پیشکارگاه مدیریت یکپارچه در مناطق تحت حفاظت با رویکرد ICS و EoC" روز شنبه ۲۳ خرداد در ادارهکل حفاظت محیطزیست مازندران برگزار شد.
این کارگاه پس از وقوع حریق در مناطق تحت حفاظت محیطزیست و باتوجه به ضرورت ارتقای سطح آمادگی، هماهنگی و مدیریت اثرگذار در مواجهه با بحرانها و حوادث طبیعی، با رویکرد آشنایی مدیران، کارشناسان و نیروهای عملیاتی با اصول و ساختارهای مرکز عملیات اضطراری (EoC) و سیستم فرماندهی حادثه (ICS) و نیز تقویت هماهنگی بینبخشی در مدیریت بحران مناطق تحت حفاظت برگزار شد.
در این کارگاه مباحثی پیرامون گذار پارادایمی و چرایی شکست ستادهای سنتی بحران، مرزهای تصمیمگیری و تعامل EOC با فرماندهان میدان (ICS) و مانند آن به مناظره گذاشته شد.
مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران با تاکید بر لزوم گذار از حفاظت رویدادمحور به حفاظت ظرفیتمحور گفت: حفاظت کلاسیک مبتنی بر ثبات نسبی طبیعت، تهدیدهای قابلپیشبینی، تغییرات تدریجی و فرصت کافی سازمان برای واکنش بود اما امروز به دلیل عدمقطعیتها، برهمکنشها بحرانها، تغییرات اقلیمی و مانند آن با چالشهای متنوع مواجه هستیم.
محمدرضا کنعانی ادامه داد: وارد عصر پیچیدگی شدیم و مساله امروز ما دیگر حفاظت نیست، بلکه پیچیدگیهای مربوط به آن است.
وی با بیان این که ماهیت مسائل محیطزیست در دهههای اخیر تغییر کرده گفت: در نگاه نوین باید به حکمرانی سرزمین، آمادگی و تابآوری، ظرفیت و حکمرانی و دانش و تصمیمسازی در حوزه تالابها، حریق، گردشگری و تنوع زیستی بیاندیشیم.
مدیرکل حفاظت محیطزیست تاکید کرد: بحران واقعی محیطزیست منابع مالی، تجهیزات یا کمبود قوانین نیست چراکه بسیاری از منابع باوجود برخورداری از موارد فوق باز هم آسیبپذیرند، شکاف اصلی میان تغییرات اکولوژیک و ظرفیتها است.
وی افزود: ما در نسل سوم حفاظت هستیم و معیار حفاظت نسل چهارم میتواند حفاظت ظرفیتمحور باشد.
کنعانی ظرفیت را توان مواجه با آینده خواند و افزود: ظرفیت تنها منابع و تجهیزات نیست و توان مواجه با رخدادهای آینده، یادگیری، انطباق و دیگر موارد را شامل میشود.
وی معماری ظرفیت را حاصل برهمکنش ۴ لایه انسان، نهاد، جامعه و حکمرانی دانست و گفت: ماموریت سنتی ما حفاظت از طبیعت بود اما ماموریت جدید، توسعه ظرفیت انسانها، نهادها، جوامع و نظامهای حکمرانی است.
این مسئول خاطرنشان کرد: نیروی انسانی مهمترین ظرفیت این سازمان است، لذا رشد دانش و توسعه نیروی انسانی باید در اولویت قرار گیرد.
ضرورت گذار از مدیریت سنتی به مدیریت در مرکز عملیات اضطراری
رضا آزادبخش، متخصص سیستمهای مدیریت و برنامهریزی و مدرس این کارگاه با تاکید بر لزوم تغییر ساختار مدیریت سنتی، درباره تفاوت آن با مدیریت در مرکز عملیات اضطراری، گفت: ساختار در مدیریت سنتی موقت و به افراد وابسته است اما با تغییر رویکرد به سوی مدیریت در مرکز عملیات اضطراری میتوانیم از ساختار باثبات و نقشمحور استفاده کنیم.
وی با بیان این که اطلاعات در ساختار سنتی شفاهی، متناقض و پراکنده دریافت میشود، اظهار کرد: در برابر پراکندگی و تناقض اطلاعات ساختار سنتی، در EOC به اطلاعات استاندارد (SitRep)، مکتوب و متمرکز دسترسی داریم.
