آیین بیلزنی خوسف، یکی از کهنترین و شاخصترین آیینهای عاشورایی خراسان جنوبی، هر سال همزمان با ظهر عاشورا با حضور گسترده عزاداران برگزار میشود. این مراسم که قدمتی بیش از ۵۰۰ سال دارد، با حرکات هماهنگ بیلها، ذکرهای حماسی و نمادپردازیهای برگرفته از واقعه کربلا، جلوهای ماندگار از ارادت مردم این دیار به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفای ایشان را به نمایش میگذارد.
شهرستان خوسف در ظهر عاشورا حال و هوای دیگری دارد. از ساعتها قبل از آغاز مراسم، کوچههای شهر مملو از جمعیتی میشود که برای تماشای یکی از کهنترین آیینهای مذهبی خراسان جنوبی گرد هم آمدهاند. صدای نوحه و سنج و دمام در فضا میپیچد و همه چشمانتظار آغاز مراسمی هستند که نسل به نسل حفظ شده است.
آفتاب تیرماه بیوقفه بر شهر میتابد اما گرمای هوا مانع حضور مردم نشده است. پیر و جوان، زن و مرد و حتی کودکانی که در کنار خانوادههایشان ایستادهاند، خود را به محل برگزاری رساندهاند. بسیاری از مسافران و گردشگران نیز از شهرهای مختلف کشور برای تماشای این آیین راهی خوسف شدهاند.
آیین بیلزنی تنها مراسمی است که به این شکل در خراسان جنوبی برگزار میشود. آیینی که قدمت آن به بیش از پنج قرن میرسد و در حافظه تاریخی مردم این دیار جایگاهی ویژه دارد. مردم خوسف آن را بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی خود میدانند.
دستههای عزاداری آرام آرام در محل تجمع میکنند. مردانی که قرار است در مراسم حضور داشته باشند، لباسهای متحدالشکل به تن دارند و بیلهایی را در دست گرفتهاند که نماد اصلی این آیین هستند. نظم و هماهنگی در میان آنان از همان ابتدا به چشم میآید.
مراسم با ذکر مصیبت شهدای کربلا آغاز میشود. صدای نوحهخوانی فضای میدان را فرا میگیرد و اشک بر چشمان بسیاری از حاضران مینشیند. در این لحظات، همه خود را به واقعه عاشورا نزدیکتر احساس میکنند.
اندک اندک چهار گروه از بیلزنان در میدان شکل میگیرند. هر گروه با نظم خاصی در کنار یکدیگر قرار میگیرد. نگاهها به سوی آنان دوخته شده و سکوتی آمیخته با احترام بر جمعیت حاکم میشود.
با نخستین حرکت دستهها، صدای «حیدرعلی» در فضا طنینانداز میشود. مردان بیلهای خود را به سمت آسمان میبرند و همزمان با جهشی هماهنگ، تیغه بیلها را به یکدیگر میکوبند. صدایی که حاصل این برخورد است، هیبتی خاص به مراسم میبخشد.
گردش منظم بیلزنان صحنهای دیدنی خلق میکند. حرکتهای هماهنگ آنان حاصل سالها تمرین و انتقال تجربه میان نسلهای مختلف است. بسیاری از شرکتکنندگان از کودکی در کنار پدران و بزرگان خود این آیین را آموختهاند.
هر بار که فریاد «حیدرعلی» بلند میشود، جمعیت نیز با آنان همصدا میشود. شور و احساس در میان عزاداران موج میزند. گویی همه در بازآفرینی روایتی تاریخی سهیم هستند.
بیلزنی تنها یک حرکت آیینی نیست. این مراسم نمادی از حضور طایفه بنیاسد در صحرای کربلا و خاکسپاری پیکر شهدای عاشوراست. روایتی که قرنهاست در ذهن و جان مردم خوسف زنده مانده است.
سالمندان شهر با افتخار از گذشته این آیین سخن میگویند. آنان نقل میکنند که پدران و پدربزرگانشان نیز همین مراسم را با شکوه برگزار میکردند. همین استمرار، بیلزنی را به میراثی ماندگار تبدیل کرده است.
بسیاری از مردم معتقدند اجرای این مراسم موجب برکت در زندگی و کشاورزی آنان میشود. این باور از گذشتههای دور در میان مردم منطقه وجود داشته است. به همین دلیل احترام ویژهای برای آیین بیلزنی قائل هستند.
حضور جوانان در کنار پیشکسوتان از ویژگیهای مهم این مراسم است. جوانان نه تنها تماشاگر نیستند بلکه نقش اصلی در ادامه حیات این سنت را بر عهده دارند. همین موضوع آینده این آیین را تضمین میکند.
