عبدالرضا جوان‌جعفری ۱۰ خرداد، در مراسم تقدیر از دانشجویان برتر (جشنواره ستارگان)، اظهار کرد: دانشگاه با تمام امکانات و هزینه‌های خود، برای پرورش نخبگان و آینده‌سازانی است که با تلاش مستمر، مسیر پیشرفت کشور را هموار می‌کنند.

وی افزود: با این وجود، نخبگان سرمایه‌های انسانی ویژه‌ای هستند که آینده کشور به دستان آن‌ها ساخته می‌شود. حتی در روزهای تعطیل که فعالیت‌های آموزشی رسمی تعطیل است، امکانات دانشگاه در اختیار نخبگان و علاقه‌مندان به پژوهش قرار دارد، چراکه هدف اصلی نهاد دانشگاه، پشتیبانی از این مسیر رشد است. نخبگان و سرمایه‌های انسانی هر کشور، همان کسانی هستند که آینده را می‌سازند و کشور را پیش می‌برند. تردیدی هم نیست که آینده از آنِ شماست؛ گریزی از این حقیقت نیست و هیچ‌کس نمی‌تواند این آینده را از شما سلب کند.

رئیس دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه  با اشاره به ضرورت واژه‌شناسی صحیح در مباحث علمی و پژوهشی، تصریح کرد: واژه‌شناسی در نگارش کتاب، مقاله، پایان‌نامه و رساله از مباحث تعیین‌کننده است. اما مشکلی که ما به‌ویژه درباره واژه‌هایی که از فرهنگ‌های دیگر آمده‌اند داریم این است که این واژه‌ها در زمینه‌های دیگری رشد کرده‌اند و هنگامی که به فرهنگ ما منتقل می‌شوند، گاه معنا و مفهوم دقیق خود را از دست می‌دهند.

جوان‌جعفری ادامه داد: این مسئله دو علت اصلی دارد، نخست آنکه در ترجمه، بسیاری اوقات دچار خطا شده‌ایم و دوم آنکه اصولاً بسیاری از کلمات «قابل ترجمه» نیستند. من به‌عنوان کسی که چند کتاب ترجمه کرده‌ام، این نکته را به‌صورت عینی تجربه کرده‌ام و دوستانی که درگیر ترجمه بوده‌اند نیز می‌دانند که بعضی واژه‌ها هنگام انتقال از یک زبان به زبان دیگر، معادل دقیق ندارند؛ در این موارد، به‌جای ترجمه، باید توضیح داد منظور چیست و چگونه می‌توان معنا را به مفهوم نزدیک کرد.

وی با بیان نمون‌هایی از این واژگان، خاطرنشان کرد: برای نمونه، واژه‌ای مانند «Wisdom» که گاهی به «خِرد» و گاهی به «حکمت» ترجمه می‌شود؛ در حالی که معنای دقیق‌تر آن می‌تواند «داوری درست و صحیح نسبت به موضوع» باشد و شاید «بصیرت» نزدیک‌ترین معنا به آن تلقی شود. یا واژه‌ای مانند «Accountability» که ما به‌سادگی آن را «پاسخگویی» ترجمه می‌کنیم، در حالی که یک جهان معنا پشت آن نهفته است. ما گمان می‌کنیم اگر پشت تریبون آمدیم «پاسخگو» بوده‌ایم؛ در صورتی که پاسخگویی، در درجه نخست پاسخ دادن به پرسش‌هاست و در مراتب بعدی شامل عذرخواهی از خطاها، مسئولیت‌پذیری، پذیرش خطا، و اگر سیاستمدار هستید، عذرخواهی رسمی، سپس استعفا و در گام بعد پذیرش پیامدها و عواقب تصمیماتی است که اتخاذ کرده‌ایم. مسئولیت‌پذیری ابعاد مختلف دارد؛ از جمله مسئولیت حقوقی و نیز مسئولیت کیفری، که هر کدام بخشی از معنای این مفهوم است.

