این مرز که به عنوان دروازهای اصلی به سمت افغانستان و آسیای میانه شناخته میشود، اکنون بار سنگین جبران کمبود ترانزیت دریایی را بر دوش کشیده و نقش آن در امنیت اقتصادی و کاهش فشارهای تحریمی روز به روز پررنگتر شده است. با این حال، علیرغم اهمیت انکارناپذیر این منطقه و پتانسیلهای عظیم آن برای رونق صادرات و واردات، توسعه زیرساختهای فیزیکی و مدیریتی این کریدور با چالشهایی همراه بوده است.
گرچه در این میان، تلاشهایی برای بهبود وضعیت تردد کالا و کاهش هزینههای لجستیکی انجام شده که برخی از نتایج مثبتی به همراه داشته است ولی با این وجود، نمایندگان مجلس و مسئولان اجرایی منطقه ابراز نگرانی میکنند که زیرساختهای فعلی، به ویژه در بخش جادهای و ریلی، پاسخگوی حجم رو به رشد مبادلات تجاری نیستند. انتقادات متمرکز بر تک بانده بودن بخشهایی از جادههای منتهی به مرز و عدم فعالسازی کامل خط ریلی مشهد-دوغارون، گلوگاههایی هستند که مانع از بهرهبرداری حداکثری از ظرفیتهای این منطقه شدهاند.
معاون توسعه اقتصادی سازمان منطقه آزاد دوغارون با اشاره به تحریمهای دریایی و تغییر موازین اقتصادی جهانی، بر اهمیت استراتژیک مرزهای زمینی کشور به خصوص مرز دوغارون تأکید کرد و گفت: در شرایط کنونی که جهان با چالشهای جنگی و تحریمهای دریایی روبهرو است، مرزهای زمینی ما باید بیش از هر زمان دیگری فعالتر باشند.
حسن نوریزاده در گفت و گو با ایسنا با بیان اینکه با توجه به سیاستهای ابلاغی سعی شده از دپوی کالا در عرصه منطقه از به حوزه گذر موقت به جهت کاهش هزینههای دپو و هم تسهیل در تردد اتفاق بیفتد، خاطرنشان کرد: با توجه به اتفاقات اخیر به خصوص در حوزه اقتصادی چون یک کشور دریا محور هستیم باید مرزها و مسیرهای زمینی و ریلی بیش از هر زمان دیگر فعالتر و پویاتر باشند.
وی با تأکید بر اینکه ما نیازمند توجه ویژه به مرزهای کشور هستیم، اظهار کرد: سیاستهای ما در سال گذشته و امسال بر این محور استوار بوده که با توجه به وضعیت فعلی جهان که با مفاهیمی همچون اقتصاد دوران جنگ درگیر است، حوزه گذر موقت را برای کاهش هزینههای خودرویی و تسهیل ترانزیت تقویت کنیم.
معاون توسعه اقتصادی سازمان منطقه آزاد دوغارون، تصریح کرد: در شرایطی که کشور با چالشهای جهانی روبروست، تمامی دستگاههای متولی مرز باید نگاههای بخشی و منافع درونسازمانی را کنار گذاشته و با افزایش ساعت کاری و هماهنگی بیشتر، مانع از هرگونه اخلال در تأمین کالاهای اساسی و کالاهای مهم ترانزیتی شوند. ما امیدواریم با آمادگی بسترها، شاهد افزایش تحرک در مرزها باشیم.
وی با اعلام اینکه تصمیم گیریها باید برای شرایط ویژه و جنگی نه بر اساس تصمیمات زمان صلح باشد، اظهار کرد: گرچه تصمیمات باید بر اساس تصمیمات اقتصاد دوران جنگ باشد اما آنگونه که باید تصمیمات سایر دستگاههای متولی به دلیل منافع درون سازمانی جوابگو نیست.
نوریزاده با بیان اینکه بیش از ۷۰ درصد از حجم تجارت از دریا دچار مشکل شده و مرزهای زمینی باید بتواند این را پوشش دهد، بیان کرد: در این خصوص اقدامات خوبی در مرز دوغارون انجام شد به طوری میزان تردد روزانه از ۸۵۰ دستگاه به بیش از ۱۴۰۰ دستگاه رسیده است.
