شهرهایی همچون چناران، نیشابور، سبزوار، تربتحیدریه، کاشمر و... که از مهمترین قطبهای تولید و اشتغال استان محسوب میشوند، اکنون با تعطیلی یا نیمه تعطیلی کارخانهها و کارگاههای تولیدی رو به رو هستند. کارخانههایی که تا چند سال پیش صدای تولید و حرکت در آنها به گوش میرسید، حالا در سکوتی سنگین فرو رفتهاند؛ سکوتی که از مشکلات عمیق در بخش صنعت خبر میدهد.
کارشناسان اقتصادی معتقدند رکود فعلی صنعت خراسان رضوی حاصل فرایند کوتاهمدت نیست، بلکه نتیجه سالها انباشت تصمیمهای ناهماهنگ و اجرای سیاستهایی است که در تضاد با اهداف توسعه صنعتی قرار داشتهاند. طرحهایی که در قالب شعار حمایت از تولید داخلی مطرح شد، در عمل با پیچیدگیهای اداری و محدودیتهای مالی، انگیزه تولیدکنندگان را کاهش داد. بستههای حمایتی نصفه نیمه، نه تنها گرهی از مشکلات باز نکرد، بلکه در مواردی با تحمیل هزینههای بیشتر، فشار مضاعفی بر واحدهای فعال باقیمانده وارد ساخت.
مشکلات اصلی در همه شهرستانها تقریباً یکسان است؛ کمبود نقدینگی، فرسودگی ماشینآلات، گرانی مواد اولیه و دشواری در تأمین سرمایه در گردش. تولیدکنندگان و صاحبان صنایع معتقدند دولتها در سالهای گذشته بیشتر به تصمیمهای آنی و واکنشی بسنده کردهاند. نوسانات شدید نرخ ارز، افزایش هزینههای انرژی و حملونقل و دشواری در دسترسی به مواد اولیه، فضای رقابت را از تولیدکنندگان داخلی گرفته و آنها را در برابر واردات بیرویه و بازار متزلزل داخلی آسیبپذیر کرده است.
برخی ارگانها فکر میکنند همان وضعیت قبل از جنگ برقرار است
مشکلات صنایع و به طور کلی واحدهای صنعتی، مشترک است؛ به ویژه در سال جاری که شرایطی عجیب و غریب را تجربه میکنند. تقریباً هر روز با مسئلهای جدید روبهرو میشوند و هر روز قیمتهای تازهای اعلام میشود.
مدیر یک کارخانه گیاهان دارویی شرق خراسان رضوی، گفت: یکی از موضوعات مشترک همه واحدهای تولیدی، بحث تسهیلات و مسائل مالی است؛ موضوعی که امسال سختتر هم شده و احتمالاً سیستم بانکی از این هم منقبضتر خواهد شد.
محمد شاکری، در گفت و گو با ایسنا با اشاره به اینکه هرچند در شرایط فعلی با تمام توان تلاش میکنیم تعدیل نیرو نداشته باشیم ولی سخت است، تصریح کرد: نمیدانیم تا چه زمانی بتوانیم این شرایط را تحمل کنیم، اما تلاشمان این است که این خانواده کوچک نشود.
وی ادامه داد: متأسفانه در برخی ارگانها شرایط به گونهای است که انگار هنوز همان وضعیت قبل از جنگ برقرار است و هیچ اتفاقی نیفتاده است. شرایط کاملاً مشابه قبل از جنگ در حال اجراست؛ حتی قوانینی که درست در روزهای قبل از جنگ در گمرک تصویب شده، همچنان اجرا میشود و کالاها متوقف مانده است. لازم است شرایط متناسب با وضعیت موجود تغییر کند.
مدیر کارخانه گیاهان دارویی شرق خراسان رضوی با تأکید بر ضرورت پیگیری تسهیلات بانکی گفت: اگر بتوانیم موضوع تسهیلات را به طور جدی پیگیری کنیم، قطعاً بخش مهمی از مشکلات حل خواهد شد.
