در حالی که زنگ خطر فرونشست زمین در نقاط مختلف خراسان رضوی از جمله فریمان به مرحلهای حیاتی رسیده، کارشناسان اعلام کردهاند که تنها راه جلوگیری از تبدیل شدن آبخوانها به انبارهای مخروبه و نابودی کامل معیشت کشاورزان، اجرای فوری و قاطع طرح انسداد چاههای غیرمجاز و کاهش برداشتها از سفرهای زیرزمینی است.
این بحران که ریشه در ناترازی شدید میان تغذیه طبیعی و مصرف کنونی دارد، دیگر یک مسئله مدیریتی ساده نیست؛ بلکه یک مسابقه نفسگیر میان بقای ساختار زمین و ادامه دستاندازیهای غیرقانونی است که در صورت واگذاری، جبرانناپذیر خواهد بود.
رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیطزیست شرق، در پی تشدید بحران آب و افزایش نرخ فرونشست زمین در دشت فریمان، اجرای فوری طرح انسداد چاههای غیرمجاز را یکی از راههای نجات منابع زیرزمینی عنوان کرد و هشدار داد که ادامه برداشتهای بیرویه میتواند ظرفیتهای حیاتی این دشت را نابود کند.
میثم مجیدی، در گفت و گو با ایسنا در پی تشدید نگران کننده بحران آب و افزایش نرخ فرونشست زمین در دشتهای منطقه، افزود: دشت فریمان در وضعیت تعادل آبی قرار ندارد.
وی با هشدار نسبت به اینکه فریمان در یک منطقه جغرافیایی خشک و نیمهخشک واقع شده است، توضیح داد: میزان تغذیه طبیعی سفرههای زیرزمینی به هیچ وجه با حجم کنونی مصرف همخوانی ندارد و این ناترازی شدید، زنگ خطر سقوط از مرحله بحران کمبود به مرحله جبرانناپذیر بحران فقدان دائمی را به صدا در آورده است؛ وضعیتی که در صورت وقوع، نه تنها معیشت هزاران کشاورز را به نابودی میکشاند، بلکه تأمین پایدار آب شرب ساکنان منطقه را نیز با مخاطرات جدی روبرو خواهد کرد.
حفر و بهرهبرداری از چاههای غیرمجاز صرفاً به معنای دستاندازی به سهم آب دیگران نیست، بلکه این فعالیتهای غیرقانونی مستقیماً ساختار بنیادین زمین را هدف قرار میدهند.
رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیطزیست شرق تشریح کرد: در دشتهایی نظیر فریمان که دارای لایههای آبرفتی سست و حساس هستند، وقتی برداشت آب از حد توازن و ظرفیت بازسازی سفرهها فراتر میرود، فضای خالی میان ذرات خاک که پیش از این توسط مولکولهای آب اشغال شده بود، تحت فشار طبقات فوقانی زمین در هم میشکند و منجر به پدیده مهلک فرونشست میشود.
مجیدی با تأکید بر اینکه این فروکش کردن سطح زمین یک فرآیند فیزیکی غیرقابل بازگشت است، هشدار داد: با تخریب این فضاهای متخلخل، ظرفیت ذخیرهسازی مجدد آب در آینده حتی در صورت وقوع بارندگیهای سیلآسا نیز از بین میرود و عملاً آبخوان به یک انبار مخروبه تبدیل میشود که دیگر توان نگهداری آب را نخواهد داشت.
وی افزود: هر مترمکعب آبی که امروز به صورت غیرقانونی و خارج از کنتورهای هوشمند از دل زمین بیرون کشیده میشود، در حقیقت سرقت از سهم آیندگان و نابودی میراث طبیعی نسلهای بعدی است که هیچ راهی برای جبران آن وجود ندارد.
رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیطزیست شرق با بیان اینکه بخش بزرگی از معیشت و اقتصاد مردم فریمان به حوزه کشاورزی گره خورده است، بر ضرورت یک انقلاب ساختاری در این بخش تأکید کرد و یادآور شد: دوران کشاورزی آبمحور و سنتی به پایان رسیده و شهرستان باید با شتاب به سمت کشاورزی دانشمحور حرکت کند.
در شرایط فعلی، ادامه کشت محصولاتی که نیاز آبی بسیار بالایی دارند و با اقلیم منطقه سازگار نیستند، نوعی خودزنی اقتصادی محسوب میشود. از همین رو، تغییر الگوی کشت و تمرکز بر محصولات استراتژیک که ضمن مصرف کمتر آب، ارزش افزوده اقتصادی بیشتری برای کشاورزان ایجاد میکنند، به عنوان یک اولویت راهبردی در دستور کار قرار گرفته است.
مجیدی همچنین اعلام کرد: تمامی تسهیلات بانکی، حمایتهای دولتی و نهادههای کشاورزی به صورت هدفمند باید تنها به سمت آن دسته از بهرهبردارانی هدایت شود که آمادگی خود را برای نوسازی مزارع و تجهیز آنها به سیستمهای نوین آبیاری تحت فشار و دانشبنیان اعلام کنند.
وی با اشاره به لزوم تغییر روشهای غرقابی که بخش اعظمی از آب را پیش از رسیدن به ریشه گیاه تبخیر میکنند، استفاده از فناوریهای جدید آبیاری را یک ضرورت مطلق خواند که تخطی از آن به معنای تسریع در روند نابودی دشت فریمان خواهد بود.
رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیطزیست شرق بیان کرد: علاوه بر اقدامات سختگیرانه برای بستن چاههای غیرمجاز، نهادینه کردن فرهنگ مصرف بهینه و ارتقای سطح آگاهی عمومی ضروری است.
وی خاطرنشان کرد: سرمایهگذاری در نوسازی شبکههای انتقال آب و نوسازی زیرساختهای کشاورزی باید در کنار یک جنبش اجتماعی برای نجات آب قرار گیرد تا بهرهوری به بالاترین سطح ممکن برسد.
مجیدی مسئولیتپذیری اجتماعی را کلید عبور از این تنگنای تاریخی دانست و گفت: اگر امروز با اقتدار در برابر برداشتهای غیرمجاز ایستادگی نکنیم، فردا حتی برای تأمین جرعهای آب شرب در این دشت با چالش مواجه خواهیم شد، اما با همگرایی میان دستگاههای اجرایی و همراهی آگاهانه جامعه محلی، هنوز این فرصت وجود دارد که از فروپاشی کامل منابع آبی جلوگیری کرده و بقای پایدار فریمان را تضمین کنیم.
وی خاطرنشان کرد: مدیریت بحران آب در فریمان نیازمند یک اراده جمعی است که در آن قانونمداری بر منافع کوتاه مدت فردی ارجحیت یابد تا بتوان از این میراث گرانبها برای آیندگان محافظت کرد.
دشت فریمان در گرداب کمبود آب
دشت فریمان، نگینی که زمانی سرسبزی و حاصلخیزی خود را به رخ میکشید، امروز در گرداب کمبود آب دست و پا میزند و سد تاریخی فریمان وضعیت خوبی ندارد؛ چاههای غیرمجاز گرچه تعدادشان کمتر شده اما همچنان به حفر ادامه میدهند، بارشها از میزان مورد انتظار فاصله گرفتهاند و مدیریت منابع آبی، گویی در گردابی از مشکلات و ناهماهنگیها گرفتار شده است.
این وضعیت، نه تنها آینده کشاورزی و معیشت مردم فریمان را تهدید میکند، بلکه میتواند به بروز بحرانهای اجتماعی و اقتصادی بزرگتری نیز منجر شود. همانطور که بارها اعلام شد، وضعیت به گونهای است که اگر به همین منوال پیش رود، در آینده نزدیک شاهد خشک شدن کامل بسیاری از چاهها و زمینهای کشاورزی خواهیم بود. این موضوع، نه تنها معیشت کشاورزان را به خطر میاندازد، بلکه امنیت غذایی منطقه را نیز تهدید میکند.
