هر فرشی که با سرپنجه‌های هنرمندان رفوگر با ظرافت ترمیم می‌شود، نه‌تنها به دنیای امروز باز می‌گردد، بلکه یادآوری از تاریخ غنی و فرهنگ بی‌نظیر این سرزمین بوده که تارهای گسسته تاریخ، با نخِ صبر و دستانی آشنا با درد، دوباره به هم پیوند می‌خورند.

وقتی فرشی کهنه دوباره جان می‌گیرد، وقتی پارگی‌هایش با احترام ترمیم می‌شود و نقش‌هایش نفس می‌کشند آنگاه گویی که خستگی از تن رفوگر کهنه‌کار و استاد این هنر بیرون می‌رود و با رج به رج همان قالی رفو شده سرشار از ذوق دو چندان می‌شود.

استان همدان یکی از استان‌های مطرح کشور در هنر صنعت رفوگری بوده که شهرت رفوگران برجسته آن موجب شده تا فرش‌های دستبافت ارزشمندی که زخمی از طول دوران‌ها بر تن دارند به این خطه ارسال شود تا به دست استادان هنرمند انگشت شمار این خطه  زخم ناسور آنان ترمیم شود.

وجود این هنرمندان کهنه‌کار در حفظ این هنر _صنعت که در حال فراموشی بوده از نقش موثری برخوردار است و اگر به آن توجه نشود، نسل‌های آینده دیگر نمی‌توانند آن را تجربه کنند و روزی این هنر رو به خاموشی برود و به بوته فراموشی سپرده شود. 

همدان؛ قطب تجارت و رفوگری فرش دستبافت

یک استاد برجسته رفوگری و مرمت فرش دستبافت همدان  با بیان اینکه همدان بعد از تهران به عنوان دومین بندر و مرکز  فرش ایران از لحاظ تنوع فرش به شمار می‌رود، به ایسنا گفت: ممکن است در شهرهای دیگر کشور هم رفوگران فرش دستبافت داشته باشیم اما رفوگران آنان به زبردستی رفوگران همدانی نیستند.

اکبر بیات با بیان اینکه همدان بافندگان بسیاری در روستاها و شهرهای خود از قدیم‌الایام تاکنون داشته است و  دارد، گفت: براین اساس استان همدان از لحاظ تجاری یکی از قطب‌های تجارت فرش ایران محسوب می‌شود.

این استادکار برجسته همدانی در حوزه مرمت و رفوگری فرش دستبافت با بیان اینکه استان همدان دارای ۳۵۰ رفوگر فرش دستبافت است، خاطرنشان کرد: در سایر استان‌ها شهرهایی در سطح کشور داریم که هیچ رفوگری ندارند و اگر هم  داشته باشند تعداد آنان انگشت شمار بوده و در این حوزه چندان استادکار و خبره نیستند.

وی گفت: استان همدان در سطح کشور قطب اصلی رفوگری فرش دستبافت بوده و  بهترین رفوگران فرش دستبافت را دارد.

این استادکار برجسته رفوگری کشور با اشاره به اینکه در فرش دستبافت دارای سه نوع بافت هستیم، خاطرنشان کرد: بافت قالی تخت بافت مختص همدان بوده و همدان از همه شهرهای سطح کشور در بافت فرش تخت بافت، بالاتر و با تجربه‌تر است.

بیات تصریح کرد: طی مدتی که فرش ایران تحریم بود برخی از حوزه بازار فرش در این استان کنار کشیدند و تنها یک عده باقی مانده‌اند .

وی با اشاره به وجود بیش از ۳۰۰ رفوگر فرش دستباف در استان همدان، خاطرنشان کرد: این تعداد از رفوگران در سطح استان پراکنده هستند و بیشتر آنان در کارخانه‌های قالیشویی فعالیت دارند و تنها ۴۰ تا ۵۰ نفر آنان در بازار فعالیت می‌کنند.

