به گزارش ایسنا، در این جلسه دکتر سهیلا صادقی فسایی، عضو اندیشکده امور اجتماعی و استاد دانشگاه تهران، و دکتر افسانه توسلی، دانشیار گروه مطالعات زنان دانشگاه الزهرا به موضوع نقش زنان در آینده پیشرفت ایران پرداختند و بر بهره گیری از ظرفیت زنان تاکید کردند.

زنان و نقش کلیدی در پیشرفت ایران

دکتر سهیلا صادقی فسایی، عضو اندیشکده امور اجتماعی، جمعیت و نیروی انسانی و استاد دانشگاه تهران در ابتدای این نشست با تاکید بر اینکه بحث درباره زن و آینده پیشرفت ایران، به ویژه در افق الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، موضوعی پیچیده و چندلایه است که نمی‌توان آن را صرفاً در قالب شاخص‌های کمی یا فعالیت‌های محدود اقتصادی و آموزشی بررسی کرد گفت:باید با نگرشی تاریخی و آینده‌پژوهانه به این موضوع نگاه می‌کند. او تأکید دارد که زن نه به عنوان یک سوژه منفعل، بلکه به عنوان یک عامل فعال و تاثیرگذار تمدنی، نقشی اساسی در شکل‌دهی به آینده ایران ایفا می‌کند.

وی گفت: عنوان نشست «زن و آینده پیشرفت ایران» خود می‌تواند ذهن مخاطب را به اشتباه بیندازد، چرا که گویی زن یک مقوله یکپارچه و تعریف‌ شده است و می‌توان درباره او با قطعیت سخن گفت. اما واقعیت این است که زنان در ایران دارای تبار تاریخی، فرهنگی و اجتماعی متنوعی هستند و پیش‌بینی آینده آنان، بدون توجه به این زمینه‌ها ممکن نیست.

پیشرفت در افق الگوی اسلامی ایرانی

دکتر صادقی در ادامه با تاکید بر اینکه مفهوم پیشرفت، در پیش نویس سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، با نگاه‌های رایج غربی تفاوت دارد ، گفت: در این سند، رشد کمی و شاخص‌های صرف اقتصادی محور نیستند؛ بلکه انسان به عنوان موجودی متوازن و متعالی با عقلانیت، معنویت و عدالت مد نظر است. از این منظر، زنان به عنوان نیمی از جامعه، نقش اساسی در تحقق اهداف تمدنی ایران دارند. در بند ۲۸ تدابیر پیشرفت پیش نویس سند الگو، به موضوع زنان اختصاص دارد و بر بالندگی و فراهم کردن امکانات برای آنان تأکید شده است.

در این پیش نویس، نگاه جنسیتی منفعل به زنان ندارد و آنان را به عنوان سوژه‌های تأثیرگذار در توسعه کشور می‌بیند. سه اصل محوری در سند، شامل تلفیق نقش‌های سنتی و مدرن، حفظ توازن نقش‌ها و تبدیل ظرفیت زنانه به سرمایه تمدنی، به وضوح جایگاه زنان را در جامعه نشان می‌دهد. مطالعات انضمامی مرکز پژوهش‌های مجلس و تحقیقات دانشگاه تهران نشان می‌دهد که بیش از ۷۰ درصد زنان تحصیل‌کرده ایرانی، تمایل دارند نقش‌های سنتی و مدرن خود را تلفیق کنند، به طوری که هم در فضای خصوصی خانواده و هم در عرصه عمومی نقش‌آفرینی داشته باشند.

نگاه تاریخی به زنان ایرانی

دکتر صادقی در ادامه برای درک جایگاه زنان در آینده به بررسی تاریخی آنان پرداخت و  با اشاره به دوران قاجار گفت:  دراین دوران زنان عمدتاً در حریم خصوصی و خانه‌ها حضور داشتند و تنها تعداد محدودی مانند مادر ناصرالدین شاه ، یا زنان تحصیل‌کرده، توانستند در عرصه عمومی و سیاسی فعالیت کنند. در این دوران خانم نجم‌آبادی، به عنوان یکی از نخستین زنانی که به تاریخ اجتماعی زنان پرداخت، نمونه‌ای از تولد سوژه زن متفکر و نقداندیش در ایران است.

در دوران پهلوی، با وجود ظاهر آزادی زنان، تحولات اجتماعی و حضور آنان در آموزش عالی و برخی فعالیت‌های عمومی، هنوز زنان به عنوان سوژه‌های فعال مستقل در تصمیم‌گیری‌ها حضور نداشتند و بسیاری از تحولات به صورت اجباری و نمایشی بر آنان تحمیل می‌شد. کشف حجاب اجباری نمونه‌ای از محدودیت و فشار اجتماعی بر زنان بود که مانع شکل‌گیری سوژگی واقعی آنان شد.

