بهزاد چوپانکاره در گفتوگو با ایسنا با اشاره به تغییر سنتها و دگرگون شدن رسوم سیزدهبهدر، اظهار کرد: امروزه با جریانی روبهرو هستیم که میتوان آن را گسترش خانوادههای هستهای و کمجمعیت دانست. این روند، بیش از هر چیز، نتیجه شتاب بالای فناوری و تکنولوژی است؛ روندی که به سرعت در حال رشد است و ما نتوانستهایم آنگونه که باید، فرهنگ شفاهی و عامیانه خود را با آن همراه و بهروز کنیم؛ همین مسئله باعث شده است فرایندهای گذشته، امروز شکل متفاوتی پیدا کنند.
وی با اشاره به اینکه فناوری در حوزههای مختلف از جمله صنعت، کشاورزی و باغداری، رشد قابل توجهی ایجاد کرده و عملاً نیاز به نیروی کار خانوادگی را کاهش داده است، تاکید کرد: در گذشته، خانوادههای روستایی معمولاً ۸ تا ۱۰ نفره بودند، اما امروزه اغلب این خانوادهها ۳ تا ۵ نفرهاند و نهایتاً به ۶ نفر میرسند. در چنین شرایطی، بسیاری از مناسبتها از جمله روز طبیعت نیز شکل متفاوتی به خود گرفتهاند. در گذشته همکاری و همیاری به یکدیگر در این روز اهمیت بیشتری داشت و صلهرحم و گردهم آمدن خانوادهها از جایگاه ویژهای برخوردار بود که امروزه تا حدودی کمرنگتر شده است.
چوپانکاره افزود: روز طبیعت از این جهت اهمیت دارد که پس از ماهها تحمل سرما (از میانههای مهر و آبان تا پایان زمستان و گاهی حتی تا میانه فروردین) مردم به دل طبیعت میروند و با آمدن بهار، نوعی زندهشدن و تازگی را تجربه میکنند. طبیعت در حقیقت نماد رستاخیز است. این معنا را هم در شریعت داریم و هم در احادیث فراوان؛ احادیثی که انسان را به اندیشیدن درباره رستاخیز، معاد و قیامت دعوت میکنند.
روز طبیعت با چاشنی غذاها و بازیهای محلی
این خراسانپژوه یادآور شد: ما به طبیعت میرویم، به آن احترام میگذاریم و میکوشیم آن را حفظ کنیم زیرا طبیعت، برکت زندگی است و باید بهعنوان میراثی ارزشمند برای نسلهای بعدی باقی بماند. یکی از آیینهای رایج در روز طبیعت نیز پخت و سرو غذاهای سنتی در آن است. در گذشته خوراکهایی برای این روز تهیه میشد که بر پایه محصولات کشاورزی و فرآوردههای طبیعی بود و این خود نشاندهنده پیوند عمیق زندگی مردم با طبیعت بود.
وی افزود: برای نمونه، استفاده از سبزیهای محلی که در برخی مناطق خراسان به آن «بلقَس» گفته میشود یا ترشک که با آن آش میپختند و نیز «کِیش» که با آن غذا یا نان تهیه میکردند، از جمله این موارد بود. افزون بر این، در بخشهایی از خراسان مانند شهرستانهای درگز و قوچان، به دلیل رواج دامداری، مردم با استفاده از گوشت و تهیه غذاهایی مانند یخنی و قورمه، به استقبال بهار میرفتند و نوعی آمادگی برای آغاز فصلهای بهتر و زایش دوباره طبیعت ایجاد میکردند.
چوپانکاره با اشاره به اینکه بخش دیگری از این آیینها به بازیها مربوط میشد، خاطرنشان کرد: در گذشته، وقتی خانوادهها و مردم در کنار هم جمع میشدند، بازیهای محلی انجام میدادند. از جمله این بازیها میتوان به «پِلِهبازی» اشاره کرد همچنین بازیهایی مانند «گذر کندی» که با مشارکت گروهی و گاه با استفاده از حیوانات انجام میشد و بازیهای عمومیتری مانند «الکدولک» یا «جوزبازی» نیز رواج داشت. در کنار اینها، گردهم آمدن در گودهای کشتی چوخه، برگزاری کشتی و هدیه دادن به پهلوانان نیز بخشی از همین سنتهای جمعی و اجتماعی بود.
فرهنگ برگزاری آیین کهن در سایه مسئولیت محیطزیستی
وی خاطرنشان کرد: علاوه بر این آیینها در روز طبیعت، سبزه سفره هفتسین را نیز به آب میسپاریم. در گذشته، سبزه را برای این میگذاشتند که ببینند در فصل جدید کدام زراعت با آبوهوا سازگارتر است و بهتر رشد میکند. اما امروزه به علت همان تغییر فرهنگ که پیشتر به آن اشاره کردیم، بسیاری از افراد سبزه را روی خودرو میگذارند و با خود به طبیعت میبرند که این کار موجب از بین رفتن سبزه شده، آلودگی شهری ایجاد کرده و در نهایت به طبیعت آسیب میزند.
این پژوهشگر ادامه داد: در گذشته در برخی مناطق که برکه، دریاچه، رودخانه یا دریا داشتند، صید ماهی و خوردن آن در شب سال نو، در کنار هفتسین رواج داشت؛ نه برای نگهداری ماهی در سفره! اما امروز ماهی قرمز که جزو سنتهای اصیل سفره هفتسین ایرانی نیست و نمادی چینی به شمار میآید که از چین وارد شده و قدمتی حدود ۸۰ سال یا اندکی بیشتر دارد همچنان بر سر سفره میآید. در سالهای اخیر، برخی این ماهیها را در رودخانهها یا طبیعت رها میکنند با این تصور که زنده میمانند، در حالی که باید از این کار جلوگیری کرد، چراکه میتواند موجب بیماری و آلودگی محیطی شده، به موجودات آبزی آسیب برساند. میتوان گفت حفظ، ایمنی و مراقبت از طبیعت، وظیفه هر انسان است.
انتهای پیام