وی اظهار کرد: این تصمیم نشان داد که میتوانیم با افزایش ساعت کاری و تغییر نگاه بر شرایط فعلی وضعیت فعلی را مدیریت کرده و حجم بسیاری از کالاهای مورد نیاز را تأمین کنیم به خصوص اینکه در جنگ رمضان آمار بسیار خوبی را داشتهایم.
معاون توسعه اقتصادی سازمان منطقه آزاد دوغارون با انتقاد از نگاه درون سازمانی برخی دستگاهها گفت: اگر سازمانها در سیاستگذاری فرآیند را تسهیل کنند در فرآیند کاریشان هیچ گونه اخلالی ایجاد نخواهد شد، ولی اکنون نگاه بستهای دارند.
وی با اعلام اینکه به زودی آغاز بیش از ۳۰ همت سرمایهگذاری را در سازمان منطقه آزاد دوغارون خواهیم داشت، بیان کرد: این نشان میدهد که باید سایر دستگاهها هم پای کار بیایند تا بخش قابل توجهی از کالاهای استان و کشور را از مرز دوغارون تأمین کنیم.
نوریزاده درباره زیرساختهای ترانزیتی و بهبود وضعیت تردد در مرز دوغارون گفت: به منظور بهبود وضعیت ورود و خروج کالا و تسهیل تردد، نشستهای متعددی با دستگاههای حاکمیتی و محلی در شهرستان تایباد برگزار شده است. بر اساس مصوبات این نشستها، ما سه لاین جدید برای تردد کامیونها از سمت افغانستان ایجاد کردهایم که این تغییر مسیر، باعث روانسازی حرکت کالاها و مدیریت بهتر تردد و عدم خواب کامیونها شده است.
وی با بیان اینکه در حال حاضر کامیونهای ترانزیتی حتی یک شب هم در دوغارون خواب ندارند و کالاهای ترانزیتی هم به حداقل ممکن رسیدهاند، افزود: گرچه طرف ایران را مدیریت کردهایم اما نیازمند همکاری بیشتر هم از سوی کشور افغانستان هستیم.
از طریق ظرفیتهای اتاق بازرگانی و با تعامل بخش خصوصی در کشور افغانستان، به طور مستمر باید پیگیر رفع موانع بود تا کالاهای ترانزیتی با کمترین چالش ممکن جابجا شوند. انتظار میرود وزارت امور خارجه هم کمک کند تا کشور مقابل نیز ملزم به تسهیل در تردد کالاها شود.
وی در پاسخ به سؤالی در مورد پاسخگویی زیرساختها به حجم ترانزیت، گفت: محدوده گمرکی سازمان منطقه آزاد را از ۵۰ هکتار فعلی به ۲۵۰ هکتار افزایش دادیم تا بتوانیم تمرکز خود را بر خدماترسانی بهتر و پاسخگویی به حجم بالای ترانزیت قرار دهیم. با وجود چالشهای امنیتی و شرایط حاکم، تلاش میکنیم تا روند افزایش تردد را در سازمان مدیریت کنیم.
معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون با ارائه آماری از عملکرد منطقه، گفت: شاهد رشد و رونق قابل توجهی بودهایم؛ به طوری که در مقایسه با گذشته، شاهد ۲۸ درصد افزایش در حجم ورود و خروج کالا و همچنین ۳۸ درصدی در آمار دلاری و ریالی در منطقه بودهایم.
وی برای شکوفایی کامل پتانسیلهای منطقه آزاد دوغارون، یک راهکار کلان ارائه و تأکید کرد: برای اینکه بتوانیم در سطح کلان به رونق بیشتر دست یابیم، مدیریت مرز باید به صورت مدیریت واحد شکل بگیرد. تمامی دستگاهها باید نگاههای بخشی را کنار گذاشته و به سمت یک نگاه ملی حرکت کنند. اگر مدیریت واحد در مرز محقق نشود، آنچه برای توسعه و شکوفایی این منطقه مد نظر داریم، به نتیجه نخواهد رسید.
ضرورت نوسازی زیرساختهای مرز دوغارون و اتصال ریلی آن به مشهد
سخنگوی هیأت رئیسه فراکسیون نظارت بر مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در مجلس با اشاره به پتانسیلهای عظیم و زیرساختهای موجود در منطقه، مرز دوغارون را یک شاهراه تجارت آزاد جهانی دانست که به دلیل جایگاه مرکزی در اتصال به کشورهای آسیای میانه و افغانستان، نقش تعیینکنندهای در رونق اقتصادی کشور ایفا میکند.