به اعتقاد این استاد دانشگاه تهران ، تولد واقعی زنان با انقلاب اسلامی آغاز شد. زنان نه تنها در خانه، بلکه در خیابان، تربیت نسل، جبهه و جنگ، به عنوان موجودی فعال و تأثیرگذار حضور داشتند. دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه آموزش، پژوهش، اشتغال و علوم به ویژه علوم هسته‌ای، نشان‌دهنده تغییرات عمیق در جایگاه زنان است. > A 4&2: سهم زنان در آموزش عالی از کمتر از ۶ درصد به بیش از ۵۸ درصد افزایش یافت و نرخ باسوادی آنان از ۳۵ درصد به ۹۰ درصد رسید.

چالش‌ها و تبعیض‌های ساختاری

عضو اندیشکده امور اجتماعی، جمعیت و نیروی انسانی مرکز الگو،  درادامه با تاکید بر اینکه با وجود پیشرفت‌های چشمگیر، زنان همچنان با تبعیض‌های جدی مواجه‌اند  به نابرابری دستمزدی، تقسیم ناعادلانه کار خانگی و محدودیت‌های مدیریتی اشاره کرد و گفت:  حتی زنان شاغل در خانه، در مقایسه با مردان، نزدیک به سه برابر زمان بیشتری صرف کارهای خانگی می‌کنند. مشاغل زنان عمدتاً در بخش‌های کم‌درآمد یا موسوم به مشاغل صورتی هستند و فاقد حمایت‌های ساختاری و نهادی مناسب می‌باشند. یکی دیگر از چالش‌های جدی، نسل دیجیتالی زنان است که در دنیای واقعی، مجازی و نمادین همزمان زندگی می‌کنند. این وضعیت باعث پراکندگی هویتی، بحران معنا و امکان از خودبیگانگی می‌شود.

صادقی هشدار می‌دهد که اگر سیاست‌گذاران برنامه منسجم و مدونی برای مدیریت فضای دیجیتال و حفاظت از هویت زنان ارائه ندهند، این بحران‌ها تشدید خواهد شد.

فرصت‌های اقتصادی و نقش زنان در پیشرفت

دکتر سهیلا صادقی درادامه گفت: با وجود چالش‌ها، آینده اقتصادی زنان روشن است. طول عمر بیشتر زنان، مالکیت بخشی از منابع اقتصادی و رشد کارآفرینی، فرصت‌های مهمی برای آنان فراهم کرده است. ۸۰ درصد تصمیم‌گیری‌های مصرفی در خانواده توسط زنان انجام می‌شود و این نشان‌دهنده قدرت تأثیرگذاری آنان در اقتصاد کلان است.

صادقی با اشاره به نظریه اقتصاد دوناتی، گفت: زنان نگاه اقتصادی انسانی و پایدار دارند و تمایل دارند نیازهای اساسی جامعه تأمین شود، بدون آنکه محیط زیست یا منابع طبیعی آسیب ببیند. این نوع نگاه، با فلسفه الگوی اسلامی پیشرفت کاملاً همخوان است و نشان می‌دهد که زنان می‌توانند موتور اقتصادی و اجتماعی آینده ایران باشند.

چهار تیپ زن ایرانی در آینده

دکترصادقی در ادامه این نشست چهار تیپ زن ایرانی را برای آینده معرفی کرد و گفت تیپ‌های زن ایرانی در آینده به چهار دسته تقسیم می‌شود که از جمله آن می‌توان به گروههای زیر اشاره کرد.

زن سنتی خودمحصور: زنی که محدود به نقش‌های سنتی و خانواده است و در ساختارهای مردسالارانه باقی می‌ماند.

زن تکنولوژی‌مدرن: زنی که هویت خود را در فضای دیجیتال و الگوریتم‌های مردانه شکل می‌دهد و ممکن است دچار از خودبیگانگی شود.

زن تمدن ساز دین‌گرا: زنی که با ایمان و باورهای دینی، میان خانه و جامعه پل زده و سوژگی فعال و حقیقی دارد و می‌تواند پیشرفت واقعی را تضمین کند.

زن چندعهدی: زنی که هم سنت و هم مدرنیته را می‌پذیرد و تلاش می‌کند بین این دو گفتمان متعارض توافق ایجاد کند، اما با هویتی دوپاره و چالش‌های ارزشی مواجه است.