عباس ساعیمهدیآباد در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در مواجهه با شعر دو نظریه مطرح است. گروهی معتقدند شعر صرفا در تکاپوی ایجاد زیبایی و فاقد هرگونه پیام و هدف است؛ درمقابل گروهی دیگر، شعر را ابزاری برای رسیدن به هدف متعالی میدانند. طرفداران شعر آیینی و کسانی که شعر آیینی را به عنوان یک نوع ادبی مطرح میکنند، پیرو نظریه دوم هستند؛ چراکه شعر را دارای هدف میدانند و طبیعتا دین و مذهب از متعالیترین اهداف زندگی به شمار میرود.
وی با اشاره به اینکه شعر آیینی مضمونی فراتر از یک شعر دینی را دنبال میکند، یادآور شد: هرچند اشعاری که به شکل عام به دین و مباحث دینی میپردازند نیز میتوانند در زمره شعر آیینی قرار گیرند اما شاخصهای که اشعار آیینی را از اشعار دینی جدا میسازد، ممتاز و متمایز کردن شیعه از دیگر مذاهب است. اشعار آیینی معطوف به مطالبی هستند که جنبه هویتی دارند. به عنوان مثال اغلب اشعاری که در حوزه امامت، اولیای الهی و ائمهاطهار سروده میشود را میتوان در دایره شعر آیینی قرار داد.
این منتقد پیشکسوت شعر با تاکید بر حضور گسترده شعر آیینی در میان جامعه، خاطرنشان کرد: بخشی از اقبال گسترده جامعه به شعر آیینی را میتوان نتیجه جامعه انقلابی و حاکمیت اسلامی دانست. طبیعتا در یک جامعه اسلامی، ارزشها مورد توجه قرار گرفته و مروجان و پدیدآورندگان آثار مرتبط با این ارزشها نیز تشویق میشوند. هنگامی که مطالبه و تقاضا برای شعر آیینی افزایش پیدا میکند، شاعران نیز به سرودن این نوع اشعار گرایش پیدا میکنند.
وی درباره تکرار مضامین و تصاویر آشنا در اشعار آیینی، ابراز عقیده کرد: اگر شناخت کافی از شعر آیینی داشته باشیم و با آن مأنوس شویم، متوجه پهنه نوآوری، خلاقیت و بدعتهای بسیار گسترده ادبی در این نوع شعر خواهیم شد. مضامین تازه فراوانی در زمینه شعر آیینی وجود دارد؛ ما هرگز به پایان مفاهیم آیینی نخواهیم رسید.
تاثیرگذاری اشعار آیینی و ارتباط آن با باور قلبی شاعران به مضامین معنوی
این هنرمند شاعر با اشاره به اینکه مضامین آیینی هرگز کهنه و تکراری نمیشوند، اظهار کرد: آثار برتر آیینی، گواه تعدد فراوان مضامین آیینی هستند. البته گاه بعضی شاعران دچار تقلید در مضامین شعری شدهاند که این موضوع مربوط به ضعف بنیه شاعر است و نه پایان مضامین آیینی. شاعران آیینی عمدتا به موضوعات دینی و مذهبی باورمند بوده و توجه ویژهای برای این مفاهیم قائل هستند. این باور و توجه، به شکل و شیوه شعر بر زبان شاعران جاری شده و آثار هنری شگرفی پدید میآورد.
ساعیمهدیآباد درباره همراهی و یاری اشعار آیینی در ایجاد و تقویت پیوند انسان امروز با مفاهیم و مضامین دینی، تاکید کرد: در این زمینه کموبیش تلاشهایی انجام شده است اما این مسئله همچنان نیازمند توجه بیشتر شاعران است. درواقع گرایش شعر آیینی به سمت تجربه زیسته و مسائل زندگی را میتوان یکی از آرمانهای شعر آیینی در نظر گرفت. همچنین برخی شاعران هنوز شعر آیینی را به عنوان یک حوزه جدی ادبی تلقی نمیکنند. این نگاه، گاه به دلیل قبول نداشتن این نوع شعر و گاه به دلیل عدم باور به هدف تعالی شعر آیینی به وجود میآید.