وی اینترنت را از دیگر مشکلات بسیار مهم دیگر دانست و خاطرنشان کرد: بخشی از کسبوکار همه به اینترنت بینالمللی وابسته است و عملاً در حال حاضر این بخش قفل شده است. اگر بتوانیم موضوع اینترنت را حل کنیم، کمک بزرگی خواهد بود.
رشد حدود ۳۰۰ درصدی قیمت پتروشیمی
برخی مدیران معتقدند که بزرگترین آسیب در این حوزه متوجه مجموعههایی که مواد اولیهشان از کارخانههای پتروشیمی تأمین میشده هست چرا که تهیه آن بسیار دشوار شده است.
مدیر یکی از کارخانههای کالاهای قندی و نوشابه با اشاره به اینکه با وضع موجود واحدهای تولیدی باید به فکر واردات پتروشیمی باشند، افزود: مجموعههایی که قبلاً از آنها خرید میکردیم، دیگر حاضر به همکاری نیستند.
حسین غزنوی، با اشاره به رشد حدود ۳۰۰ درصدی قیمت پتروشیمی از ۱۲ اسفند تاکنون اظهار کرد: یک درب بطری که قبلاً ۵۲۰ تومان بود، اخیراً به مبلغ ۱۶۰۰ تومان خریداری شده است. همچنین قیمت یک پلیفرم شیشه نوشابه یک لیتری از ۶۴۰۰ تومان به ۲۲۴۰۰ تومان افزایش یافته است. این افزایش چشمگیر باعث شده تا بهای تمام شده محصولات تولیدی به شدت بالا برود.
مدیر کارخانه نوشابهسازی خاطرنشان کرد: قیمت مصرف کننده نوشابهها بسیار افزایش یافته و این موضوع قدرت خرید مردم را کاهش داده و به ما آسیب میزند؛ اما مهمترین بحث این است که برای تأمین مواد اولیه صنعت پتروشیمی در حال حاضر وجود ندارد و اگر هم باشد، با مشکلات فراوانی روبرو هستیم.
وی ادامه داد: هرسال در اسفند، خرید مواد اولیه تا خردادماه را انجام میدادیم و پیشبینی میکردیم که حداقل در سه ماه اول سال با کمبود پتروشیمی مواجه نشویم؛ اما متأسفانه حدود دو هفته قبل از عید، این اتفاق برای کشور افتاد و حتی کالاهایی که قبلاً خریداری کرده بودیم نیز به دستمان نرسید، چه برسد به اینکه بتوانیم خرید جدیدی انجام دهیم.
غزنوی همچنین به مشکلات مربوط به شکر نیز اشاره و اظهار کرد: همه واحدهای قندی در تأمین شکر مورد نیاز با مشکل مواجهاند؛ گرچه قیمتها در سامانه بازارگاه اعلام میشود، اما شکر در بازار موجود نیست و ما مجبور میشویم شکر را از کارخانجاتی خریداری کنیم که دولتی هستند. این در حالی است که کارشناسان جهاد کشاورزی، فیشهای جداگانه خرید ما را قبول ندارند.
وی افزود: از مسئولان درخواست داریم که کارشناسانهتر عمل کنند. چرا قیمت شکر را پس از عید افزایش دادند، در صورتی که شکر در سامانه بازارگاه موجود نبود؟ این موضوع باعث کاهش سرمایه ما شده است؛ به طوری که قیمت یک کیلو شکر از حدود ۶۷ هزار تومان به ۱۰۰ هزار تومان رسیده است و از سویی جهاد کشاورزی انتظار دارد شکرهای خریداری شده قبل از عید را با همان قیمت قبلی محاسبه کنیم، اما سرمایه ما چه میشود؟
این فعال صنعتی با اشاره به چالشهای حفظ سرمایه در گردش و نیروی انسانی، بیان کرد: بزرگترین آسیب ما در حوزه سرمایه در گردش است.
وی با بیان اینکه میانگین تولید نوشیدنی در فروردینماه چهار تا پنج روز بوده است، خاطرنشان کرد: با افزایش ۶۰ درصدی قانون کار، بیشترین فشار به مجموعههای قندی که به صورت سنتی فعالیت دارند وارد میشود.
