برجهای خرقان، در یک کیلومتری روستای حصار ولیعصر در شهرستان آوج استان قزوین واقع شده که یادگار دوره سلجوقی در قزوین است. این برجها در ۲۳ خرداد ۱۳۵۶ به شماره ۱۳۹۵ در آثار ملی ایران به ثبت رسید و امروز بازدید آن برای عموم آزاد است.
برجهای خرقان در محوطه وسیعی به فاصله کمی از یکدیگر قرار گرفتهاند، مسافت دو برج با یکدیگر ۲۹ متر است. برجهای دوقلویی که مانند بسیاری دوقلوهای دیگر شباهتهای به هم فراوانی دارند و تنها تفاوتشان این است که برج شرقی، قدیمیتر از برج غربی و نزدیک به ۲۶ سال بزرگتر است.
این برجها که در کنار قبرستان ۱۰۰۰ ساله روستای حصار ولیعصر قرار دارند؛ از معدود بناهای ایرانی و اسلامی هستند که علت ساخت آنها به طور دقیق مشخص نیست اما تاریخنگاران میگویند، مفسران جهانی در خصوص این برجها تحقیقات انجام داده و مقالاتی نوشتند به عنوان مثال دیوید استروناخ و کایلر یانگ در سال ۱۹۶۶ در مقالهای به نام «سه آرامگاه برجی از دوره سلجوقی» به معرفی این برجها پرداختهاند.
ناگفتههایی از برج خرقان
دلیل ساخت این دو برج در این مکان و نام سازنده آنها مشخص نیست؛ اما بر اساس کتیبههای موجود، سازنده آن را شخصی به نام کمالالملک زنجانی میدانند. این فرضیه وجود دارد که خرقان در زمان سلجوقیان چراگاه دامهای قبایل ترک بوده است و رؤسای قبایل در این برجها دفن میشدند.
در برجهای خرقان مقبرههایی با ضریحهای منبتکاریشده وجود دارد که متعلق به اشخاصی با نامهای «ابوسعید بیجار پسر سعد» و «ابومنصور ایلتای تیتکین» است.
تا اوایل دهه ۱۳۴۰ تصور میشد که این دو بنا آرامگاه دو امامزاده به نامهای حدیده خاتون و محمد از فرزندان امام موسیبنجعفر (ع) باشد؛ اما با بررسیهای بعدی مشخص شد که دو ترک سلجوقی در این بناها دفن شدهاند.
جزئیات معماری برجهای خرقان
آجرکاری برجهای خرقان الهام گرفته از هنر دوره سامانی و آل بویه است. در طول قرنهای چهارم و پنجم، بیشتر برجهای شمال ایران با نقشه دایره ساخته میشدند اما برجهای خرقان در آن زمان ساختارشکن شدند و به صورت پلان هشت ضلعی طراحی و اجرا شدند.
معماری برج شرقی خرقان
برج شرقی که قدیمیتر از برج غربی است، در سال ۴۶۰ هجری قمری با ارتفاعی بالغ بر ۱۲متر و با پلان هشتضلعی ساخته شد. در کنار هر ضلع این برج، نیم ستونهایی به چشم میخورد که تعداد آن هفت و نیم ستون است و قطری معادل با ۹۵ سانتیمتر دارد. در برج شرقی برجهای خرقان دو نیمستون دیگر هم به چشم میخورد که قطری برابر با ۱۴۰ سانتیمتر دارند.
در این دو نیم ستون بزرگتر، پلههای مارپیچی تعبیه شده است. برای رسیدن به راهپلهها باید از در مستطیلیشکل کوتاهی عبور کرد که در داخل اتاق مقبره قرار دارد. تعداد پلههای هر راهپله ۲۲ عدد است.
ساختمان برجهای خرقان با آجرهای ساده به ضخامت ۶۰ سانتیمتر ساخته شده، سپس روی آن پوششی تزیینی با آجر به ضخامت ۲۱ سانتیمتر اجرا شده اس