حجتالاسلام و المسلمین مهدی ایمانیمقدم ۲۰ خرداد در نشستی با عنوان «علم و فناوری در اندیشه رهبر شهید» که در دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی برگزار شد، با اشاره به نارضایتی شدید رهبر شهید انقلاب از وضعیت موجود علوم انسانی در دانشگاهها، اظهار کرد: ایشان معتقد بودند که روند کنونی علوم انسانی، مسیری بیپایان و بینتیجه (مانند رفتن به ترکستان) است؛ اما ایشان صرفاً به انتقاد اکتفا نکرده، بلکه با ایجاد و حمایت از مراکز مختلف، بسترهای لازم را برای تحول در علوم انسانی فراهم آوردند. ایشان در طول دوران زعامت خود، در ۱۴ سخنرانی مختلف نسبت به وضعیت علوم انسانی در دانشگاهها گله و شکایت کردند. البته ایشان همواره تقید ویژهای به ارتباط با دانشگاهیان و اساتید داشتند و سالانه چهار بار با دانشجویان، اساتید و نخبگان دیدار و گفتگو میکردند.
ایمانیمقدم افزود: رهبر شهید انقلاب همواره تأکید میکردند که علوم انسانی کنونی در کشور، بومی نیست و متعلق به ما نیست؛ بلکه این حوزه به فلسفه، معارف و مسائل غرب متکی است و نمیتواند چالشهای ما را حل کند. در واقع، مسائل موجود در علوم انسانی کنونی را دیگران (غرب) طرحمسئله کردهاند و برای مشکلات جوامع خودشان راهکار ارائه دادهاند. ایشان تأکید داشتند که علوم انسانی موجود در کشور، پدیدهای «ترجمهای» است که ابتنای آن بر جهان مادی است، در حالی که علوم انسانی در کشور ما باید بر مبنای قرآن و حدیث استوار باشد. از آنجا که رهبری معتقد بودند علوم انسانی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی برای اداره کشور امری حیاتی است، بر لزوم حرکت به سوی تحول بنیادین در این حوزه تأکید میورزیدند.
رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه فردوسی با اشاره به سخنان رهبری درباره «تحجر در محیط دانشگاهی»، تصریح کرد: مسئله تحجر و جزماندیشی تنها محدود به محیطهای دینی نیست، بلکه در تمامی محیطها و بهویژه در فضای دانشگاه، یک مشکل اساسی محسوب میشود. اصلاح علوم انسانی بدون اصلاح پایههای معرفتی ممکن نیست و این مسیر، لزوماً از طریق ارتباط با حوزه علمی میگذرد. ایشان خاطرنشان کردند که جنایاتی که امروز در جهان مشاهده میکنیم، محصول علمِ تهی از اخلاق و دین است؛ از همین رو، ایشان دستور تأسیس پژوهشگاه مطالعات حوزه و دانشگاه و مؤسسه امام خمینی را صادر کردند.
ایمانیمقدم در ادامه خاطرنشان کرد: برخلاف تلقی رایج، علوم انسانی امری بسیار پیچیده و چندلایه است، چراکه ذات انسان نیز پیچیدگیهای بسیاری دارد. همچنین، عدم ثبات مدیریت در کشور باعث شده است که مدیران بهجای تمرکز بر پروژههای بنیادین، به دنبال اقدامات «زودبازده» باشند؛ در حالی که در حوزه علوم انسانی، تحقق یک کار مفید و اثربخش، ۷ تا ۱۰ سال زمان میبرد.
وی افزود: «اگر قرار است اقتصاد مقاومتی تحقق یابد، باید مبانی تربیتی آن ترویج شود؛ زیرا تا زمانی که علم، دینی و توحیدی نشود، دانشگاه نیز توحیدی نخواهد شد. برای مثال، اگر دانشکده علوم تربیتی نتواند مشکلات روحی دانشجویان خوابگاهی خود را حل کند، چگونه میتواند به دنبال حل مشکلات جامعه باشد؟
رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه فردوسی با اشاره به اینکه ما در حوزه علوم انسانی با ۵۰ سال فاصله از غرب حرکت میکنیم، تصریح کرد: انسان، تنها یک «حیوان هوشمندِ ابزارساز» نیست که غایت آن صرفاً سود و نفع مادی باشد، بلکه انسان «خلیفه الله» است که هدف او تعالی مادی و معنوی است. از میان رهنمودهای رهبر شهید انقلاب میتوان به موضوعاتی همچون فرهنگسازی، غربزدایی اعتدالی، تقویت فرهنگ بومی، نقد نظریهها و مبانی علوم انسانی غربی و همچنین تولید، ترویج و اشاعه نظریات جدید اشاره کرد. ایشان بارها بر ضرورت راهاندازی کرسیهای نظریهپردازی برای دستیابی به این اهداف تأکید داشتهاند.
از حمایت از تولید داخلی تا جهش دانشبنیان؛ میراث علمی و تکنولوژیک رهبر شهید در ایران
در ادامه این نشست، حسینعلی اخلاقیامیری، رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد، اظهار کرد: بیشک رهبر شهید انقلاب، اثرگذارترین شخصیت در ترویج علم و فناوری در تاریخ معاصر ایران هستند و حتی در طول تاریخ ایران نیز نظیر ایشان یافت نمیشود؛ چه در دوران پیروزی انقلاب و چه در دوران رهبری، ایشان در زمانی ایستادگی کردند که برخی روشنفکران و سردمداران اعتقاد داشتند ایرانیان تنها توانایی ساخت ابزارهای سادهای همچون آفتابه را دارند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه ثمره اعتقاد راسخ رهبر شهید انقلاب به جوانان نخبه را امروز در صنایع دفاعی کشور مشاهده میکنیم، تصریح کرد: برای نمونه، ایشان در ایام همهگیری کرونا، در برابر دوربینها واکسنی را که جوانان ایرانی ساخته بودند، تزریق کردند؛ همچنین در دوران جنگ نیز با حضور در میدان، ثابت کردند که در کنار مردم ایران ایستادهاند و در نهایت، جان خود را فدای این کشور و مردم آن کردند. ایشان به حوزه علم و فناوری، باور و اعتقاد عملی داشتند.
