یادداشت- امروزه کشورهای پیشرو، با درک این واقعیت که متدهای سنتی بهتنهایی توان پاسخگویی به پیچیدگیهای رقابت در میادین المپیک و جهانی را ندارند، هوش مصنوعی (AI) را در تار و پود ساختار ورزش قهرمانی خود تنیدهاند. این فناوری بهعنوان کاتالیزور اصلی در علوم تمرین، تغذیه، فیزیولوژی ورزشی و حوزه های مرتبط دیگر، مرزهای توانمندی انسانی را جابهجا کرده است. تحلیلِ وضعیتِ قدرتهای ورزشی نظیر ایالات متحده و چین نشان میدهد که نفوذِ هوش مصنوعی در ساختارهای ورزشی آنها، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ جایگاه در قلههای جهانی است.
تجربه موفق قدرتهای ورزشی در بهرهگیری از هوش مصنوعی، گواهی بر این مدعاست که «داده» به حیاتیترین دارایی در علوم ورزشی تبدیل شده است.
در ایالات متحده، بهویژه در لیگهای حرفهای و برنامههای المپیکی، هوش مصنوعی با بهرهگیری از بینایی ماشین (Computer Vision) و تحلیلهای پیشدستانه، انقلابی در مدیریت عملکرد ورزشکاران ایجاد کرده است. استفاده از بینایی ماشین و مدلسازی سهبعدیِ بیومکانیک، به مربیان امکان میدهد کوچکترین نوسانات در تکنیک ورزشکار را شناسایی و اصلاح کنند.
بررسیها نشان میدهد که پایش لحظهایِ ضربآهنگ تمرین، پیشبینی دقیق ریسک آسیبدیدگی و شخصیسازی برنامههای ریکاوری، به ستون فقرات برنامههایی نظیر «ورزشکار دیجیتال» (Digital Athlete) در ایالات متحده تبدیل شده است. در این الگو، یادگیری ماشین میتواند بار تمرینی، میزان استرس فیزیولوژیک و زمان بهینه ریکاوری را با دقت محاسبه کرده و از بروز «بیشتمرینی» (Overtraining) و آسیبهای ناگهانی پیشگیری کند.
از سوی دیگر، چین با توسعه «مدلهای بزرگ ورزشی» (Sports Large Models) در دانشگاههای تخصصی و همکاری با غولهای فناوری، رویکردی سیستماتیک را اتخاذ کرده است. بهرهگیری از سامانههای کمکمربی هوشمند در رشتههای حساسی همچون شنا، شیرجه و ژیمناستیک، نشان میدهد که چینیها با استفاده از هوش مصنوعی، در حال استخراج دقیقترین دادههای حرکتی برای بهینهسازی تکنیکها هستند.
این مدلها با تحلیلِ همزمانِ دادههای سنسورهای پوشیدنی و دوربینهای فوقپیشرفته، یک «دستیار هوشمند کوچینگ» را فراهم آوردهاند که خطاها را بهصورت لحظهای استخراج و پیشنهادهای اصلاحی ارائه میدهد. در حوزه تغذیه نیز، این فناوری با تحلیلِ پروفایل متابولیک ورزشکار، برنامههای غذایی اختصاصی را بر اساس نیازهای فیزیولوژیکِ آنی تنظیم میکند.
در کنار این تحولات فنی، هوش مصنوعی در حال بازتعریف مفهوم «دیپلماسی ورزشی» در عرصه بینالمللی است. امروزه قدرتهای ورزشی با صدور فناوریهای پیشرفته، تدوین استانداردهای نوینِ دادهمحور و مشارکت فعال در تنظیمگریِ پروتکلهای علمیِ ورزش جهانی، جایگاه خود را در نهادهایی نظیر کمیته بینالمللی المپیک و فدراسیونهای جهانی تثبیت میکنند. در واقع، دستیابی به مرجعیت علمی در هوش مصنوعیِ ورزشی، به ابزاری نوین برای اعمال نفوذ نرم و ارتقای دیپلماسی ورزشی کشورها در سطح کلان تبدیل شده است.
در جمهوری اسلامی ایران، درکِ عمیق این واقعیت که روشهای سنتی ضامنِ پیشرفت در ورزش حرفهای نیست، به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری در دولت چهاردهم تبدیل شده است. تأکید دکتر دنیامالی، وزیر ورزش و جوانان بر ضرورتِ تحول دیجیتال، نشاندهنده یک نگاه راهبردی به آینده ورزش کشور است. این رویکرد که به سمت تصمیمسازی دادهمحور حرکت میکند، هماکنون در بخشهای ستادی و برخی فدراسیونها در حال تبلور است.
پیشگامی فدراسیونهایی نظیر کشتی و روئینگ در ورود به عرصه هوش مصنوعی و برنامهریزی برای ایجاد مراکز نوآوری، گامهای اولیه و ارزشمندی است که آمادگی بدنه ورزش کشور برای گذار از مدلهای سنتی به الگوهای هوشمند را تایید میکند.
در سطح بینالمللی، ما با رقبایی روبهرو هستیم که با بهرهگیری نظاممند از هوش مصنوعی، عملاً فرایندهای موفقیت را طراحی و بازسازی میکنند. از اینرو، ورود هدفمند به این حوزه، افزون بر تقویت ظرفیت مدالآوری، موجب ارتقای معیارهای علمی در حکمرانی و مدیریت ورزش کشور خواهد شد. در این راستا، نقش وزارت ورزش و جوانان در سیاستگذاری، تنظیمگری و پشتیبانی از این تحول، تعیینکننده است.
بنابراین برای دستیابی به این مهم، تمرکز راهبرد ملی ورزش بر انتقال از ورزش تجربهمحور به ورزش دادهمحور امری ضروری بنظر میرسد تا ضمن کاهش هزینههای آزمون و خطا، کارایی برنامههای تمرینی، استعدادیابی و پیشگیری از آسیب به بالاترین سطح ممکن برسد.
محمد حسن تقی زاده
مدیر کل امور بین الملل وزارت ورزش و جوانان
انتهای پیام