آزادبخش همچنین در بخشی از کارگاه موضوع تصمیمگیری واکنشی و شهودی در مدیریت بحران سنتی را مورد نقد و بررسی قرار داد و گفت: این در حالی است که در مرکز عملیات اضطراری، تصمیمگیریها پیشدستانه، مبتنی بر ریسک و داده و قابلمدیریت و بهرهبرداری اثرگذار هستند.
وی در ادامه به اهمیت ارتباط با میدان پرداخت و درباره آن اظهار کرد: در مدیریت سنتی بهطور معمول ارتباط با میدان به شکل دخالت در تاکتیک و غیرسیستماتیک اجرا میشود اما در EOC اتصال ساختاریافته از طریق افسر مسئول ارتباطات برقرار میشود.
آزادبخش پیشنهاد اجرای ساختار حاکمیتی EOC در مازندران متکی بر ۵ محور شامل مسئول اطلاعات با رویکرد تحلیل و تلفیق اطلاعات، مسئول ارتباطات با شرح وظیفه ارتباط با ICS و دستگاهها و رسانهها، مسئول ایمنی بهعنوان تامینکننده ایمنی نیروها و ملاحظات HSE، مسئول لجستیک در جهت تامین منابع و تجهیزات و کارکنان پشتیبانی با هدف برنامهریزی و مستندسازی تحتنظارت مدیرکل حفاظت محیطزیست بهعنوان تصمیمگیرنده نهایی را ارائه داد.
تقویت مدیریت راهبردی حریق در مناطق تحت حفاظت با رویکرد مرکز عملیات اضطراری (EOC)
بخش دوم این برنامه که در مجتمع رفاهی «شهید بهشتی» سازمان بهزیستی کشور- ساری برگزار شد، به افتتاح رسمی کارگاه تقویت مدیریت راهبردی حریق در مناطق تحت حفاظت با رویکرد مرکز عملیات اضطراری (EOC) ویژه ستاد و ادارات تابعه با حضور نمایندگان سازمان یونسکو در ایران، مدیران استانی و فرماندهان پاسگاههای محیطبانی اختصاص داشت.
لزوم رشد تعامل و هماهنگی جامعه در بحران
مدیر بخش علوم دفتر سازمان یونسکو در ایران ضمن قرائت پیام «سوئیچیرو یاسوکاوا» مدیر بخش کاهش خطر بلایای یونسکو گفت: دفتر یونسکو از سال ۲۰۰۲ با هدف تمرکز در حوزههای علوم، آموزش، فرهنگ و اطلاعرسانی افتتاح شد. سازمان محیطزیست از مهمترین شرکای ما در تحقق اهداف این حوزه است که تقویت منابع از ارکان اصلی آن شمرده میشود.
مهرآسا مهردادی ادامه داد: مساله تنها برخورداری از تجهیزات و امکانات نیست و افراد جامعه باید توانایی تعامل و هماهنگی در بحرانها با یکدیگر را داشته باشند.
وی مطالبهگری عمومی در اطفای حریق «الیت» را قابلتوجه عنوان کرد و گفت: تنها ۴۰۰ ایمیل به یونسکو برای مهار حریق الیت ارسال و باعث جلبتوجه یونسکو برای کمک به ایران شد. دولت ژاپن نیز به ظرفیتسازی و اهمیت این آتشسوزی بهعنوان یک الگو توجه کرد و این پروژه از طریق صندوق ملی محیطزیست محقق شد.
مداخلات انسانی مهمترین عامل حریق
مدیرکل دفتر زیستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محیطزیست کشور درباره آتشسوزی در جنگلهای هیرکانی گفت: از دهه ۳۰ و ابتدای تشکیل مناطق حفاظتشده این موضوع بهعنوان چالش شناخته میشود.
وحید خیرآبادی بر ضرورت افزایش آمادگی پیش از بحران تاکید کرد و افزود: تغییرات کاربری و اقلیمی با سرعت اتفاق میافتند و لحظهای غفلت خسارات غیرقابلجبران به بار میآورد.
وی با بیان این که غنیترین تنوع زیستی به جنگلهای هیرکانی اختصاص دارد، بیان کرد: براساس آمارِ حریق در مناطق چهارگانه حفاظت، استانهای کرمانشاه، فارس، گلستان و لرستان به ترتیب بیشترین تعداد حریق را در سطح کشور داشتند.