لزوم چارهاندیشی فوری برای صنایع
وقتی تولید با چالش مواجه میشود و سرمایه به دنبال امنیت و سودآوری به جاهای دیگر کوچ میکند، اولویتهای حیاتی برای نجات این صنعت کدامند؟
رئیس اداره صنعت و معدن کاشمر در گفت و گو با ایسنا گفت: گرچه جنگ رمضان از ۱۰ اسفند آغاز شد اما همه با تمام انرژی در میدان حضور داشتند و سنگر اقتصادی را خالی نکردند.
محمدرضا ملکی افزود: فعالان اقتصادی در جبهه اقتصادی پای کار بودند و تولید با هر ظرفیتی که برای واحدها مقدور بود ادامه پیدا کرد. البته در این مسیر با چالشهایی نیز روبهرو هستیم که لازم است به صورت دقیق احصا و پیگیری شود.
رئیس اداره صمت کاشمر یکی از مشکلات مهم واحدهای تولیدی را موضوع اینترنت بینالملل عنوان و اظهار کرد: اینترنت بینالملل در حوزه بازاریابی، فروش آنلاین، نقلوانتقال ارز و صادرات نیاز واقعی همه واحدهاست.
وی افزود: همچنین در حوزه مواد اولیه به ویژه در مواد پتروشیمی نیز با چالشهایی روبهرو هستیم، برخی واحدهای تولیدی به خصوص واحدهایی که در حوزه تولید PET، ظروف پلاستیکی و اقلام مورد استفاده در خطوط تولید فعالیت دارند دچار آسیب شدهاند. تأمین مواد اولیه برای بسیاری از واحدها با مشکل مواجه شده و قیمتها نیز افزایش یافته است.
ملکی با اشاره به اینکه مشکلات در حوزه انرژی نیز جدی است و در اردیبهشت و خرداد نیز احتمالاً مجدداً با مسئله قطع برق مواجه شویم، اظهار کرد: کاشمر در حوزه صنعت، در مقایسه با برخی شهرستانها، جزو مناطق عقبتر است و لازم هست برای توسعه انرژی خورشیدی چارهاندیشی جدیتری انجام شود.
رئیس اداره صمت کاشمر یکی دیگر از چالشهای حوزه تولید را شبکه حملونقل دانست و افزود: هم افزایش کرایه حملونقل و هم مشکلات مربوط به ترخیص کالا از گمرکات، از جمله مسائلی است که واحدهای تولیدی با آن مواجه هستند. برخی کالاها باید از بنادر یا گمرکات آزاد شود اما در شهرستان با مشکلاتی در این زمینه روبهرو هستیم که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی اظهار کرد: یکی دیگر از مسائلی که تقریباً هرسال با آن مواجه هستیم، موضوع افزایش حقوق و دستمزد کارگران است. امسال نیز افزایش حدود ۶۰ درصدی حقوق اعلام شده و پرداخت این میزان افزایش حقوق، به ویژه برای واحدهایی که با حداقل ظرفیت فعالیت میکنند، میتواند چالشبرانگیز باشد.
ملکی تأکید کرد: اگر واحدها بخواهند با حداقل ظرفیت کار کنند، ممکن است در پرداخت حقوق دچار آسیب شوند؛ بنابراین ضروری است برخی دستگاهها حمایتهایی را در دستور کار قرار دهند؛ در زمینه پرداخت حق بیمه، اگر بتوانند مهلت یا زمانبندی مناسبی در نظر بگیرند، میتواند به استمرار فعالیت واحدها کمک کند.
وی همچنین به مسائل حوزه بازاریابی، فروش و صادرات اشاره و اظهار کرد: بسیاری از کالاهای تولیدی شهرستان صادرات محور هستند و در این زمینه نیازمند حمایت و تسهیلگری هستیم. موضوعات مرتبط با فروش، توسعه بازار و صادرات از دیگر محورهایی است که باید بهصورت جدی پیگیری شود.