در میان جمعیت، گردشگران با تلفنهای همراه و دوربینهای خود مشغول ثبت لحظات هستند. بسیاری از آنان برای نخستین بار شاهد چنین مراسمی هستند. شگفتی در چهره آنان به وضوح دیده میشود.
خوسف در سالهای اخیر به یکی از مقاصد گردشگری مذهبی و فرهنگی تبدیل شده است. آیین بیلزنی نقش مهمی در این شناخته شدن داشته است. ثبت این مراسم در تقویم رویدادهای گردشگری کشور نیز بر اهمیت آن افزوده است.
کوچههای اطراف محل مراسم نیز حال و هوای خاصی دارند. خانههای قدیمی، بافت تاریخی شهر و حضور عزاداران تصویری متفاوت از خوسف به نمایش میگذارد. شهری که تاریخ و آیین در آن در هم تنیده شدهاند.
در طول مراسم، نظم مثالزدنی شرکتکنندگان توجه هر بینندهای را جلب میکند. کوچکترین بینظمی در میان بیلزنان دیده نمیشود. همه چیز طبق سنتی دیرینه پیش میرود.
صدای برخورد بیلها لحظهای قطع نمیشود. هر ضربه یادآور روایتی از حماسه کربلاست. این صدا در ذهن حاضران ماندگار میشود.
چهرههای اشکآلود عزاداران نشان میدهد که مراسم تنها یک نمایش نمادین نیست. پیوند عاطفی مردم با واقعه عاشورا در تمام لحظات مشهود است. همین پیوند راز ماندگاری این آیین محسوب میشود.
کودکان در کنار خانوادههای خود نظارهگر مراسم هستند. آنان با کنجکاوی حرکات بیلزنان را دنبال میکنند. شاید نسل آینده حافظ همین سنت کهن باشند.
ثبت ملی این آیین گامی مهم در مسیر حفاظت از آن بوده است. کارشناسان میراث فرهنگی نیز بیلزنی را یکی از ارزشمندترین آیینهای مذهبی شرق کشور میدانند. آیینی که ظرفیت جهانی شدن را نیز دارد.
گردشگری فرهنگی امروز به یکی از ابزارهای توسعه مناطق مختلف تبدیل شده است. خوسف نیز با تکیه بر داشتههای فرهنگی خود توانسته جایگاه ویژهای پیدا کند. بیلزنی مهمترین نماد این ظرفیت به شمار میرود.
مردم خوسف باور دارند که حفظ این آیین وظیفهای همگانی است. از همین رو هر سال تلاش میکنند مراسم با همان اصالت گذشته برگزار شود. اصالتی که رمز جذابیت آن است.
خورشید آرام آرام به سمت افق متمایل میشود اما شور مراسم همچنان ادامه دارد. جمعیت هنوز میدان را ترک نکرده است. بسیاری میخواهند آخرین لحظات این آیین را نیز از دست ندهند.
نوحهخوانی و ذکر مصیبت بار دیگر فضای مراسم را تحت تأثیر قرار میدهد. صدای گریه و زمزمه در میان جمعیت شنیده میشود. عاشورا در خوسف با تمام وجود احساس میشود.
در گوشهای از میدان، گردشگری از یکی از شهرهای دور درباره پیشینه مراسم پرسوجو میکند. اهالی با افتخار داستان بیلزنی را برای او روایت میکنند. داستانی که بخشی از هویت این سرزمین است.
هر سال بر شمار علاقهمندان این آیین افزوده میشود. رسانهها و شبکههای اجتماعی نیز در معرفی آن نقش مؤثری داشتهاند. همین موضوع سبب شده نام خوسف بیش از گذشته بر سر زبانها بیفتد.
بیلزنی تنها یک مراسم عزاداری نیست؛ روایتی زنده از تاریخ، فرهنگ و باورهای مردم این دیار است. آیینی که گذشته را به امروز پیوند میدهد. آیینی که همچنان با قدرت به حیات خود ادامه میدهد.
وقتی آخرین فریاد «حیدرعلی» در میدان طنین میاندازد، مراسم به پایان خود نزدیک میشود. اما تأثیر آن در ذهن حاضران باقی میماند. گویی هر کس بخشی از این روایت چندصدساله را با خود به خانه میبرد.
خوسف بار دیگر نشان میدهد که میراث فرهنگی تنها در بناهای تاریخی خلاصه نمیشود. گاهی یک آیین، یک صدا و یک روایت میتواند قرنها دوام بیاورد و هویت یک سرزمین را زنده نگه دارد. آیین بیلزنی نمونهای روشن از این ماندگاری است؛ میراثی که همچنان در ظهر عاشورای خوسف نفس میکشد.
انتهای پیام
