به گزارش ایسنا، نهمین همایش ملی پیشرفتهای معماری سازمانی ایران در دانشگاه شهید بهشتی آغاز بکار کرد و در قالب آن پنل تخصص «زیست بومهای دیجیتال دولت» برگزار شد.
مازیار مباشری در این پنل با تأکید بر لزوم تحول در نگاه حاکم بر معماری دولت دیجیتال گفت: در سالهای اخیر، مسیر توسعه خدمات هوشمند دولتی از مفهوم دولت به عنوان پلتفرم عبور کرده و امروز به سمت مفهومی پیشرفتهتر با عنوان دولت به عنوان اکوسیستم حرکت میکند. در این رویکرد، دولت نه صرفاً به عنوان یک نهاد تنظیمگر یا هماهنگکننده مرکزی، بلکه به عنوان یکی از بازیگران فعال در زنجیره ارزش اکوسیستم دیجیتال شناخته میشود.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده در یک دهه گذشته در حوزه دولت الکترونیکی و توسعه زیرساختهای مرتبط گفت: در ۱۰ سال اخیر، مجموعه دولت سرمایهگذاریهای قابل توجهی در ایجاد زیرساختهای ارتباطی، دادهای و خدماتی انجام داده است. امروز، پرسش کلیدی این است که سرنوشت این زیرساختها در چارچوب جدید دولت اکوسیستمی چه خواهد بود و چگونه میتوان از این ظرفیتها به شکلی کارآمد در زیستبوم دیجیتال آینده بهره برد.
مباشری ادامه داد: در همین راستا، برگزار کنندگان این نشست وظیفه یافته اند تا ابعاد مختلف فنی و اجرایی این تحول را بررسی کند و چارچوبی برای گذار از مدل سنتی دولت الکترونیکی به دولت اکوسیستمی ارائه دهد.
از مدلسازی فرایندها تا طراحی تعاملات میاندستگاهی
معاون سازمان فناوری اطلاعات با اشاره به نقش انتخاب متدولوژی های مرتبط با مدلسازی فرآیندها و تعاملات میان دستگاهی اظهار کرد:در رویکرد پنجره واحد (Single Window)، هدف اصلی، استانداردسازی و الکترونیکیسازی فرایندهای مشترک میان دستگاههاست. اما در نگاه اکوسیستمی، ما با شبکهای از بازیگران مواجهیم که دولت یکی از آنهاست و روابط متقابل میان بخشهای دولتی، خصوصی و عمومی باید بر مبنای مدلهای همکاری و تبادل داده بازطراحی شود.
او افزود: تفاوت بنیادین در اینجاست که در مدل پنجره واحد، دولت نقش هدایتکننده و تنظیمگر مرکزی دارد، اما در اکوسیستم دیجیتال، دولت خود به عنوان یک بازیگر فعال در زنجیره ارزش فعالیت میکند. این تغییر نقش، نیازمند بازنگری در ساختارهای فنی، حقوقی و حتی فرهنگی دولت دیجیتال است.
پیوند دولت اکوسیستمی با چارچوب ملی معماری سازمانی
مباشری در ادامه به چارچوب ملی معماری سازمانی کشور (مصوب سال ۱۳۹۶) اشاره کرد و گفت: این چارچوب یکی از دستاوردهای مهم در مسیر نظاممند کردن تحول دیجیتال در بخش دولتی است. اکنون باید بررسی کنیم چگونه میتوان مدلهای اکوسیستمی جدید را به این چارچوب متصل کرد. ممکن است بتوان هر یک از اکوسیستمهای خدماتی را به عنوان یک مدل مرجع بخشی در این چارچوب لحاظ کرد تا تجربیات موفق حاصل از آن، مبنای توسعه ملی قرار گیرد.
وی از متخصصان حوزه معماری سازمانی درخواست کرد تا در جلسات آتی، پیشنهادهای خود را درباره نحوه تلفیق مدلهای اکوسیستمی با چارچوب ملی معماری ارائه کنند و افزود: اگر این همافزایی اتفاق بیفتد، ما میتوانیم از تجارب جهانی مانند پلتفرمهای باز و متدولوژیهایی نظیر TOGAF و ArchiMate در کنار چارچوب بومی کشور بهره بگیریم.
آینده تبادل اطلاعات؛ از داده به سند
مباشری در بخش دیگری از سخنان خود، به نقش مرکز ملی تبادل اطلاعات (NIX) پرداخت و تأکید کرد:تحول زیستبومهای دیجیتال کشور در آینده، بر مبنای تبادل اسناد خواهد بود نه صرفاً دادههای خام.
وی توضیح داد: در آینده نزدیک، زیستبومهای دیجیتال مبتنی بر انتقال داده نخواهند بود، بلکه بر مبنای تبادل اسناد الکترونیکی فعالیت خواهند کرد. مفاهیمی نظیر e-Contract و e-Permit جایگزین تبادل دادهها میشوند و این یعنی ما با سطحی جدید از تعامل دیجیتالی مواجه هستیم.
وی افزود: در این شرایط، مراکز تبادل سنتی یا همان ESPها، چه در سطح ملی و چه در سطح دستگاهی، به تدریج با تغییر نقش مواجه خواهند بود. البته در مرحله گذار، همچنان میتوان از زیرساختهای فعلی برای انتقال داده استفاده کرد، اما در آینده تمرکز از “انتقال داده” به سمت “مدیریت و اعتبارسنجی اسناد دیجیتالی” حرکت خواهد کرد.