بیات افزود: از ۴۰ تا ۵۰ نفر رفوگر فرش در بازار همدان تنها چهار تا پنج نفر آنان، مرمت‌کار فرش دستبافت هستند و فرش‌ها و قالی‌های دستبافت با قدمت ۸۰ سال به بالا را مرمت آن را صفر تا صد انجام می‌دهند.

وی با بیان اینکه این چهار تا پنج نفر رفوگر برجسته فرش دستبافت فاکتورهایی برای مرمت فرش دستبافت دارند، گفت: زمانی‌ که یک قالی ۱۰۰ ساله برای مرمت و رفوگری تحویل این اساتید توانمند و برجسته رفوگری داده می‌شود، مجموعه کارهایی که برای مرمت آن فرش نیاز است اعم از نوع الیافی که آن فرش برای مرمت نیاز دارد و جنسی که برای مرمت قالی مورد نظر باید استفاده کند و نیز رنگ آمیزی، سوزن‌کاری و بافت از صفر تا صد از جمله مواردی بوده که این رفوگر مرمت کار به نحو احسن از عهده آن برمی‌آید تا آن قالی ۱۰۰ ساله را دوباره به عمل آورد.

بیات گفت: در این حوزه این رفوگران برجسته استاد کار در همدان تنها چهار تا پنج نفر هستند که می‌توانند به نحو احسن قالی‌های دستبافت با قدمت بالا را مرمت و رفوگری کنند و تجربه‌ای به اندازه ۴۰ سال تا نیم قرن دارند.

وی مرمت کار و رفوگر برجسته فرش دستبافت با تجربه ۴۰ ساله خود در این حوزه، ادامه داد: هنرمند و بافنده فرش با یک رفوگر و مرمت کننده فرش دستبافت از یکدیگر متمایز هستند چرا که هنرمند و بافنده فرش، آفریننده هنر و مرمت کار و رفوگر فرش، باز آفرین آن هنر است.

وی افزود: فرش با قدمت بالایی را که معمولا به اشکال برخورد کرده و رو به اضمحلال بوده و به ترمیم نیاز دارد تنها مرمت کار فرش می‌تواند آن فرش زیبای با قدمت را از اضمحلال و نابودی با باز آفرینی مجدد احیا و مرمت کند و از همین نقطه ظریف وجه تمایز بین بافنده و مرمت کار فرش مشخص می‌شود.

این استاد رفوگری و مرمت کار فرش با ابراز نگرانی از آینده این هنر، گفت: اگر این هنر به فراموشی سپرده شود، نسل‌های آینده دیگر قادر نخواهند بود ارزش واقعی فرش‌های دستباف را درک کنند. رفوگری فرش، تنها ترمیم یک کالا نیست، بلکه بازسازی بخشی از هویت و اصالتی است که در گذر زمان آسیب‌دیده است. برای حفظ تاریخ و فرهنگمان، باید از این هنر اصیل پاسداری کنیم.

بیات با بیان اینکه در عصر هوش مصنوعی هستیم، افزود: نسل جوان امروز نسل شتاب زده است، رفوگری به صبر و تحمل زیاد و تمرکز بالا نیاز دارد تا بتوان در مرمت و رفوگری یک فرش با قدمت و  رو به اضمحلال را به عمل آورد.

وی با اشاره به اینکه جوانان امروز حوصله این کار را ندارند، تصریح کرد: کسی که بخواهد مرمت کار و رفوگر فرش دستبافت شود حداقل ۱۵ تا ۲۰ سال باید صبر و حوصله یادگیری داشته باشد چرا که گستره کار مرمت و رفوگری آنقدر گسترده است که سال‌ها برای یادگیری رفوگری جای کار دارد.

جوانان از شغل رفوگری و مرمت فرش دستبافت استقبال نمی‌کنند

بیات با بیان اینکه طی دوران ۴۰ ساله تجربیات در این کار را کسب کرده‌ام، گفت: برخی مواقع  کار در این حرفه بقدری پیچیده و سخت بوده که تنها با تجربه از آن عبور کرده‌ایم و تاکنون فرم و شکل آن کار را جایی ندیده بودیم.

