یوسف بیانلو شامگاه روز گذشته دوشنبه ۲۸ اردیبهشت در اولین سلسله میزگردهای علمی به مناسبات هفته ملی جمعیت و هفته ملی ازدواج با موضوع تحولات جمعیتی استان با تأکید بر گذار دوم جمعیتی که به همت ادارهکل ورزش و جوانان و معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی استان زنجان در سالن شهید شهریاری جهاد دانشگاهی برگزار شد با بیان اینکه در علم جمعیتشناسی از دو مرحله اصلی گذار جمعیتی صحبت میشود، اظهار کرد: در گذار اول جمعیت، تغییرات عمدتاً بهصورت طبیعی رخ میدهد. در گذشته نرخ زاد و ولد و مرگومیر هر دو بالا بود و به نوعی یکدیگر را خنثی میکردند و رشد جمعیت در سطحی ثابت باقی میماند.
وی تصریح کرد: با پیشرفتهای پزشکی، بهداشتی و فناوری، میزان مرگومیر کاهش یافت اما باروری همچنان بالا باقی ماند و همین موضوع باعث رشد سریع جمعیت در بسیاری از کشورها شد. در مرحله بعد، کشورها با برنامهریزی و سیاستهای تنظیم خانواده تلاش کردند میزان باروری را متناسب با ظرفیتهای جامعه کنترل کنند.
در ادامه این جمعیتشناس با اشاره به تحولات جمعیتی در ایران تأکید کرد: بسیاری از تغییرات جمعیتی کشور، بهویژه در حوزه ازدواج، باروری و سبک زندگی، در چارچوب گذار دوم جمعیت رخ داده اما برای مدیریت آن برنامهریزی علمی و سیاستگذاری منسجمی صورت نگرفته است.
بیانلو با اشاره به تفاوت وضعیت کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه، افزود: در بسیاری از کشورهای پیشرفته، کنترل جمعیت همراه با افزایش آگاهی و تغییر نگرش اجتماعی انجام شد، اما در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، این سیاستها گاهی بهصورت دستوری اجرا شد و به همین دلیل در برخی موارد ماندگاری لازم را نداشت.
وی گذار دوم جمعیت را مرحلهای دانست که بیشتر تحت تأثیر تحولات اجتماعی و فرهنگی قرار دارد و گفت: تغییر در سبک زندگی، افزایش سن ازدواج، به تعویق افتادن فرزندآوری، افزایش طلاق و تغییر نگرش نسبت به نقشهای جنسیتی از مهمترین شاخصهای این مرحله است.
به گفته او، افزایش سن ازدواج و همچنین بالا رفتن سن تولد نخستین فرزند از عواملی است که به کاهش نرخ باروری در جامعه منجر شده است. در گذشته اغلب زوجها در سنین پایین ازدواج میکردند و فاصله میان تولد فرزندان نیز کم بود، اما امروز الگوهای زندگی تغییر کرده است.
این جامعهشناس همچنین به تغییر نقش اجتماعی زنان اشاره کرد و گفت: زنان امروز تنها به نقشهای سنتی مانند خانهداری و مادری محدود نمیشوند و به دنبال تحصیل، اشتغال و استقلال اقتصادی هستند. این تغییر نگرشها بخشی از روند طبیعی گذار دوم جمعیت در بسیاری از کشورهای جهان است.
بیانلو با بیان اینکه کشورهای توسعهیافته برای مدیریت این تحولات برنامهریزی کردهاند، تصریح کرد: در ایران نشانههای گذار دوم جمعیت مشاهده میشود اما سیاستگذاری دقیق و بلندمدتی برای مدیریت آن وجود نداشته است.
این جمعیتشناس همچنین به موضوع مهاجرت اشاره و اظهار کرد: در بسیاری از کشورهای پیشرفته برای جبران کاهش جمعیت از سیاستهای مهاجرپذیری استفاده میشود، در حالی که در ایران علاوه بر نبود سیاستهای جدی برای جذب مهاجر، شرایطی ایجاد شده که بخشی از نیروهای انسانی کشور نیز به مهاجرت تمایل پیدا میکنند.
وی تأکید کرد: در جمعیتشناسی نه جمعیت بسیار زیاد مطلوب است و نه جمعیت بسیار کم. آنچه اهمیت دارد جمعیت مطلوب است؛ یعنی سطحی از جمعیت که متناسب با ظرفیتها و نیازهای اقتصادی، اجتماعی و توسعهای یک کشور برنامهریزی شده باشد.
انتهای پیام