رئیس دانشگاه فردوسی مشهد افزود: اما دو واژه «Humble» و «Humility»  هر دو در نگاه نخست به «تواضع» ترجمه می‌شوند و در ریشه نیز تا حدی به هم نزدیک‌اند؛ اما تفاوت آشکاری میان این دو معنا وجود دارد. «Humble بودن» بیشتر ناظر به تواضع ظاهری، رعایت نزاکت، ادب و اخلاق، نوعی خاکی بودن در برابر دیگران و پرهیز از غرور در رفتار است. اما «Humility» معنایی معرفت‌شناسانه و اصطلاحاً اپیستمولوژیک دارد، یعنی پذیرش این حقیقت که ما در شناخت وقایع و حقایق محدودیت داریم، امکان خطا و اشتباه در درک مفاهیم وجود دارد، و ما همواره باید آمادگی پذیرش خطای خود را داشته باشیم.

جوان‌جعفری با اشاره‌ به آنچه به برخی بزرگان نسبت داده شده، خاطرنشان کرد: آنچه به نیوتن نسبت می‌دهند، کسی که با قوانین و نظریه‌های خود، به‌ویژه در فیزیک، مسیر علم را دگرگون کرد؛ این مضمون است که خود را در برابر اقیانوس علم مانند کودکی می‌بیند که تنها چند سنگ‌ریزه صاف و زیبا یافته و همچنان در برابر کرانه بی‌انتهای این اقیانوس ایستاده است. یا آن جمله مشهور منسوب به بزرگان که مضمونش این است، «آن‌قدر دانستم که دانستم هیچ نمی‌دانم.»

وی افزود: بر این اساس باید میان «اعتماد به نفس» و «غرور» تفاوت گذاشت، اعتماد به نفس یعنی من قابلیت فهم و یادگیری مطالب را دارم؛ اما غرور یعنی من نیازی به آموختن ندارم. اگر به دومی برسیم و دچار غرور علمی شویم، پایانِ کار است چراکه زمین می‌خوریم، شکست می‌خوریم و راه پیشرفت را به روی خود می‌بندیم. این مسئله به‌ویژه برای ما دانشگاهیان که در حوزه علم کار می‌کنیم، قلم می‌زنیم و تلاش علمی داریم بسیار مهم است؛ زیرا غرور که نقطه مقابل «فروتنی معرفتی» است می‌تواند انسان را از نظر علمی نابود کند.

رئیس دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به مفهوم «Discipline»، بیان کرد: جدا از معنای «رشته» یا «حوزه علمی»، معنایی که ما معمولاً از آن به «نظم و انضباط ظاهری» یاد می‌کنیم. اما واقعیت این است که Discipline نیز از آن واژه‌هایی است که شاید مترادف دقیق فارسی نداشته باشد. این واژه، در یک معنا، یعنی «انجام دادن کار لازم اگر ناخوشایند باشد»؛ انجام دادن کاری که لازم است و می‌دانیم لازم است، هرچند به آن علاقه نداریم.

جوان‌جعفری یادآور شد: حرکت به سمت کارهای «مهم» یعنی کارهایی که سرنوشت ما را می‌سازند اغلب خوشایند نیست و ممکن است انسان به آن رغبت طبیعی نداشته باشد. «Discipline» یکی از مهم‌ترین عوامل پیشرفت هر فرد مستعد و توانمند است؛ آنچه در برخی نظریه‌ها به‌عنوان یکی از پایه‌های مهم تکامل شخصیت مطرح می‌شود این است که انسان بتواند لذت‌های فوری را به زمان مناسب موکول کند؛ نه اینکه آن‌ها را انکار کند، بلکه اجازه ندهد مانع پیشرفت او شوند. فردی که به این مرحله از کنترل ذهنی، روانی و جسمی برسد، مسیر پیشرفت برایش هموار خواهد شد؛ وگرنه خواستن‌های لحظه‌ای، تفریح‌ها، سرگرمی‌ها، دوستی‌ها و خوشگذرانی‌ها همواره می‌تواند مانع رشد شود.

وی ادامه داد: سخن را با این عبارت به پایان می‌برم که مضمونش چنین است یا «امروز بازی کن و فردا هزینه‌اش را بپرداز»، یا «هزینه را امروز پرداخت کن و فردا به بازی و تفریح بپرداز». امیدواریم دانشگاه خود را فراموش نکنید؛ هر جا که هستید، داخل یا خارج از کشور، و به هر مرحله، مقام و جایگاهی که می‌رسید، نباید فراموش کنیم که هم ما تا حدی مدیون شما هستیم و هم شما مدیون این دانشگاه، استادان و امکانات آن هستید و خواهید بود. دانشگاه فردوسی مشهد را هیچ‌گاه فراموش نکنید.