وی با بیان خاطرهای از سردار حاجیزاده درباره باور رهبر شهید انقلاب به توانمندی جوانان در حوزه فناوری موشکی در ایام دفاع مقدس، خاطرنشان کرد: رهبر شهید که در آن دوران ریاستجمهور بودند، بهجای واردات موشک، از تولید داخلی آن حمایت کردند. همچنین در دوران رهبری، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ایشان با خرید موشک از شوروی سابق (که قیمت ارزانتری داشت) مخالفت کردند. رهبر شهید انقلاب همواره تأکید ویژهای بر «علم نافع» داشتند؛ علمی که منجر به تولید محصول و تجاریسازی شود، با صنعت پیوند داشته باشد و در نهایت به حل مسائل کشور منجر گردد.
اخلاقیامیری در ادامه افزود: ایشان بر ایجاد چرخه «علم، پژوهش و فناوری» تأکید داشتند و بسیاری از تغییرات مثبت در آییننامههای وزارت علوم، حاصل تأکیدات ایشان است. رهبر شهید انقلاب به حدیث نبوی «العلم سلطان» از امام علی (ع) اعتقاد راسخ داشتند و همواره تأکید میکردند که باید زنجیره علم به فناوری، فناوری به صنعت و صنعت به اقتصاد متصل شود. ایجاد معاونت علمی، بنیاد ملی نخبگان و توسعه شرکتهای دانشبنیان نیز با نظر ایشان صورت گرفت؛ ایشان همواره پای این حرکت علمی ایستادند و بر همین اساس، قوانین مترقی همچون طرح جهش شرکتهای دانشبنیان پدید آمد.
رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی با اشاره به اینکه رهبر شهید انقلاب سالانه دو بار جلسات منظمی با نخبگان داشتند، یادآور شد: ایشان ساعتها به سخنان تمامی نخبگان گوش فرا میدادند. رهبر شهید شخصاً با بدنه بروکراسی کند و ناکارآمد کشور مبارزه میکردند و نقش ایشان در رشد علوم و فناوریهایی نظیر نانوفناوری، هستهای، زیستفناوری، هوافضا، هوش مصنوعی و سایر حوزهها، غیرقابل چشمپوشی است. ایشان همواره تأکید داشتند که باید در ۱۰ کشور برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی قرار بگیریم و این خواسته رهبر شهید انقلاب است که ما دانشگاهیان باید برای تحقق آن تلاش کنیم.
ساختارسازی علمی رهبر شهید، زیربنای اقتدار نظامی و اقتصادی کشور است
مهدی بادپا، عضو هیئت علمی دانشکده علوم دانشگاه فردوسی مشهد، نیز در این نشست با بیان اینکه همه ما مدیون امام خمینی (ره) هستیم، اظهار کرد: ایشان روحیه یاس و ناامیدی را در ایران در هم شکستند و مسیر جسارت و تولید علم را برای کشور گشودند.
وی افزود: آنچه مورد نظر رهبر شهید انقلاب بود، عبور از مرزهای رایج در علم و فناوری و دستیابی به مرزهای دانش بود؛ چراکه عقبماندگی ۲۰۰ ساله ما تنها از طریق حرکت جهادی و پرشتاب در عرصههای علمی جبران میشد. ایشان همواره از مفاهیم کلیدی همچون جنبش نرمافزاری و نهضت علمی استفاده میکردند.
وی ادامه داد: رهبر شهید در عرصه علم و فناوری به دنبال ساختارسازی بودند و برخورد ایشان با مسائل علمی کشور، صرفاً بر پایه مصادیق پراکنده یا رویکردی گزینشی نبود؛ از جمله نتایج برجسته این ساختارسازی علمی، تأسیس نهادهایی همچون معاونت علمی و بنیاد ملی نخبگان است. رهبر شهید انقلاب همواره بر رسیدن ایران به جایگاه علمی و فناوری شایسته خود در سطح منطقه و جهان استوار بودند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، یادآور شد: ایشان در دهههای ۸۰ و ۹۰ میلادی، بر تکمیل چرخه تبدیل «ثروت از علم به فناوری» و «تجاریسازی علم» تأکید میورزیدند. حمایت گسترده ایشان از حوزههایی نظیر پژوهشگاه رویان، صنایع هوافضا، هوش مصنوعی و سایر فناوریهای پیشرفته، نشاندهنده نگاه دقیق و استراتژیک رهبر شهید به عرصه علم و فناوری است. ایشان در بیانیه گام دوم انقلاب، اولویت و تأکید اصلی خود را بر علم و پژوهش معطوف کردند و تصریح نمودند که اقتدار نظامی و اقتصادی، مستلزم اقتدار علمی و فناورانه است.
بادپا با اشاره به اهمیت علوم پایه، تصریح کرد: رهبر شهید بر لزوم از بین بردن «غربتِ» علوم پایه، بهویژه ریاضیات، تأکید ویژهای داشتند. ایشان برای حل این معضل، ساختارگونه عمل کردند؛ از جمله نتایج این ساختارسازی، تأسیس معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری، ایجاد بنیاد ملی نخبگان و همچنین ترویج و توسعه شرکتهای دانشبنیان است.
انتهای پیام