خیرآبادی مداخلات انسانی را مهمترین عامل حریق دانست و افزود: افزایش دمای کشور، کاهش بارش در فصول موثر و تغییر اقلیم مدیریت حریق را دشوار کرده و اگر برنامهای نداشته باشیم دشوارتر هم خواهدشد.
مدیرکل دفتر زیستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محیطزیست تاکید کرد: کوچکترین ظرفیت انسانی به دلیل انتقال اطلاعات بهروز مناطق در زمان بحران برای ما اهمیت دارد. نگاه صرف مقابله با حریق باید تغییر کند و پیشگیری و آموزش در اولویت قرار گیرد تا مهار حریق آخرین مرحله اقدامات باشد.
برهمکنش جدی میان جامعه انسانی و حریق
رئیس مرکز آموزش تربیت محیطبان کشور آموزش را موضوعی انسانمحور خواند و گفت: حریق پدیدهای فیزیکی اما مدیریت آن پدیدهای اجتماعی است.
محمد مدادی ادامه داد: برهمکنش جدی، میان جامعه انسانی و حریق وجود دارد. نمونه آن را در حریق الیت شاهد بودیم که چطور یک حریق رنگوبوی سیاسی- اجتماعی به خود گرفت که نشانگر اهمیت انسان و آموزش است.
وی خشکی پوششهای گیاهی را خطری بالقوه برای آغاز آتشسوزی دانست و گفت: در حالی ۹۰ درصد حریقها وابسته به عوامل انسانی است که با آموزش میتوان این موارد را مهار و از طریق پویشهای اجتماعی در راستای کاهش حریق اطلاعرسانی انجام داد.
مدادی بر لزوم آموزش حفاظت از سطوح مدارس تا جامعه محلی تاکید کرد و افزود: مخاطب عام باید با روشهای پیشگیری از حریق آشنا شود، آموزشهای پیشگیری تا حین حریق، ساماندهی جامعه محلی در حریق، مدیریت اخبار عمومی و رسانهای در بحران حریق، لزوم دسترسی به منابع موثق خبری، اعطای نقش به مدیریت محلی، طراحی نحوه مشارکت مردمی قبل و بعد از بحران، مستندنگاری و تجربهنگاری حریق از مهمترین راهبردهای آموزش حفاظت محیطزیست در جوامع محلی شناخته میشوند.
ضرورت ایجاد مدیریت واحد اطفای حریق با تعامل بینسازمانی
فرمانده یگان حفاظت سازمان محیطزیست کشور گفت: یگان حفاظت با ۴ هزار نیرو نیمی از جمعیت سازمان را تشکیل داده در حالی که این عدد در چارت سازمانی ۷ هزار نفر است.
سردار رضا رستگار ادامه داد: این تفاوت آماری گویای حفاظت با ۵۰ درصد نیرو است. هر یک محیطبان با پوشش ۱۲ هزار هکتار، درواقع کار ۱۲ نفر را انجام میدهد.
وی در تعریف مدیریت بحران گفت: مجموعهای از اقدامات پیشدستانه، برنامهریزی، واکنش و بازسازی در برابر بحرانها است که آموزش و تجهیز افراد، پاسخگویی به موقع و برخی دیگر موارد را شامل میشود.
رستگار با اشاره به آغاز فصل گرما بر لزوم دقت در مدیریت عملی آتشسوزی تاکید کرد و افزود: سوءمدیریت طولانیمدت در حوزه منابع طبیعی و مداخلات انسانی از مهمترین موارد در ایجاد حریقها شمرده میشوند.
وی ادامه داد: پوشش گیاهی خشک مانند انبار باروت است. در تمامی جنگها و بحرانها شاهد اثرگذاری داوطلبان بهعنوان نخستین نیروهای اطلاعرسانی حریق بودیم، لذا در بحث اطفای حریق باید به جامعه محلی و نیروهای مردمی آموزش داده شود.
فرمانده یگان حفاظت سازمان محیطزیست کشور برگزاری کارگاه را ازجمله اقدامات پیشدستانه در حفاظت خواند و تاکید کرد: در تعامل با نهادهای خدماترسان اطفای حریق عملکرد ضعیفی داریم. باید تقویت تعامل با هدف شناخت نقاط ضعف و قدرت و دست یافتن به فرماندهی واحد در مدیریت حریق در اولویت قرار گیرد.
انتهای پیام
