جمعه ۱۴ آذر ۱۴۰۴ | ۰۷:۵۶
روایت متفاوت از آلودگی هوای تهران

روایت متفاوت از آلودگی هوای تهران

علیرضا حسن‌زاده، پژوهشگر و مردم‌شناس حوزه مطالعات فاجعه، آلودگی هوای تهران را نه فقط بحرانی سلامت‌محور، بلکه ضربه‌ای عمیق به میراث حسی، هویت فرهنگی، میراث فرهنگی و زیست‌آیین ایرانی می‌داند؛ شهری که می‌تواند موزه زنده و باید زیستگاه باشد، اما به «زیستگاه خطر» تبدیل شده است.

به گزارش ایسنا، در سال‌هایی که بحث آلودگی هوا بیشتر با آمار بیماری‌ها، مرگ و سرطان گره خورده، حسن‌زاده زاویه‌ای کمتر دیده‌شده را پیش می‌کشد: «آلودگی هوا، میراث فرهنگی و هویت شهری را نیز بیمار کرده است.» او معتقد است شهر یک «موزه زنده» است و وقتی آسمان دیده نمی‌شود، رایحه طبیعت کور می‌شود و لمس حیات شهری مختل، عملاً بدن و روح شهروند و شهر درهم، دچار اختلال می‌شوند. تهران امروز، صرفاً آلوده نیست، از معنا و شادی‌زیستی هم تهی شده است.

وقتی آسمان دیده نمی‌شود...

این مردم‌شناس حوزه مطالعات فاجعه و دانشیار پژوهشکده مردم‌شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری درباره تأثیرات منفی آلودگی هوا از منظر اجتماعی فرهنگی هویتی و میراثی با ایسنا سخن گفت که در ادامه مشروح آن می‌خوانیم:

در سال‌های اخیر درباره تاثیرات فیزیکی آلودگی هوا بر سلامت شهروندان بسیار صحبت شده است. اما تأثیرات فرهنگی، اجتماعی، هویتی و میراثی آلودگی هوا چگونه است؟

از قضا هوا جانِ فرهنگ هم هست. در ادبیات انسان‌شناسی امروز، مفهومی داریم با عنوان زیست‌میراث (Life Heritage یا Bio-Heritage)، همان چیزی که یونسکو آن را میراث زنده (Living Heritage) می‌نامد. زیست‌میراث بر پیوند درهم‌تنیده فرهنگ با زیست‌بوم تأکید دارد؛ یعنی میان زیست‌بوم طبیعی و زیست‌بوم فرهنگی فاصله‌ای نیست. من در این مورد در کتاب‌هایی چون «وضع آیینی و وضع هنجاری»، «فرهنگ در سایه همه‌گیری»، «کودکان و قصه‌های پریان» و «کودکان و جهان افسانه» سخن گفته‌ام. در این رویکرد، فرهنگ همان «زیست‌آیین» است؛ مجموعه‌ای از کنش‌ها، خلاقیت‌ها، سنت‌ها و شیوه‌های ماندگار زیستن که در تعامل با محیط‌زیست شکل می‌گیرند. آلودگی هوا و استیلای الگوهایی از اختلال زیست‌محیطی ناشی از فجایع طبیعی و انسانی نشان از بحران در زیست‌آیین ایرانی دارد. ببینید همه مسائل ما هم ابعاد هستی‌شناختی، معرفتی و هم ابعاد اجتماعی و زیست‌محیطی دارد که آن را می‌توان بحران روایت در نزد دولت‌های ایرانی برای تعریف تعادل زیست‌محیطی و محیط‌زیست اجتماعی و شهری و حفظ جریان شاداب و پویای زندگی در آن دانست.

اگر با این نگاه به آلودگی هوای تهران بنگریم، درخواهیم یافت که یکی از مهم‌ترین آسیب‌های آن، ضربه مستقیم به میراث حسی شهر است. میراث حسی مجموعه کیفیت‌هایی است همچون، منظر رایحه، منظر بصری، منظر شنیداری و منظر چشایی.  

آلودگی هوا نه‌تنها مرگ‌ومیر و بیم