرکی، عادات بد غذایی و آلودگی هوا، عامل به وجودآیند