زهرا عسگری در گفتوگو با ایسنا با تحلیل بحرانهای جمعی پساجنگ از منظر علم مشاوره و روانشناسی تروما اظهار کرد: این بحرانها را میتوان در چارچوب مدل «ترومای پیچیده» و نظریه «رشد پس از تروما» واکاوی کرد. در این مسیر، سیستم حکمرانی نقشی محوری و چندلایه ایفا میکند و در گام نخست باید از طریق سیاستگذاری مبتنی بر شواهد، نظامهای مراقبت روانی-اجتماعی را بهصورت زیرساختی طراحی کند. این امر مستلزم تأسیس یا توسعه مراکز بازتوانی روانی-اجتماعی جامعهمحور است که در آنها اصل «امنیت روانشناختی» بهعنوان پیشنیاز هر مداخلهای رعایت شود.
وی با بیان اینکه ترومای جمعی زمانی به سمت بهبودی سوق مییابد که جامعه احساس کند صدایش شنیده شده و دردهای روانش مشروعیت یافته است، افزود: تجربههای تلخ نباید بازتعریف شوند، بلکه باید در فضایی امن بازگو شوند. از این رو، ما در ابتدا نیازمند فضایی برای روایتسازی جمعی هستیم تا سوگها و دردهای مشترک در جامعه به رسمیت شناخته شوند. در این فرایند، نهادهای آموزشی نقش پل ارتباطی میان مداخلات بالینی و جامعه را بر عهده دارند. آموزش روانی به معلمان، دانشآموزان، اساتید و دانشجویان میتواند مرز میان کمکخواهی و ضعف را روشن سازد و رویکرد آموزش تابآورانه با تقویت مهارتهای تنظیم هیجان، حل مسئله اجتماعی و امیدواری، نسل جدید را نه صرفاً بهعنوان بازماندگان جنگ، بلکه بهعنوان معماران توانمند آینده تربیت کند. ترکیب این دو رویکرد میتواند تروما را به کاتالیزوری برای درخشش هویت ملی، تقویت همبستگی اجتماعی و ارزشگذاری مجدد برای زندگی تبدیل کند.
«پیوست سلامت روان»؛ ستون بنیادین بازسازی کشور
این عضو هیئت علمی گروه مشاوره دانشگاه اصفهان بیان کرد: سیاستگذاران باید درک کنند که بازسازی پس از جنگ، فراتر از رونق اقتصادی و فیزیکی، نیازمند بازسازی سرمایه انسانی و اجتماعی است که سلامت روان در قلب آن میتپد. پیشنهاد من بهعنوان یک استاد دانشگاه و متخصص روان این است که «پیوست سلامت روان و مداخلات مشاورهای» نه بهعنوان یک بخش الحاقی، بلکه بهعنوان ستونی بنیادین در تمامی برنامههای کلان بازسازی گنجانده شود.
عسگری ادامه داد: این پیوست باید شامل تخصیص بودجه پایدار، آموزش مداوم و حمایت از متخصصان سلامت روان و مراجعان، ادغام خدمات مشاورهای در مراکز بهداشتی و آموزشی و اجرای برنامههای حمایتی جامعهمحور باشد تا اطمینان حاصل شود که بهبود روانی شهروندان، همگام با پیشرفتهای اقتصادی، بهصورت پایدار پیش میرود.
لزوم تغییر رویکرد مراکز مشاوره دانشگاهی
وی با اشاره به گستردگی نیازهای روانی جامعه در دوران پساجنگ گفت: مراکز مشاوره دانشگاهی باید رویکرد خود را فراتر برده و با تمرکز بر تربیت مشاوران مسلط به «مداخله در بحران» و «مشاورههای گروهی»، جامعه را برای تابآوری آماده سازند. این امر نیازمند بهرهمندی از آموزشهای متخصصان مطرح تروما، آموزش تکنیکهای ارزیابی سریع آسیبها، مهارتهای تسهیلگری و ایجاد همکاریهای نزدیک با سازمانهای فعال در مناطق بحرانزده است تا فارغالتحصیلان بتوانند در صف اول ارائه خدمات حمایتی حضور یابند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان بر نقش حیاتی مشاوران در ترمیم آسیبهای وارده به ساختار خانواده تأکید کرد و افزود: مشاوران با ارائه مداخلاتی چون زوجدرمانی و خانوادهدرمانی، به افراد کمک میکنند تا تعارضات ناشی از فشارهای اقتصادی و انباشت استرسهای بیرونی را مدیریت کرده و با ایجاد محیطی امن، بر ضربات تروماهای جمعی فائق آیند. محبت و همدلی در روابط میتواند التیامبخش آلام روانی انسانها در این موقعیتهای سخت باشد و از فروپاشی خانواده بهعنوان سلول بنیادین جامعه جلوگیری کند.
معنابخشی مجدد؛ چراغ امید نسل جوان
عسگری درباره مواجهه با نسل جوانی که بحران جنگ را تجربه کرده است، توضیح داد: در برابر ناامیدی و بحران معنای جوانان، رویکردهای روانشناختی میتوانند چراغ امیدی باشند. با تمرکز بر «یافتن معنای دوباره» در دل تجربیات سخت، میتوانیم به آنها کمک کنیم تا داستان زندگی خود را بازنویسی کنند. این همدلی، حس تنهایی را کمرنگ میسازد. تشویق جوانان به شناسایی نقاط قوت و لحظات معناسازی باعث میشود گذشته را بستری برای رشد ببینند.
وی اضافه کرد: حمایت از جوانان برای نقشآفرینی فعال در عرصههای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، به آنها احساس توانمندی میدهد و انگیزه ساختن آیندهای بهتر در همین سرزمین را دوچندان میکند، همچنین یادگیری مدیریت احساسات به آنها کمک میکند تا با طوفانهای درونی خود کنار بیایند و به آبادانی وطن بیندیشند.
پاسداشت روان کادر آموزشی؛ احیای روان یک جامعه
این استاد دانشگاه با اشاره به رسالت سنگین کادر آموزشی خاطرنشان کرد: در دوران خطیر بازسازی، اساتید، معلمان و مشاوران چونان چراغ راهنمایی هدایت جامعه را بر دوش دارند، اما خودشان نیز از گزند فرسودگی مصون نیستند، چراکه آنها نیز در همین شرایط بحرانی زیستهاند. از این رو، نهادهای متولی باید سازوکارهای حمایتی هدفمندی شامل مشاورههای فردی و گروهی، کارگاههای مدیریت استرس، برنامههای تفریحی و حمایتهای اقتصادی را برای سلامت روان کادر آموزشی طراحی کنند.
عسگری یادآور شد: همانطور که خداوند در قرآن کریم میفرماید: «وَمَنْ أَحْیَاهَا فَکَأَنَّمَا أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعً»(مائده ۳۲)، پاسداشت جان و روان هر فرد، بهمثابه زنده کردن تمامی جامعه است و در کلام نبوی نیز آمده است: «اِرحَموا تُرحَموا». این اصل مترقی باید در نگاه حمایتی نهادهای علمی به کارکنانشان جاری باشد تا اساتید و مشاوران با توان مضاعف، بذرهای امید را در دل جامعه بپرورانند.
انتهای پیام