عثمان سالاری در گفت و گو با ایسنا با اشاره به سابقه ۱۰۷ ساله گمرک دوغارون و فعال شدن اخیر منطقه آزاد تجاری-صنعتی دوغارون، بر اهمیت این منطقه به عنوان یکی از مهمترین گمرکهای راهبردی منطقه تأکید کرد و گفت: دوغارون جزء سه گمرک مهم و راهبردی کشور است.
وی با بیان اینکه منطقه آزاد تجاری-صنعتی دوغارون که یک سالی فعال شده نقش اثر بخش و تأثیرگذاری را در واردات و صادرات و رونق اقتصادی کشور ایفا کند، به انتقاد از عملکرد مسئولان وزارت راه و شهرسازی پرداخت و اظهار کرد: با وجود اهمیت استراتژیک این منطقه، متأسفانه به جادههای ارتباطی و متصل به مرز دوغارون توجه ویژهای نشده است. در حال حاضر حدود ۳۰ کیلومتر از این جاده همچنان یکطرفه است که باید هرچه سریعتر دوبانده شود.
نایب رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس در ادامه با اشاره به نحوه تخصیص بودجهها، افزود: متأسفانه سازمان برنامه بودجه بعضاً بودجهها را به جایی میدهد که اولویت ندارد در صورتی که دوغارون اولویت مهم استراتژیک دارد.
با توجه به اینکه مرزهای گمرکات جنوبی فعالیت شایان توجه گذشته را به لحاظ بروز جنگ ندارند باید گمرک دوغارون به عنوان مهمترین و معتبرترین گمرک و منطقه آزاد تجاری صنعتی دوغارون هم به عنوان رو به رشدترین منطقه از مناطق آزاد تجاری صنعتی کشور مورد توجه ویژه قرار گیرد.
سالاری تأکید کرد: باید از مسئولان مربوطه در سطح استان و کشور خواست تا از تخصیص بودجه به بخشهای فاقد اولویت جلوگیری کرده و بودجههای لازم را به این مسیر که دارای اولویت استراتژیک است، اختصاص دهد.
وی با اشاره به تحولات ژئوپلیتیک و کاهش فعالیت گمرکهای جنوبی به دلیل بروز جنگ در آن مناطق، خواستار توجه ویژه و ورود ویژه ریاستجمهوری به گمرک و منطقه آزاد دوغارون شد تا خط ریلی راهآهن اتصال به دوغارون به سنگ بست مشهد که در سال ۱۳۹۱ به عنوان یک طرح ملی ماده ۲۳ آن تصویب و اقدامات اولیه آن انجام شده دوباره در مدار قرار گیرد.
نماینده مردم تایباد و تربتجام، در مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: با فعال شدن این خط ریلی، علاوه بر اتصال دوغارون به چابهار و سایر مناطق آزاد، جهشی بزرگ در صادرات و واردات ایجاد خواهد شد.
وی گفت: در حال حاضر جادهای مهمتر و حائز اهمیتتر از محور ارتباطی اتصالی مشهد به دوغارون در کشور نداریم، این جاده ابریشم و کریدور مهم حیاتی کشور باید به نحو مطلوبی دوباره بازسازی و نوسازی و با تخصیص اعتبار خط ریلی فعال شود.
سالاری با بیان اینکه این پروژه باید اولویت اول دولتمردان باشد، تأکید کرد: اگر به دنبال خنثی کردن تحریمهای ظالمانه دشمن، توسعه اقتصادی و ایجاد توازن در کشور هستیم، باید به این بخش طلایی توجه کنیم.
وی با اشاره به اینکه ایران با افغانستان روابط بسیار خوبی دارد، گفت: سرمایهگذاری در زیرساختهای مرزی دوغارون کلید جهش صادراتی ایران به افغانستان است.
سخنگوی هیأت رئیسه فراکسیون نظارت بر مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ظرفیت عظیم اقتصادی مرزهای شرقی کشور، بر لزوم بازنگری اساسی در زیرساختهای ارتباطی با افغانستان تأکید کرد.