ضرورت بازنگری در مشکلات صنعت لبنیات
طی ماههای اخیر قیمت بستهبندی محصولات لبنی که مستقیماً با مواد پتروشیمی در ارتباط است، افزایش چشمگیری داشته است. به عنوان مثال، قیمت یک دبه ماست خالی از ۱۲ هزار تومان در اسفند سال گذشته، اکنون به ۳۸ هزار تومان رسیده است. این افزایش هزینه، فشار قابل توجهی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
در همین خصوص یکی از مدیران کارخانه لبنیات در خراسان رضوی با بیان اینکه صادرات پنیر به خارج از کشور، به ویژه به عراق، تقریباً متوقف شده است، اظهار کرد: اگرچه زمزمههایی مبنی بر از سرگیری صادرات به عراق در هفته جاری شنیده میشود، اما صادرات قبلی به کشورهای عراق، دبی، کویت و عمان به صورت مستقیم و غیرمستقیم دیگر امکانپذیر نیست.
محمد فخرایی کوشان، با اشاره به اینکه در مقابل، فروش داخلی لبنیات تا حدودی حفظ شده است، اما فروش پنیر در داخل کشور نیز کاهش یافته است، توضیح داد: از زمان آغاز جنگ تلاش شده تا شیر مورد نیاز خود را از دامداران صنعتی و تعاونیها خریداری کنیم اما مشکلی که اکنون پیش آمده این است که ورودی شیر به کارخانه، بیشتر از خروجی محصولات تولیدی شده است.
وی ضمن اذعان به اینکه در زمینه قیمتگذاری مواد پتروشیمی، چارهای جز پذیرش شرایط نیست، افزود: بازنگری در مشکلات صنعت لبنیات ضروری است.
صنعت نفس نفس میزند
روشندل، مسئول فنی و مدیر کنترل کیفیت برخی شهرکهای صنعتی جنوب خراسان رضوی با بیان اینکه صنعت نفس نفس میزند و نیازمند اقدام فوری است، نسبت به وقوع موج گسترده بیکاری در ماههای آینده هشدار داد.
روشندل با بیان اینکه امروز وضعیت صنعت در برخی شهرکها به جایی رسیده که اگر همین حالا برای آن فکری نشود، در ماههای آینده با موج گستردهای از بیکاری روبرو خواهیم شد، اظهار کرد: بخش خصوصی اشتغال منطقه را به دوش کشیده و امروز زیر فشار هزینهها، رکود بازار و کاهش سفارشات در حال از نفس افتادن است.
وی عواقب تعطیلی واحدهای تولیدی را فراتر از یک موضوع اقتصادی دانست و گفت: وقتی بخش خصوصی آسیب ببیند یا تعطیل شود، ما فقط با یک موضوع اقتصادی مواجه نیستیم، بلکه با یک بحران اجتماعی روبرو میشویم که هزینههای مدیریت آن برای دولت و فرمانداری، ۱۰ برابر هزینه حمایت از این واحدها خواهد بود.
روشندل با اشاره به اثرات زنجیرهای تعطیلی کارخانهها، افزود: عملاً وقتی یک کارخانه تعطیل میشود، پنج تا ۱۰ تا کارخانه دیگر را هم تعطیل خواهد کرد.
وی گرانی مواد اولیه در زمان تولید، قطعی برق و کمبود گاز را از جمله مشکلات ملموسی برشمرد که تولیدکنندگان با آن دست و پنجه نرم میکنند.
صاحبان واحدهای تولیدی و کارگران امروز در یک نقطه مشترک ایستادهاند و آن نگرانی از آینده است، نگرانی از آینده نه به خاطر ضعف، بلکه به خاطر فشارهای مضاعفی است که ادامه کار را سخت کرده است.
البته با وجود همه دشواریها، هنوز امیدهایی برای بازگشت صنعت خراسان رضوی وجود دارد. ظرفیتهای بزرگ در حوزههای معادن، انرژیهای نو، صنایع تبدیلی کشاورزی و حتی گردشگری صنعتی، میتواند موتور محرک تازهای برای توسعه اقتصادی استان باشد؛ اگر سیاستگذاریها به جای مقطعی بودن، بر پایه ثبات و برنامهریزی علمی طراحی شود.
انتهای پیام
