مهدی مقاری خبرنگار، کنشگر اجتماعی و فعال مذهبی - رسانهای در یادداشتی نوشت: مسجد، در فرهنگ اسلامی، همیشه سنگری برای همهٔ نسلها بوده است. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: «مَنْ تَرَدَّدَ إِلَی الْمَسْجِدِ أَظَلَّهُ اللَّهُ فِی ظِلِّ عَرْشِهِ یَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ»؛ هر که به مسجد رفتوآمد کند، خداوند او را در روزی که سایهای جز سایهٔ عرش او نیست، در سایهٔ عرش خود جای میدهد. این وعدهٔ الهی، شامل پیر و جوان، زن و مرد میشود. اما امروز، بسیاری از مساجد ما چنین فضایی برای همگان ندارند.
هشدار؛ نسل جوان در حاشیه
در کمال تأسف، هیئتامنای بسیاری از مساجد کشور را افرادی تشکیل میدهند که یا بازنشسته هستند و یا به سنین بالای ۶۰ و ۷۰ سال رسیدهاند. این عزیزان، هرچند خوشنیت و باتجربهاند، اما غالباً حوصلهٔ برنامهریزیِ متناسب با نیازها و ذائقهٔ نسل امروز را ندارند. نتیجه چه میشود؟ جوانان و نوجوانان از گردونهٔ مدیریت و فعالیت در مسجد حذف میشوند. در پژوهشی که در تهران انجام شده، یکی از مهمترین آسیبهای کارکردی مساجد، «ضعف هیئتامنا و نبودِ برنامهٔ مدون برای جذب نسل جدید» معرفی شده است. این ضعف، مسجد را به تدریج به پاتوقی برای سالمندان تبدیل کرده که در آن، تنها همنسلهای خود را میپذیرند.
امام علی (ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: «لَا یَسْتَوِی الْعَامِلُ وَ الْمُقَصِّرُ»؛ کوشا و کوتاهیکننده یکسان نیستند. وقتی هیئتامنایی در اثر کهولت سن، انرژی و انگیزهٔ کافی برای جذب نسل جدید ندارد، آیا این نوعی «تقصیر» در قبال آیندهٔ مسجد و جامعه نیست؟ آمارها نشان میدهد که در برخی مساجد کشور، حتی نماز جماعت برگزار نمیشود و بسیاری از مساجد، امامجماعت ندارند. در چنین شرایطی، طبیعی است که مسجد، جایگاه تاریخی خود را به عنوان «محور تحول محله» از دست بدهد و جوانان به فضاهای جایگزین مانند کافهها، شبکههای مجازی، باشگاههای ورزشی یا گروههای خودجوشِ خارج از مسجد پناه ببرند.
چرا جوانان به مسجد نمیروند؟
پاسخ را باید در نبودِ میدانِ عمل جست. جوان امروز تشنهٔ میدان است؛ میدانِ کار فرهنگی، هنری، رسانهای و حتی اجتماعی. او میخواهد ایده بدهد، اجرا کند، شکست بخورد و دوباره برخیزد. اما در بسیاری از مساجد، هیئتامنا به دلیل دغدغههای ذهنیِ نسل خود، هر ایدهٔ نوآورانهای را با «این کار شدنی نیست» یا «برای این کار وقت نداریم» پاسخ میدهند. این گونه است که جوان احساس میکند مسجد جایی برای او نیست و با دلی شکسته، از کنار گنبدها عبور میکند. امام خمینی (ره) میفرمودند: «مسجد سنگر است». اما سنگری که مدافعانش پیر شدهاند، کارایی خود را از دست داده است.
نسلی برای آینده
کلید حل این معضل، در ترکیبسازیِ نسلی در هیئتامنا است. الگوی پیشنهادی، تشکیل هیئتامنایی با حضور حداقل ۳۰ تا ۴۰ درصد از جوانان و نوجوانان فعال محله است. همچنین میتوان «شورای نوجوانان مسجد» را به عنوان بازوی مشورتی هیئتامنا تعریف کرد تا آنان مستقیماً در تصمیمسازیها نقش داشته باشند. امام صادق (ع) میفرمایند: «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی یُحِبُّ الشَّابَّ الَّذِی یُفْنِی شَبَابَهُ فِی طَاعَةِ اللَّهِ»؛ خداوند جوانی را که جوانیاش را در طاعت خدا صرف کند، دوست دارد. مسجد باید بستری باشد برای این «طاعتِ جوانانه».
در کنار آن، توانمندسازی هیئتامنای فعلی از طریق کارگاههای شناخت نسلزدایی و روشهای تعامل با نوجوانان ضروری است. همچنین نهادهای متولی باید با تدوین آییننامهای جدید، شرط سنی و دورههای محدود برای عضویت در هیئتامنا را الزامی کنند تا این نهاد از انحصار یک نسل خاص خارج شود. تجربهٔ موفق برخی مساجد که با رویکرد «مسجد نسل نو» توانستهاند مخاطبان خود را جوانتر کنند، نشان میدهد که این تغییر، نهفقط ممکن، که ضروری و ثمربخش است.
از هر مسجد، یک نهضتِ جوانانه
ایران قوی، از پیوند دوبارهٔ نسل جوان با مسجد شکل میگیرد. اگر مساجد را به دست جوانان بسپاریم، نه تنها مسجد آباد میشود، بلکه نسلی متعهد، انقلابی و امیدوار برای آیندهٔ کشور تربیت خواهد شد. این، دقیقاً همان گمشدهٔ حکمرانی محلهای است؛ نسلی که با مسجد زیسته، برای مسجد تصمیم میگیرد و ایران را از دل همین مساجد، قویتر میسازد.
انتهای پیام
