به گزارش ایسنا، موسی فقیه حقانی در سخنرانی پیش از خطبههای نماز جمعه ۱۵ خرداد تهران اظهار کرد: قیام ۱۵ خرداد اتفاقی نبود که صرفاً در سال ۱۳۴۲ رخ داده باشد و آثار و پیامدهای آن نیز در همان مقطع زمانی پایان یافته باشد. این قیام تداوم پیدا کرد و در نهایت به پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ انجامید. همچنین تحولات گستردهای که از سال ۱۳۵۷ تاکنون در ایران، منطقه و جهان رخ داده است، ریشه در همین نهضت دارد.
وی با بیان اینکه نهضت ۱۵ خرداد دارای ویژگیهای ممتازی است که آن را از دیگر نهضتها و تحولات پیشین ایران متمایز میکند، افزود: بررسی تاریخی این نهضت نشان میدهد که قیام ۱۵ خرداد چه نتایجی به همراه داشته، به کجا منتهی شده و در آینده نیز چه پیامدهایی خواهد داشت. این نهضت از یک حرکت بزرگ ملی آغاز شد و سپس ابعاد جهانی پیدا کرد.
مدیر گروه پژوهشی جامعهشناسی مؤسسه امام خمینی (ره) ادامه داد: برخلاف بسیاری از حرکتهای تاریخی پیشین، در رأس این نهضت یک رهبر دینی قرار داشت؛ رهبری که حضور او در صحنه، جامعه ایران را به حرکت درآورد و موجی را ایجاد کرد که در نهایت به نابودی استبداد داخلی و کوتاه شدن دست استکبار جهانی از ایران انجامید. در نهضت مشروطه نیز رهبران دینی حضور داشتند، اما قاطعیت و آرمانهایی که رهبر کبیر انقلاب اسلامی دنبال میکرد، در آن نهضتها مشاهده نمیشد.
وی دومین ویژگی نهضت ۱۵ خرداد را دینی بودن آن عنوان کرد و گفت: این نهضت، حرکتی کاملاً دینی بود. البته دینی بودن آن هیچ منافاتی با آرمانها و مطالبات ملی مردم ایران نداشت و اتفاقاً تأمینکننده این آرمانها نیز بود. اساس این حرکت، قیام برای خدا بود و همین موضوع موجب شد استقلال ملی، عدالت و بسیاری از خواستههای مردم ایران و حتی ملتهای دیگر در مسیر تحقق قرار گیرد.
فقیه حقانی مردمی بودن نهضت را سومین ویژگی آن دانست و افزود: نهضت ۱۵ خرداد بر پایه حضور مردم متدین و دیندار شکل گرفت. البته بخشی از جامعه که نگاه دینی نداشتند یا اعتقادی به جایگاه روحانیت نداشتند، در این حرکت حضور نداشتند، اما اکثریت مردم ایران پشت سر مرجعیت شیعه ایستادند و نهضتی را رقم زدند که در آن سه رکن رهبر دینی، آرمانهای دینی و مردم متدین و پیرو مرجعیت شیعه به روشنی قابل مشاهده بود.
این مورخ و تاریخپژوه ادامه داد: همین ویژگیها در پیروزی انقلاب اسلامی نیز تکرار شد. در انقلاب اسلامی نیز یک رهبر دینی شجاع، مؤمن، متعبد و انقلابی حضور داشت؛ رهبری که به تعبیر رهبر شهید، در روحیه، ذهن و عمل انقلابی بود.
وی با اشاره به تأثیر این ویژگیها بر سرنوشت ایران اظهار کرد: برای درک بهتر این موضوع باید به دورههای پیشین تاریخ ایران نیز توجه کرد. ایران در ۲۲۰ سال گذشته دو پیچ تاریخی مهم را پشت سر گذاشته و اکنون در سومین پیچ تاریخی قرار دارد.
فقیه حقانی توضیح داد: پیچ تاریخی به مقطعی از تحولات جهانی گفته میشود که طی آن نظم قدیمی از میان میرود و نظم جدیدی جایگزین میشود. در ۲۲۰ سال گذشته دو بار چنین اتفاقی رخ داده و اکنون نیز جهان در آستانه سومین تحول بزرگ قرار دارد. امروز نظم استکباری و نظام تکقطبی حاکم بر جهان با چالشهای جدی مواجه شده و درگیریها و تحولات گستردهای در نقاط مختلف جهان در حال وقوع است.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب سالها پیش به این تحولات اشاره کرده و هشدار داده بودند که اگر ملتها و کشورها در این شرایط تصمیم درست نگیرند و به موقع اقدام نکنند، جایگاه آنان در نظم جدید جهانی مشخص نخواهد بود. به همین دلیل باید تحولات امروز و گذشته را از این منظر مورد بررسی قرار داد.
این پژوهشگر تاریخ با اشاره به تحولات قرن نوزدهم میلادی گفت: در حدود سال ۱۸۰۰ میلادی جهان در آستانه یک تحول بزرگ قرار گرفت. نظمی که پیش از آن حاکم بود، توسط قدرتهایی مانند انگلستان، فرانسه و روسیه تزاری به چالش کشیده شد و ایران نیز به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی خود به یکی از کانونهای این تحولات تبدیل شد.