وی با بیان اینکه گروهی از شاعران تازهکار، بدون تخصص و با تعمق کم صرفا به سرودن شعر آیینی میپردازند، اظهار کرد: برگزاری جشنوارههای متعدد شعر، همزمان هم دارای حسن و هم قبحهایی است. یکی از نکات مثبت آن ایجاد تلنگر و طبعآزمایی شاعران است و یکی از آسیبهایش نیز شاعرانی هستند که بدون داشتن مهارت و استعداد کافی در این زمینه، وارد رقابت میشوند.
این منتقد ادبی با اشاره به اینکه اشعار آیینی را میتوان به بخشها و پارههای گوناگون تقسیمبندی کرد، توضیح داد: بخشی از این اشعار صرفا به موضوعات آیینی میپردازند، بخشی به دنبال هدف متعالی هستند و بخشی دیگر در زمره نوحهها قرار میگیرند. درواقع اشعار مذهبی مختلف را میتوان طبقهبندی کرد اما نباید آنها را خارج از دایره شعر آیینی تلقی کرد.
ساعیمهدیآباد درباره ایجاد تعادل بین شاعرانگی و محتوای شعر، اظهار کرد: جنس شعر آیینی متفاوت از جنس متون مختلف مانند مقالات علمی است و بعد شاعرانگی و استحکام هنری آن از اهمیت بالایی برخوردار است. البته باید توجه داشت که بازتاب رخدادهای اصیل و واقعیتهای ناب از مهمترین انتظارات افراد نسبت به شعر آیینی است اما بعد شاعرانگی شعر، باعث گرایش فرد نسبت به اشعار آیینی میشود.
توجه همزمان به ابعاد محتوایی و هنری در شعر مترقی آیینی
وی خاطرنشان کرد: اگر شعر آیینی صرفا بر اساس محتوا و بدون توجه به ابعاد هنری سروده شود، از بعد شاعرانگی تنزل مییابد. این در حالی است که شعر مترقی آیینی به طور همزمان نیازمند بعد محتوا و بعد هنری است. چهبسا در برخی موارد، بعد هنری و شاعرانگی از اهمیت بیشتری نیز برخوردار باشد.
این منتقد ادبی با اشاره به اینکه بزرگترین نیاز امروز شعر و به ویژه شعر آیینی، آگاهی، دانش و اطلاعات بیشتر شاعران است، تاکید کرد: برخی شاعران درحالی که از استعداد شاعرانگی بالایی برخوردار هستند اما به اندازه کافی در حیطه تخصصی خود مطالعه ندارند. گاه نتیجه عدم ین آگاهی کافی را میتوان در شعر برخی از شاعران مشاهده کرد. به عنوان مثال اکثر شاعران، هنگام سرودن شعر آیینی در مورد امام علی(ع) به صحبت کردن ایشان با چاه کفایت میکنند و یا درباره امام رضا(ع) نیز تنها به کبوتر و آهو اشاره میکنند. حال آنکه میتوان بسیار گستردهتر و عمیقتر عمل کرد.
ساعیمهدیآباد، ادامه داد: اثرگذاری یک شاعر آیینی هنگامی به اوج خود میرسد که او بتواند یک آگاهی عمیق از شخصیت بزرگان معنوی و مذهبی به دست آورده و آن را به بهترین شکل ممکن به مخاطب منتقل کند. یکی از محاسن حوزه هنر، همین حضور صاحبنظران متعدد در این زمینه است که در صورت مشورت و بهرهگیری از نظر پیشکسوتان، کاستیهای اثر کاهش خواهد یاف و این میتواند نکته مهمی برای شاعران آیینی باشد.
انتهای پیام