وی با یادآوری دستاوردهای تجاری اخیر اظهار کرد: سال گذشته حدود ۳ میلیارد دلار صادرات به افغانستان داشتهایم؛ اما این حجم از مبادلات تجاری نیازمند بسترهای مناسبتری است تا تعادل برقرار شود و واردات نیز با سرعت مناسبی صورت پذیرد.
سالاری ادامه داد: استفاده از ظرفیتهای فرا سرزمینی مانند مناطق آزاد میتواند به عنوان ابزاری برای بنبستشکنی عمل کند و با حمایت جدی دولت از مرز دوغارون از طریق ایجاد منطقه آزاد تجاری-صنعتی یا تقویت گمرک، به نگین توسعه شرق و حتی کشور تبدیل شود.
وی با بیان اینکه حجم تردد در این مرز بسیار بالاست، اما زیرساختهای فعلی پاسخگوی نیازها نیست، وضعیت کنونی را نامناسب توصیف کرد.
این نماینده مجلس با اشاره به ضعفهای جدی جادهای، خاطرنشان کرد: در حال حاضر جاده ارتباطی ۳۰ کیلومتری تا دوغارون به صورت تکبانده است و این موضوع گلوگاه اصلی مبادلات است. این مسیر باید حتماً به صورت دو بانده احداث شود که مستلزم تخصیص و تأمین بودجه کافی و مناسب از سوی دولت است.
وی در ادامه بر اهمیت راهآهن تأکید کرد و افزود: خط ریلی مشهد به دوغارون و تکمیل آن از ضروریات است. دولت باید بودجه ویژهای برای آمادهسازی و پایان بخشیدن به این معضل زیرساختی اختصاص دهد.
سالاری گفت: اصلاح این معضلات، عزم جدی را به نتیجه خواهد رساند؛ اگر خط ریلی ارتباطی به افغانستان کامل شود و آن ۳۰ کیلومتر جادهای نیز دو بانده گردد، قطعاً تحولی عظیم و جهشی فوقالعاده مهم در امر واردات و صادرات رقم خواهد خورد. این اقدام نه تنها موجب ایجاد اشتغال پایدار در منطقه میشود، بلکه درآمدزایی و ارزآوری قابل توجهی برای کشور به همراه خواهد داشت.
سالاری گفت: دوغارون مهمترین معبر رسمی ایران و افغانستان است و تنها ۱۱۰ کیلومتر با هرات فاصله دارد، همچنین نزدیکترین کریدور هوایی به چین است که میتواند تأمین مایحتاج عمومی کشور را تسهیل کند.
وی اظهار کرد: با توجه به مشکلات ایجاد شده برای گمرکهای غرب کشور، قرار است تأمین کالاهای اساسی و صادرات و واردات به افغانستان و آسیای میانه از طریق گمرک دوغارون انجام شود، اما این گمرک با وجود ظرفیت بالا، فاقد زیرساختهای کافی و توجه لازم از سوی سازمان برنامه و بودجه است.
مرز دوغارون دیگر یک گزینه اضافی در نقشه اقتصادی کشور نیست، بلکه به یک ضرورت حیاتی برای عبور از بحرانهای تحریمی و تأمین امنیت اقتصادی تبدیل شده است. با مسدود یا تضعیف شدن ظرفیتهای گمرکات جنوبی و غربی، تکمحوری شدن تجارت ایران به سمت دریاهای آزاد به خطر افتاده و دوغارون به عنوان تنها معبر پایدار و استراتژیک به بازارهای منطقهای (افغانستان و آسیای میانه) شناخته میشود. بنابراین توجه به دوغارون دیگر یک انتخاب مدیریتی نیست، بلکه یک مأموریت ملی برای حفظ تابآوری اقتصادی کشور است.
سرمایهگذاری و تمرکز جدی بر مرز دوغارون، کلید طلایی برای ایجاد توازن منطقهای، افزایش ارزآوری و کاهش وابستگی به مسیرهای پرخطر دریایی است. کشور باید با شجاعت و سرعت عمل، این منطقه را از وضعیت پتانسیل نهفته به واقعیت اقتصادی درخشان تبدیل کند؛ زیرا ثبات و توسعه شرق ایران، گروگان مستقیم موفقیتآمیز بودن این مرز است.
انتهای پیام