وی ادامه داد: ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی و ظرفیتهای تمدنی خود همواره در مرکز توجه قدرتهای جهانی بوده است. امروز نیز بسیاری از قدرتها به این نتیجه رسیدهاند که برای شکلدهی به نظم جدید جهانی باید از ایران عبور کنند. نگرانی آنان صرفاً مسئله هستهای نیست، بلکه از ایران مستقل، اسلامی و انقلابی هراس دارند؛ ایرانی که میخواهد در شکلدهی به نظم جدید جهانی نقشآفرین باشد.
فقیه حقانی با اشاره به وضعیت ایران در دوره قاجار اظهار کرد: در آن مقطع، کشور توسط پادشاهان قاجار اداره میشد؛ حاکمانی مستبد، نالایق و ناتوان که نتوانستند از منافع ملی ایران دفاع کنند. البته همه قاجارها خائن نبودند و خواهان تجزیه ایران نیز نبودند، اما ضعف مدیریتی آنان زمینهساز نفوذ و سلطه قدرتهای خارجی شد.
وی افزود: در آن دوران مردم تحت فشار استبداد قرار داشتند و جایگاه واقعی آنان در نظام سیاسی کشور به رسمیت شناخته نمیشد. تنها در برخی مقاطع و به واسطه نفوذ مرجعیت و علمای شیعه، از ظرفیت مردم استفاده میشد؛ از جمله در جنگهایی که روسیه به ایران تحمیل کرد. با این حال، این همراهی استمرار پیدا نکرد.
این سخنران پیش از خطبههای نماز جمعه تهران خاطرنشان کرد: قاجارها اگرچه ضد دین نبودند و خود را مسلمان میدانستند، اما آرمانهای دینی به معنای تلاش برای حاکمیت اسلام، برقراری عدالت و حمایت از مسلمانان جهان در برنامه آنان جایگاهی نداشت. همین فقدان سه مؤلفه رهبری دینی، آرمانهای دینی و حضور مؤثر مردم موجب شد ایران در نخستین تحول بزرگ جهانی جایگاه مناسبی پیدا نکند.
وی افزود: در نتیجه این شرایط، بخشهای گستردهای از سرزمین ایران از کشور جدا شد، میلیونها نفر از جمعیت کشور جان خود را از دست دادند، اقتصاد ملی آسیب جدی دید، کشور بارها توسط قدرتهای خارجی اشغال شد و مردم برای یافتن کار و زندگی بهتر ناچار به مهاجرت شدند.
فقیه حقانی ادامه داد: در پایان نخستین پیچ تاریخی، انگلستان تلاش کرد ایران را به مستعمره خود تبدیل کند و قرارداد ۱۹۱۹ نیز در همین راستا طراحی شده بود. در ادامه و از اواخر جنگ جهانی اول، دومین پیچ تاریخی آغاز شد؛ دورهای که همزمان با آن، تحرکات صهیونیستها برای اشغال فلسطین و همچنین تحولات ناشی از فروپاشی امپراتوری عثمانی و روسیه تزاری شکل گرفت.
وی گفت: در سراسر ایران شاهد شکلگیری قیامها و حرکتهای گسترده مردمی بودیم که هر یک واکنشی به تحولات سیاسی و بینالمللی آن زمان محسوب میشدند.
فقیه حقانی ادامه داد: از نخستین روزهای نهضت، حضرت امام(ره) مسئله فلسطین را در ایران و جهان اسلام زنده کردند و امروز این موضوع به یکی از اصلیترین محورهای تقابل استکبار جهانی با جمهوری اسلامی ایران و جریان انقلاب اسلامی تبدیل شده است.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران با قدرت و با همراهی جبهه مقاومت، برخلاف دو دوره تاریخی پیشین، در مسیر تأثیرگذاری بر تحولات منطقه و جهان قرار گرفته است. امروز شخصیتها، جریانها و نیروهایی در جهان اسلام حضور دارند که موجب افتخار امت اسلامی هستند.
این تاریخپژوه اظهار کرد: ما در حال شکلدهی به نظم جدیدی در منطقه هستیم؛ نظمی که میتواند بر نظم جهانی تأثیر بگذارد و شعارها و آرمانهای خود را در سطح بینالمللی مطرح کند. انشاءالله در این سومین پیچ تاریخی، ملت ایران، انقلاب اسلامی و جبهه مقاومت از عوامل اصلی شکلگیری نظم جدید خواهند بود.
فقیه حقانی در ادامه با گرامیداشت یاد رهبر شهید انقلاب گفت: یاد رهبر شهیدمان را گرامی میداریم. جای ایشان خالی است و بهویژه روز گذشته، نبود ایشان بیش از هر زمان دیگری احساس میشد. ایشان طی ۳۶ سال، آرمانها و دیدگاههای امام راحل را برای مردم تبیین کردند و آنها را مو به مو به اجرا درآوردند.
وی خاطرنشان کرد: حاصل این مسیر، شکلگیری ایرانی قدرتمند، سرافراز و تأثیرگذار بوده است. جمهوری اسلامی ایران اکنون در حال عبور از سومین پیچ تاریخی قرار دارد و با ایستادگی و مقاومتی که مردم از خود نشان دادهاند، انشاءالله این مرحله را نیز با سلامت، موفقیت و اقتدار پشت سر خواهد گذاشت.
انتهای پیام