تصویب آیین‌نامه «ستارگان» برای حمایت ساختارمند از نخبگان

در ادامه این مراسم، محمدتقی فخلعی معاون آموزشی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اهمیت کشف و پرورش استعدادهای درخشان، از تصویب نهایی آیین‌نامه «ستارگان» در شورای آموزشی این دانشگاه خبر داد و آن را گامی در جهت حمایت هدفمند از دانشجویان نخبه و رتبه‌های برتر دانست.

وی افزود: حدیثی در منابع هر دو فرق، یعنی شیعه و اهل سنت، نقل شده است؛ حدیثی که هم از امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام و هم از پیامبر بزرگوار اسلام صلی‌الله علیه و آله روایت شده که فرمودند: «الناس معادن کمعادن الذهب والفضة»؛ انسان‌ها همچون معادن‌اند، همانند معادن طلا و نقره هستند. این روایت شریف به ما یادآوری می‌کند که در درون جان آدمیان، استعدادهایی نهفته است و در وجود هر فرد، معادن و ذخایری ارزشمند قرار دارد. در مواجهه با پدیده معدن، ابتدا باید ذخایر و منابع آن شناسایی شود؛ سپس عملیات اکتشاف و استخراج انجام گیرد؛ در ادامه، پالایش و تصفیه صورت پذیرد و در نهایت، به مرحله بهره‌برداری برسد. همین معنا، عیناً در مورد انسان نیز صادق است.

معاون آموزشی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر اینکه نظام آموزشی باید بستر لازم برای فعلیت‌بخشی به این استعدادها را فراهم کند، تصریح کرد: بر این اساس، نخست خودِ شخص گویی چنین تکلیفی را، هم به لحاظ انسانی و هم به لحاظ عقلی، بر دوش دارد که ظرفیت‌های درونی و استعدادهای نهفته خویش را کشف و شناسایی کند. پس از آن، باید در مسیر فعلیت‌بخشی به این ظرفیت‌ها، با صبر، کوشش، تحمل رنج و نوعی ریاضت‌ورزی گام بردارد؛ به‌گونه‌ای که گاه بسیاری از زمینه‌های آسودگی و رفاه را برای سالیان متمادی بر خود محدود می‌کند تا بتواند این قابلیت‌ها را به مرحله ظهور و تحقق برساند. این، وظیفه شخصی هر انسان است.

فخعلی تاکید کرد: اما دیگران نیز در برابر او وظیفه‌ای بر عهده دارند. جامعه باید بکوشد در جهت شناسایی چنین ظرفیت‌هایی یاری‌رسان باشد. دستگاه‌های حاکمیتی نیز باید زمینه‌های لازم را برای به فعلیت رسیدن این استعدادها فراهم آورند. دانشگاه نیز در این امتداد، رسالتی مهم و انکارناپذیر بر دوش دارد و باید این مسئولیت را با تمام توان به انجام برساند. همچنین دانشگاه فردوسی مشهد با وجود تمامی دشواری‌ها و شرایط خاص حاکم بر کشور، حمایت از استعدادهای درخشان را به عنوان یک اولویت راهبردی دنبال می‌کند.

وی با اشاره به ثمر نشستن تلاش‌های کارشناسی در حوزه آموزش، خاطرنشان کرد: آیین‌نامه «ستارگان دانشگاه فردوسی مشهد» هفته گذشته در شورای آموزشی دانشگاه به تصویب نهایی رسید. این آیین‌نامه، مبنای اصلی حمایت‌ها و هدایای تقدیم‌شده به برگزیدگان در این جشنواره است.

معاون آموزشی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به تلاش برای جذب و ماندگاری نخبگان در مقاطع تحصیلات تکمیلی، اظهار کرد: هدف از برنامه‌های حمایتی این دانشگاه را دوگانه است، نخستین هدف، جذب شایسته‌ترین جوانان کشور از طریق آزمون سراسری است. هدف دوم، حفظ انگیزه دانشجویان مستعد در مقطع کارشناسی است تا با بهره‌مندی از حمایت‌های ویژه، مسیر علمی خود را در مقاطع تحصیلات تکمیلی در همین دانشگاه ادامه دهند.