فرماندار فریمان یکی از مهمترین عوامل تشدید بحران آبی در دشت فریمان را حفر چاههای غیرمجاز دانست و گفت: برخی از افراد سودجو، با حفر چاههای غیرمجاز، به منابع آب زیرزمینی دسترسی پیدا کرده و از آن برای مصارف مختلف، از جمله کشاورزی و دامداری، استفاده میکنند. این اقدام، نه تنها باعث کاهش سطح آبهای زیرزمینی میشود، بلکه به کیفیت آب نیز آسیب میرساند.
مهدی ناصری با اعلام اینکه حفر چاههای غیرمجاز، مصداق بارز تخریب منابع طبیعی است و با متخلفان به شدت برخورد خواهد شد؛ از متولیان خواسته شده تا با قاطعیت با این افراد مقابله کنند و مانع از ادامه فعالیت این چاهها شوند.
خشکسالی نیز یکی دیگر از عوامل تشدید بحران آبی در دشت فریمان است. در سالهای اخیر، میزان بارشها در این شهرستان به طور قابل توجهی کاهش یافته است. این کاهش بارشها، باعث شده است که منابع آب سطحی، از جمله رودخانهها و سدها، با کمبود آب مواجه شوند.
فرماندار فریمان با اشاره به اینکه خشکسالی یک تهدید جدی برای آینده کشاورزی و معیشت مردم فریمان است، اظهار کرد: این موضوع، نه تنها بر تولید محصولات کشاورزی تأثیر منفی میگذارد، بلکه بر تأمین آب شرب نیز اثرگذار است.
وی با بیان اینکه میزان بارشها در سال جاری نسبت به میانگین بلندمدت به طور قابل توجهی کمتر بوده است، گفت: این وضعیت، باعث شده است که ذخایر آب در سدها و منابع زیرزمینی به میزان کافی تجدید نشوند. عقب ماندن بارندگیها، نه تنها بر کشاورزی تأثیر منفی میگذارد، بلکه بر تأمین آب شرب نیز اثرگذار است. این موضوع باعث شده است تا نگرانیهای ما در خصوص کمبود آب در فصلهای آتی افزایش یابد.
ناصری خطاب به کشاورزان فریمان توصیه کرد: با توجه به شرایط بحرانی کنونی، نسبت به تغییر الگوی کشت خود اقدام کنند. کشت محصولات کم آب بر، میتواند راهکاری مؤثر برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی باشد.
وی با تأکید بر اینکه باید با استفاده از روشهای نوین آبیاری، مانند آبیاری قطرهای و آبیاری بارانی، در مصرف آب صرفهجویی کرد، گفت: دولت و سایر نهادهای مربوطه باید در این زمینه از کشاورزان حمایت کنند و امکانات لازم را برای آنها فراهم آورند.
ناصری با بیان اینکه برای حل بحران آبی در دشت فریمان، نیاز به همکاری و همبستگی همه دستگاهها و سازمانهای مربوطه و همچنین مردم این شهرستان داریم، خاطرنشان کرد: باید با همدلی و تلاش مشترک، برای حفظ منابع آب و تأمین آیندهای بهتر برای فریمان گام برداریم.
بحران آبی در دشت فریمان، یک چالش بزرگ و پیچیده است که نیازمند یک رویکرد جامع و عملیاتی است. از همه مسئولان و مردم فریمان انتظار میرود که با تمام توان در این زمینه همکاری کنند تا بتوان این بحران را پشت سر گذاشت و آیندهای بهتر را برای فریمان رقم زد. ما باید به یاد داشته باشیم که آب، منبع حیاتی است و حفظ آن، وظیفه همگانی است.
انتهای پیام
نظرات