بازار لوازم خانگی، یکی از پویاترین و در عین حال حساسترین بخشهای اقتصاد مصرفی هر کشوری است؛ در ایران، این بازار به دلیل ارتباط مستقیم با سطح رفاه خانوار و همچنین وابستگی شدید به سیاستهای تجاری و نرخ ارز، اهمیتی دوچندان مییابد. این حوزه، صرفاً یک میدان رقابت برای فروش کالاهای مصرفی نیست، بلکه عرصهای است که در آن، توانمندیهای تولید ملی، قدرت خرید مردم و چالشهای ساختاری واردات و توزیع، همزمان خود را به نمایش میگذارند.
در سالهای اخیر، فضای این بازار دستخوش تغییرات اساسی شده است؛ از یک سو، حمایتهای دولتی و نیاز مبرم به پر کردن خلاء ناشی از خروج برخی بازیگران بزرگ جهانی، فرصتی بینظیر برای رشد ظرفیت تولید داخلی فراهم آورد. این جهش تولید، با هدف کاهش وابستگی ارزی و تأمین نیازهای داخلی رقم خورد و نتایج آن در افزایش چشمگیر میزان تولید و حتی ورود به عرصه صادرات نمود پیدا کرده است. این دستاورد، بیش از هر چیز بر قدرت مهندسی و سرمایهگذاری بخش خصوصی در صنعت تأکید دارد.
از سوی دیگر، پیچیدگیهای این بازار از درون، با مسائلی نظیر شفافیت قیمتگذاری و ساختار توزیع گره خورده است. ماهیت رقابتی این صنعت ایجاب میکند که قیمتها تابعی از عرضه و تقاضا باشند و هرگونه تلاش برای قیمتگذاری دستوری، غالباً با عدم کارایی مواجه شده و منجر به شکلگیری بازارهای غیرشفاف میشود. این عدم شفافیت، ناخواسته، زمینهساز چالشهای دیگری همچون قاچاق و ورود کالاهای فاقد اصالت و خدمات پس از فروش میشود که مستقیماً اعتماد مصرفکننده را هدف قرار میدهد.
در این میان، خدمات پس از فروش و گارانتی معتبر به نقطهای حیاتی در تصمیمگیری مصرفکننده تبدیل شده است. در بازاری که کیفیت ساخت و پشتیبانی فنی کالا اهمیت بالایی دارد، تولیدکنندگان داخلی با تأکید بر شبکه خدمات پس از فروش قوی خود، تلاش میکنند مزیت رقابتی خود را در برابر کالاهای قاچاق که اغلب فاقد هرگونه پشتیبانی رسمی هستند، تثبیت کنند. این وضعیت، پرسشهای مهمی را در مورد میزان رضایتمندی واقعی مردم از این خدمات و چگونگی تأثیر قوانین جدید تجاری بر این تعادل حساس مطرح میسازد.
برای بررسی عمیقتر این تحولات، تفاوتهای ساختاری و چالشهای پیش رو، با دو منبع کلیدی در این صنعت به گفتوگو نشستیم؛ دبیر کل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران و رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی مشهد، دیدگاههای تخصصی و میدانی خود را در مورد وضعیت تولید، قاچاق و فرصتهای خرید در بازار امروز ارائه کردند.
نسرین اوجاقی -دبیر کل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران- در گفتوگو با ایسنا به تشریح وضعیت فعلی صنعت لوازم خانگی کشور در پی خروج برندهای خارجی و اجرای سیاستهای حمایتی دولت پرداخت و اظهار کرد: ابتدا باید تصحیح کنم فرآیند شکلگیری ممنوعیت واردات را که ممنوعیت واردات یکباره رخ نداد؛ بلکه پس از خروج برندهای مطرح کرهای در سال ۹۷ (به دنبال خروج آمریکا از برجام و اعمال تحریمها) و خالی شدن ظرفیت تأمین بازار که سالانه ۷.۵ میلیارد دلار هزینه واردات داشت، این تصمیم به عنوان واکنشی برای پر کردن این خلاء عظیم اتخاذ شد.
وی اظهار کرد: حجم بالای قاچاق، که تخمین زده میشود تا ۳۰ درصد بازار لوازم خانگی را تشکیل میدهد، همچنان یک چالش جدی است و قانون جدید حمایت از مرزنشینان (رویه ملوانی و کولبری) عملاً رویهای را که تا پیش از این قاچاق تلقی میشد، قانونی کرده است و این امر میتواند تولید ملی را با مشکلات متعددی روبرو سازد.