فخعلی تأکید کرد: دانشگاه فردوسی مشهد برای رتبه‌های برتر کنکور، رتبه‌های برتر آزمون‌های ارشد و دکتری، دارندگان مدال‌های طلای دانش‌آموزی و برگزیدگان المپیادهای دانشجویی، فرش قرمز پهن کرده است و خود را ملزم به خدمتگزاری به این سرمایه‌های انسانی می‌داند. همچنین برگزاری این رویداد فرصتی برای حفظ انسجام میان دانشگاه و خانواده‌های نخبگان است و ابراز امیدوارم که با اجرایی شدن کامل آیین‌نامه ستارگان، در سال‌های آتی شاهد رویدادی منسجم‌تر و الگویی کامل‌تر برای تجلیل از سرآمدان علمی باشیم.

موفقیت در عصر «سلسله هوش مصنوعی» نیازمند گذار از فردگرایی به خرد جمعی است

سپس مجید میرزاوزیری عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه «موفقیت» فرآیندی است که در آن تعیین مقصد، انتخاب مسیر و برگزیدن وسیله درست نقش محوری دارد، اظهار کرد: در مسیر موفقیت‌های علمی، امروزه با چالش‌ها و فرصت‌های جدیدی روبرو هستیم. ما با سلسله‌ای نوظهور به نام «هوش مصنوعی» مواجهیم که به صورت جمعی و متصل به هم رشد می‌کند؛ در حالی که انسان‌ها اغلب همچنان به صورت فردی سعی در مقابله با آن دارند. اگر نخبگان ما ندانند چگونه «جمعی» فکر کنند و «جمعی» کار کنند، در برابر این رقیب هوشمند دچار چالش خواهند شد.

وی افزود: زمانی نظام آموزشی بر پایه حفظیات بود، سپس به سمت آموزش‌های مفهومی حرکت کرد و امروز در عصری هستیم که «ابزارمحوری» تعیین‌کننده است. تعریف استعداد درخشان دیگر نه در حفظِ صرف مطالب، که در توانایی فرد برای بهره‌گیری بهینه از ابزارهای موجود برای حل مسائل است. پنج سال دیگر، تعاریف از آنچه امروز «نخبه» می‌نامیم تغییر خواهد کرد و آنچه باقی می‌ماند، تواناییِ «کار تیمی» برای گره‌گشایی از مشکلات کشور است.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد زندگی نخبگان را به «مسابقه دو با مانع» تشبیه کرد و گفت: بسیاری از افراد از وجود مانع در زندگی ناامید می‌شوند، در حالی که در مسیرِ موفقیت، هر مانع نه یک دردسر، بلکه فرصتی برای کسب «شتاب مجدد» است. ما نباید به موفقیت‌های اتفاقی یا اولیه قانع باشیم؛ موفقیت مانند گلی است که ممکن است پژمرده شود؛ بنابراین نخبگان باید یاد بگیرند که چگونه موفقیت‌های خود را «تکرار» کنند.

میرزاوزیری با استفاده از استعاره‌ای در این باره افزود: وقتی در یک جنگل انبوه هستید، درختان به چشم نمی‌آیند، اما تک‌درختی که در کویر و در شرایط سخت رشد کرده، دیده می‌شود و ارزشمند است. موفقیت در شرایط سخت و محدودیت‌های جامعه امروز، همان تک‌درختِ پربار است که ارزشمند و الهام‌بخش است. ریاضت و سختیِ مسیر، خود بخشی از فرآیند رشد است که موفقیت را برای دانشجو، خانواده او و دانشگاه افتخارآفرین می‌کند.

وی در خطاب به دانشجویان گفت: شما جایگاه علمی را انتخاب کرده‌اید که نیازمند روش‌های هوشمندانه و بهینه‌تر است. این دانشگاه مفتخر است که بستری برای رشد جوانانی فراهم کرده که در آینده‌ای نزدیک، تغییرات بزرگی را در این سرزمین رقم خواهند زد؛ جوانانی که ما آن‌ها را نه صرفاً دانشجو، بلکه «همکلاس‌های آینده» خود می‌دانیم که قرار است برای اعتلای نام ایران گام‌های بزرگی بردارند.

انتهای پیام