اعتماد دیجیتالی، رکن اصلی زیستبومهای هوشمند
مباشری با تأکید بر اهمیت اعتماد دیجیتالی و امضای الکترونیکی اسناد خاطرنشان کرد:هیچ زیستبوم دیجیتالی بدون اعتماد دیجیتالی پایدار نخواهد ماند. انتقال داده کافی نیست؛ هر سند دیجیتال باید دارای امضای معتبر و قابل استناد باشد. این مسیر، ما را از تمرکزگرایی داده به سمت تعاملات غیرمتمرکز و مبتنی بر اعتماد سوق میدهد.
معاون تنظیم گری سازمان فناوری اطلاعات در پایان با اشاره به ضرورت مشارکت بخش خصوصی و نهادهای تخصصی در این مسیر گفت: تحقق دولت به عنوان اکوسیستم، نیازمند همکاری و همافزایی همه بازیگران زیستبوم دیجیتال است. سازمان فناوری اطلاعات به دنبال آن است که این تحول، نه در قالب یک پروژه فنی، بلکه به عنوان یک پارادایم ملی و بلندمدت دنبال شود.
ضرورت گذار از سامانهمحوری به زیستبوممحوری
یک فعال حوزه فناوری اطلاعات با بیان اینکه رویکردهای گذشته دولت الکترونیک پاسخگوی نیازهای امروز کشور نیست، تأکید کرد: زمان عبور از تعدد سامانهها و حرکت به سمت خلق زیستبومهای یکپارچه و پلتفرمهای اکوسیستمی فرا رسیده است.
سیدی در ابتدای سخنان خود ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این رویداد، اظهار داشت: این اولین بار است که در یک رویداد علمی داخلی، مفاهیم زیستبوم دیجیتال دولت به صورت رسمی و علمی ارائه میشود و امیدوارم از این پس، جامعه دانشگاهی و متخصصان حوزه معماری سازمانی بیش از پیش به این مباحث بپردازند.
او با تشریح وضعیت فعلی خدمات دیجیتال در کشور گفت: در دو دهه گذشته، دستگاههای مختلف دولتی سامانههایی برای انجام فرآیندهای داخلی خود طراحی کردند؛ اما خروجی این وضعیت، یک شبکه پراکنده از سامانههای جزیرهای است که نه تنها موجب تسهیل خدمترسانی نشده، بلکه شهروندان را درگیر فرایندهای پیچیده، تکراری و زمانبر کرده است.
وی ادامه داد: در گذشته اگر یک شهروند برای دریافت پایان کار ساختمان یا انجام فرایند واردات کالا به چند سازمان مراجعه میکرد، امروز همان کار را باید در چند سامانه مختلف انجام دهد؛ سامانهای در شهرداری، دیگری در نظام مهندسی، بعد در بانک مرکزی، سپس در گمرک و سازمان تجارت. در ظاهر دیجیتال شدهایم، اما در واقع کار برای مردم سختتر شده است.
سیدی با اشاره به افت شاخصهای بینالمللی عملکرد دولت الکترونیک افزود: علیرغم توسعه صدها سامانه، رتبه ایران در شاخصهایی مانند لجستیک پرفورمنس ایندکس، تجارت فرامرزی و مالیاتستانی دیجیتال بالای ۱۰۰ است و در مقایسه با ۱۵ سال گذشته در برخی شاخصها سقوط کردهایم. این یعنی معماری فعلی دولت الکترونیک ما کارآمد نیست.
مشکل اصلی؛ فقدان رویکرد اکوسیستمی
سیدی تأکید کرد: دلیل اصلی این ناکارآمدی، نبود نگاه اکوسیستمی در طراحی دولت دیجیتال است. در نگاه سنتی، دولت صرفاً مجموعهای از سازمانهاست، اما در نگاه اکوسیستمی، دولت شبکهای از تعاملات و همکاریهاست که بین دستگاهها، کسبوکارها و شهروندان شکل میگیرد.
وی با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری در زمینه انسجام و همکاری در سطوح اداری افزود: همانطور که رهبری فرمودند، ما در سطح سیاستگذاری انسجام داریم، اما در سطح اجرا و تعامل دستگاهها این انسجام از بین میرود. ریشه این مشکل همان فقدان همکاری (collaboration) در ساختار دولت است. در حالی که اساس اکوسیستم دیجیتال، تسهیل همکاری بین ذینفعان است.
او توضیح داد: در تعریف سازمان ملل، اکوسیستم دیجیتال یک پلتفرم است که مأموریت آن تسهیل همکاری بین بازیگران است. بنابراین وقتی از اکوسیستم دولت صحبت میکنیم، منظورمان پلتفرمهایی است که بتوانند ارتباط و تبادل داده و خدمت را میان سازمانها، بخش خصوصی و مردم برقرار کنند.
وی افزود: اکوسیستمهای دولتی باید بر اساس حوزههای کارکردی (functional) شکل بگیرند. مانند اکوسیستم انرژی، اکوسیستم سلامت، اکوسیستم آموزش، اکوسیستم تجارت، و غیره. این زیستبومها باید با متدولوژیهای مهندسی سیستمها طراحی شوند؛ نه با روشهای کلاسیک توسعه نرمافزار.
از معماری سازمانی تا معماری اکوسیستمی
سیدی ضمن اشاره به تفاوت رویکردها گفت: در معماری سازمانی، تمرکز بر ساخت