اوجاقی در پاسخ به این پرسش که سطح کیفیت و بهروز بودن فناوری داخلی پس از حمایتهای دولتی چگونه تغییر کرده است، بر رشد چشمگیر ظرفیت تولید تأکید کرد و گفت: پس از خروج دو برند بزرگ و با سرمایهگذاری عظیم بخش خصوصی برای جبران خلاء بازار، میزان تولید لوازم خانگی از هشت میلیون قطعه در سال ۹۷ به بیش از ۲۰ میلیون قطعه در حال حاضر رسیده است. این رشد نه تنها منجر به کاهش ۵.۵ میلیارد دلاری ارزبری و تأمین نیاز بازار شده، بلکه در سال گذشته ۳۲۰ میلیون دلار صادرات نیز به همراه داشته است. این ارقام نشاندهنده توانایی تولید داخلی است و سنجش کیفیت نیز مؤید این است که تولید داخلی امروز قابلیت رقابت با برندهای خارجی را دارد.
دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی در خصوص ساختار توزیع و شفافسازی قیمت نهایی، رویکرد بازار آزاد را تبیین کرد و افزود: صنعت لوازم خانگی کشور یک صنعت رقابتی است و تغییرات در آن بسیار سریع رخ میدهد. سازوکاری که بتواند بازار را بالانس کند، قطعاً نظام عرضه و تقاضا است. ساختار قیمتگذاری دستوری، همانطور که در صنایع دیگر با شکست روبرو شده است، در این صنعت نیز پاسخگو نخواهد بود؛ زمانی که صنعتی رقابتی است، قیمتگذاری دستوری معنایی ندارد.
اوجاقی به تفاوت فاحش میان محصولات داخلی و کالاهای وارداتی (قاچاق) اشاره و اظهار کرد: تا به امروز برندهای خارجی به دلیل رویه قاچاق وارد کشور میشدند، لذا گارانتی و خدمات پس از فروش رسمی را دارا نبودند. یکی از نقدهای مهم در رویه کولبری نیز همین مشخص نبودن خدمات پس از فروش و تعیین اصالت کالا است. در مقابل، تولید داخل دارای خدمات پس از فروش قوی و قابل اتکایی است. بر اساس گزارش وزارت صمت، رضایت بیش از ۸۶ درصدی مردم از محصولات و خدمات پس از فروش لوازم خانگی داخلی تأیید شده است.
سقوط قدرت قیمتگذاری؛ تأثیر رقابت خارجی و آگاهی عمومی بر بازار لوازم خانگی مشهد
سیدرسول ابنالرضا، رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی مشهد، در گفتوگو با ایسنا به تأثیر مثبت ورود قانونی کالاهای خارجی با کیفیت در تعدیل قیمتهای داخلی و توجیهناپذیر ساختن قاچاق اشاره و اظهار کرد: ورود رقابتی این محصولات، تولیدکنندگان داخلی را مجبور به حفظ کیفیت و کنترل قیمتها کرده و ترمز افزایش بیرویه قیمت را کشیده است. همچنین اختلاف فاحشی بین قیمت کارخانه و مصرفکننده نهایی وجود ندارد، زیرا تمام مراحل قیمتگذاری توسط سامانه تجارت رصد میشود و اتحادیه در صورت شکایت مردمی علیه کالاهای قاچاق یا فاقد گارانتی، برخورد قاطع خواهد کرد. افزایش آگاهی مصرفکنندگان و امکان استعلام آسان اطلاعات کالا با اسکن، ساختار قدرت تعیین قیمت را شکسته است.
وی بازار فعلی را به دلیل کاهش توان خرید مردم (رکود)، بازاری میداند که در آن کالاها حتی زیر قیمت کارخانه نیز یافت میشوند و گفت: به مردم توصیه میکنیم فریب تبلیغات را نخورند و با چرخش در میان حدود ۱۶۰۰ فروشگاه مشهد و مقایسه قیمت روز در بورسها، در خرید نقدی از تخفیفهای ۲۰ تا ۳۰ درصدی زیر قیمت کارخانه بهرهمند شوند.
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی مشهد، رویکرد فعلی دولت در زمینه واردات را مثبت ارزیابی و خاطرنشان کرد: ادامه این روند، محدودیتهای لازم را برای جلوگیری از افزایش قیمت توسط تولیدکنندگان داخلی اعمال خواهد کرد. علت اصلی رکود بازار بیپولی و کاهش توان خرید مردم است. خریداران باید قبل از هر تصمیمی، ابتدا در بازار جستجو کرده، کیفیت و استاندارد انرژی کالا را بررسی کرده و سپس اقدام به خرید کنند.
انتهای پیام
نظرات