وی با بیان اینکه دیگر جوانان از شغل رفوگری و مرمت فرش دستبافت استقبال نمی‌کنند، افزود: در این عصر دیجیتال و هوش‌مصنوعی ترجیح جوانان این است که با گوشی و موبایل دست خود کسب درآمد داشته باشند تا اینکه به سمت رفوگری و مرمت فرش دستبافت روی آورند.

بیات تصریح کرد: ما ادعای این را داریم که همدان قطب رفوگری فرش دستبافت است پس باید تجربیات اساتید برجسته این حوزه به دیگر همکاران این حوزه برای مهارت دو چندان آنان در این کار ارائه شود.

وی با اشاره به اینکه  قالی‌های مرمت و کهنه و آنتیک در هنر رفوگری پکیج کامل با تنوع بسیار زیاد هستند، اظهار کرد: باید برای این کار استعداد خاص داشت و از تیزبینی بالایی برخوردار بود.

بیات ادامه داد: یک فرش دستبافت ۱۳۰ ساله بسیار مندرس را اگر یک استادکار بخواهد مرمت و رفوگری کند باید پشم امروز را  طوری به عمل آورد که آن پشم امروز خود را پشم ۱۳۰ ساله نشان دهد که کار بسیار دشواری است.

وی گفت: قالی‌ها و فرش‌هایی که در گذشته انجام شده و بافته شده و نیاز به مرمت دارند دیگر در بازار چندان موجود نبوده و در دسترس نیست و اگر کسی هم که بخواهد یاد بگیرد چنین کارهایی را نداریم که بتوان از طریق آن کار مرمت فرش را به آن کارآموز فرا دهیم  اینگونه کارها قبلاً در دسترس بوده و ما انجام داده‌ایم اما الان دیگر بسیار کمیاب شده و اگر هم وجود داشته باشد جرأت آن را نداریم که چنین فرش‌های با قدمت بالا و با ارزش را در اختیار کارآموز برای فراگیری بگذاریم.

بیات با بیان اینکه هم‌اکنون فرش ۲۴ متری ۱۰۰ ساله‌ به ارزش سه میلیارد تومان را برای مرمت و رفوگری در دست کار دارم، ادامه داد: چنین فرش‌ها و قالی‌هایی‌دیگر کمیاب شده و در دسترس نیست و معمولاً هم اگر در دسترس باشد بسیار دیر به دیر بوده و در بازار وجود ندارد و همین کمیاب شدن چنین فرش‌هایی خود یکی از عواملی بوده که اگر کارآموزی هم که بخواهد این هنر را به صورت عملی یاد بگیرد سالیان سال طول می‌کشد.

این استادکار رفوگری فرش دستبافت تصریح کرد: کار مرمت و رفوگری قالی‌های کهنه جسارت می‌خواهد، باید مالک آن فرش نیز اطمینان داشته باشد که استادکار آن فرش را  سالم  برمی‌گرداند.

وی گفت: قدیمی‌ترین مرمت و رفوگری که انجام داده‌ام یک قالی دستبافت مربوط به دوره قاجاریه با قدمت ۱۵۰ ساله بود که از کشور یونان به ایران ارسال شده بود این کار جرات و جسارت بسیار بالایی نیاز داشت چرا که در صورت خسارت باید خسارت آن را شخصا پرداخت می‌کردم.

ارائه تجربیات رفوگران و مرمت گران فرش دستبافت به کارآموزان دشوار است

بیات با اشاره به اینکه کسی که بخواهد کار رفوگری و مرمت فرش انجام دهد تقریبا دیگر صفر شده است، افزود: نسل مرمت کاران و رفوگران فرش دستبافت اگر منقرض شود دیگر بعد از ما کسی در رابطه با رفوگری و مرمت نخواهیم داشت، البته ممکن است در یک مقطعی برخی این کار را هم انجام دهند اما کار آنان به طور قطع به شکل مرمت کاران و رفوگران برجسته فعلی ما نخواهد بود.

