آیینهای محرم در خراسانجنوبی جلوهای ویژه از پیوند عمیق مردم این استان با سنتهای عاشورایی است که ریشه در تاریخ و فرهنگ منطقه دارد. مراسمی مانند نخلگردانی در روستای درخش، بیلزنی در خوسف، شام غریبان، خیمهسوزان، هفتمنبر، اطعام عزاداران و تعزیهخوانی، هر یک نمادی از عشق و ارادت مردم به خاندان اهل بیت (ع) و تجلی باورهای دینی و فرهنگی آنان به شمار میرود.
این آیینها نه تنها بازتابدهنده همبستگی مذهبی و اجتماعی مردم است، بلکه با حفظ و انتقال آن از نسلی به نسل دیگر، هویت معنوی و فرهنگی منطقه را تقویت کردهاند. تداوم برگزاری این مراسم، نشانگر اهمیت پایدار سنتها و نقش مهم آنها در زنده نگه داشتن یاد و راه امام حسین (ع) در دل مردم خراسانجنوبی است.

نخلگردانی در درخش؛ آیینی منحصر بهفرد در جنوب شرق ایران
آیین نخلگردانی روستای درخش در شهرستان بیرجند، یکی از آیینهای عزاداری ویژه و منحصر بهفرد در خراسان جنوبی است که با آغاز ماه محرم، توجه عزاداران و پژوهشگران حوزه فرهنگ عاشورا را به خود جلب میکند. این آیین از صبح روز تاسوعا آغاز میشود و تا ظهر عاشورا ادامه دارد.
نخل درخش، سازهای چوبی با ارتفاعی حدود شش متر است که به نماد پیکر مطهر حضرت ابوالفضل العباس (ع) شناخته میشود. این نخل توسط اهالی روستا، بهویژه نسل جوان، آماده و تزئین شده و طی سه نوبت در "عصر تاسوعا، شب عاشورا و ظهر عاشورا" به حرکت درمیآید.
ساختار ظاهری نخل درخش با نمونههای مشابه در دیگر نقاط کشور تفاوت دارد. این تفاوت در ساخت، حرکت و شیوه حمل آن به گونهای است که نخلگردانی درخش به عنوان یک آیین منحصربهفرد، واجد ارزشهای مردمشناختی و آیینی است.
حرکت نخل بر دوش نخلگردانها انجام میشود. این افراد که وظیفه حمل نخل را نسلبهنسل به ارث بردهاند، با نظمی خاص و با همراهی عزاداران و علمداران، آن را در صحن مسجد جامع حرکت میدهند.
در حین برگزاری این آیین، دستههایی از عزاداران با کوبیدن چوبهای استوانهایشکل به یکدیگر، فضایی صوتی خاصی پدید میآورند که همراه با نوحهخوانی و اشعار محتشم کاشانی، ابعاد عاطفی و معنوی مراسم را تقویت میکند.
این آیین، نهتنها نمادی از ارادت به اهلبیت (ع) است، بلکه تجلیگاه هویت جمعی، انتقال میراث فرهنگی و تقویت انسجام اجتماعی در میان اهالی روستا نیز محسوب میشود.

بیلزنی در خوسف؛ بازتاب فرهنگی از واقعه شهدای کربلا
آیین بیلزنی ظهر عاشورا در شهرستان خوسف، از جمله آیینهای متمایز در خراسان جنوبی است که با پیشینهای دیرینه، جایگاهی ویژه در فرهنگ عزاداری مردم منطقه دا