محمدرضا عباسیان در گفتوگو با ایسنا ضمن اشاره به این که صنایع دستی بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی شهرها محسوب میشود، اظهار کرد: همواره عنوان میشود که صنایع دستی هویت یک شهر است و بخشی از میراث فرهنگی آن به شمار میرود، بنابراین رونق این حوزه ارتباط مستقیمی با وضعیت گردشگری دارد و بازار فروش آن نیز به حضور گردشگران وابسته است.
وی با بیان این که مهمترین مشکل فعلی فعالان صنایع دستی، نبود بازار فروش مناسب است، گفت: در کنار رکود بازار، افزایش شدید قیمت مواد اولیه نیز فشار مضاعفی بر صنعتگران وارد کرده است.
این فعال صنایع دستی استان ادامه داد: تولیدکنندگان ناچار هستند قیمت محصولات خود را افزایش دهند اما از سوی دیگر قدرت خرید مردم کاهش یافته و در نتیجه فروش محصولات با مشکلات جدی مواجه شده است و اگر این روند ادامه یابد، بخشی از صنایع دستی به تدریج از بین خواهد رفت.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت از صنایع دستی تصریح کرد: حمایت از این حوزه صرفاً به معنای پرداخت تسهیلات و وام نیست؛ چرا که وام در بسیاری موارد تنها به بدهکار شدن بیشتر هنرمندان و صنعتگران منجر میشود و نقش یک مسکن موقت را دارد. آنچه صنایع دستی امروز به آن نیاز دارد، ایجاد بازار فروش، حمایت از صادرات و فراهم کردن زمینه حضور فعالان این حوزه در نمایشگاههای داخلی و خارجی است.
عباسیان با اشاره به حضور صنعتگران یزدی در نمایشگاههای بینالمللی طی سالهای گذشته گفت: هنرمندان یزدی در مقاطعی در نمایشگاههایی در کشورهای مجارستان، چین، آلمان و ایتالیا حضور داشتند اما در سالهای اخیر این حضور بسیار محدود شده است؛ در حالی که صنایع دستی میتواند یکی از ظرفیتهای مهم صادرات غیرنفتی کشور باشد.
وی یکی دیگر از مشکلات صنایع دستی یزد را منسوخ شدن بسیاری از رشتههای سنتی دانست و اظهار کرد: بخش قابل توجهی از رشتههای نساجی سنتی یزد به دلیل نبود حمایت کافی از بین رفتهاند. زریبافی که زمانی یزد یکی از مراکز اصلی تولید آن بود، امروز عملاً منسوخ شده است. همچنین ترمه دستباف و بسیاری از پارچههای سنتی یزد نیز شرایط مشابهی دارند.
این پژوهشگر حوزه نساجی سنتی با اشاره به اینکه در گذشته انواع مختلفی از پارچههای سنتی در یزد تولید میشد، اما امروز تنها تعداد محدودی از آنها باقی ماندهاند، گفت: هنر شعربافی نیز تقریباً به طور کامل از بین رفته و بسیاری از تولیدات سنتی جای خود را به محصولات ماشینی دادهاند.
وی با بیان این که دهها نوع پارچه تاریخی یزد دیگر تولید نمیشوند، گفت: برخی از این منسوجات دارای سابقهای چند صد ساله بودند و پیشینه آنها به دورههای صفوی، قاجار و حتی ساسانی میرسید.
این هنرمند صنایعدستی اضافه کرد: هنر ابریشمبافی نیز که یکی از مهمترین شاخصههای نساجی سنتی یزد محسوب میشد، امروز تقریباً از میان رفته است و دیگر نشانی از دستمالهای ابریشمی مشهور یزد دیده نمیشود.
عباسیان با اشاره به پیوند صنایع دستی با هویت فرهنگی شهرها اظهار کرد: اگر صنایع دستی را بخشی از هویت یک شهر بدانیم، باید این هویت در بازارها و مراکز عرضه نیز نمود داشته باشد اما یکی از گلایههای گردشگران این است که در بازارهای یزد کمتر میتوان محصولات اصیل این شهر را مشاهده کرد و در مقابل، کالاهای متعلق به سایر استانها به وفور عرضه میشود.
وی در ادامه با بیان اینکه امروز به راحتی میتوان محصولاتی مانند گلیم قشقایی، سفال سایر استانها و انواع صنایع دستی مناطق دیگر کشور را در یزد پیدا کرد اما یافتن برخی از صنایع دستی اصیل یزد دشوار است، گفت: این در حالی است که گردشگر برای آشنایی با فرهنگ و هویت یک منطقه به آن سفر میکند و انتظار دارد با محصولات بومی همان شهر مواجه شود.
وی با اشاره به تعریف صنایع دستی از منظر فرهنگی گفت: مطابق تعاریف موجود، صرف تولید یک کالا با استفاده از کار دست برای قرار گرفتن آن در زمره صنایع دستی کافی نیست، بلکه آن محصول باید دارای پشتوانه فرهنگی، تاریخی و هویتی باشد و با فرهنگ همان منطقه ارتباط داشته باشد.
وی افزود: به عنوان نمونه، چاقوسازی در زنجان دارای پیشینه تاریخی و هویت فرهنگی مشخص است اما اگر همان محصول در منطقهای دیگر و بدون پیشینه فرهنگی تولید شود، نمیتوان آن را به عنوان یک هنر بومی آن منطقه معرفی کرد.
عباسیان در ادامه به دغدغههای گردشگران اشاره کرد و گفت: بسیاری از گردشگران از شهرهای مختلف کشور به یزد سفر میکنند اما در بازارهای این شهر به جای مشاهده و خرید محصولات اصیل یزدی، با کالاهایی مواجه میشوند که متعلق به سایر مناطق کشور است و این موضوع با فلسفه گردشگری فرهنگی و معرفی هویت بومی شهرها در تضاد است.
وی با اشاره به سابقه درخشان نساجی سنتی در یزد اظهار کرد: در گذشته بخش قابل توجهی از بافت تاریخی یزد را کارگاههای نساجی تشکیل میدادند اما امروز تنها تعداد اندکی از این کارگاهها باقی ماندهاند و گردشگران عملاً امکان مشاهده فرآیند تولید بسیاری از این محصولات را ندارند.
این فعال حوزه صنایع دستی خاطرنشان کرد: بر اساس برخی اسناد و منابع تاریخی، در گذشته حدود هزار و ۸۰۰ کارگاه ابریشمبافی در محدوده بافت تاریخی یزد فعالیت میکرده است، اما امروز حتی یک کارگاه فعال ابریشمبافی به معنای واقعی آن در شهر وجود ندارد، در حالی که ابریشمبافی بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی یزد به شمار میرود.
عباسیان در پایان با تأکید بر ضرورت توجه جدی به احیای رشتههای در حال فراموشی صنایع دستی، گفت: حفظ هویت فرهنگی، حمایت از تولیدات اصیل، توسعه بازارهای داخلی و خارجی و احیای رشتههای منسوخشده باید در اولویت برنامههای مرتبط با صنایع دستی قرار گیرد تا بتوان این میراث ارزشمند را برای نسلهای آینده حفظ کرد.
انتهای پیام