وی با بیان اینکه ارائه تجربیات رفوگران و مرمت گران فرش دستبافت به کارآموزان دشوار است، گفت: قالی‌های قدیمی از جمله قالی تهران مربوط به دوران قاجاریه به ندرت در بازار پیدا می‌شود، چنین قالی‌هایی از کجا بیاوریم که در دسترس کارآموز برای یادگیری قرار دهیم؟ پیدا کردن این گونه قالی‌ها برای آموزش کار بسیار مشکلی است.

بیات اظهار کرد: البته می‌توان رفوگرهایی تربیت کرد که کار روی زمین نماند، این کار یک کار هنری است همچنان فرش بافته می‌شود آسیب دیده و کهنه می‌شود و کسانی هستند که به صورت مقطعی این کار را یاد بگیرند و مرمت‌گر شوند.

وی گفت: ارائه کار به صورت عملی مشکل شده و به خاطر تنوع کار بالا و پیچ و خم کار و به خاطر اینکه فرش‌های کهنه با قدمت بالا کم به بازار می‌آیند معمولاً یک کارآموز طی چند سال تنها جزیی از کار را می‌تواند یاد بگیرد  و تمام کار را نمی‌توان به وی یاد داد پس با چنین روندی شاید تنها بتوان به صورت مقطعی برخی از کارهای رفوگری و یا مرمت فرش را  به یک کارآموزی که علاقمند به این کار است فرا داد اما تمام کار را خیر.

بیات گفت: متاسفانه با نبود نسل مرمت کار و رفوگران برجسته فعلی، دیگر هنر مرمت و رفوگری فرش دستبافت منقرض خواهد شد و به یادها خواهد پیوست و پس از آنان کارهایی را که از مرمت و رفوگری می‌توان دید همه آنها تنها جزئی از کار مرمت و رفوگری خواهد بود که شاید آن را هم تنها در یک مقطعی می‌توان شاهد بود.

وی با اشاره به بازار فرش‌های ماشینی و فانتزی، گفت: امروز بیشتر مردم به سمت فرش‌های ماشینی می‌روند و  فرش‌های دستبافت را فراموش کرده‌اند. در حالی‌ که فرش‌های دستبافت نه‌تنها از لحاظ زیبایی منحصربه‌فرد هستند، بلکه هر گره از آن‌ها یک داستان در دل خود دارد، متأسفانه صنعت فرش ماشینی باعث شده تا این هنر فراموش شود.

بیات تصریح کرد: امیدوارم مردم به‌تدریج متوجه شوند که فرش‌های دستبافت، علاوه بر زیبایی، بخش مهمی از هویت فرهنگی ما هستند. باید بیشتر به این فرش‌ها توجه و از آن‌ها به‌عنوان میراثی گران‌بها نگهداری کنیم.

فعالیت ۳۰۰ روفوگر فرش دستبافت در همدان

معاون امور بازرگانی و توسعه تجارت اداره کل صمت استان همدان هم از فعالیت ۳۰۰ رفوگر فرش دستبافت در این استان خبر داد و اظهار کرد: استان همدان به عنوان مرکز رفوگری فرش دستبافت کشور، دارای ۳۰۰ رفوگر بوده که از این تعداد رفوگران، تعداد ۲۰۰ رفوگر در همدان و مابقی در شهرستانهای تابعه استان دارای فعالیت هستند.

علی سلیمانی در گفت‌وگو با ایسنا، افزود: با توجه به اینکه استان همدان به عنوان مرکز رفوگری فرش دستبافت شناخته شده است معمولا بسیاری از فرش‌هایی که در خارج از کشور و یا در سراسر کشورمان نیاز به مرمت و رفوگری داشته باشد به همدان ارسال و برای مرمت تحویل استادان رفوگری همدانی داده می‌شود که این امر امتیاز بزرگی برای استان به شمار می‌رود.

سلیمانی تصریح کرد: به واسطه این امتیاز، برگزاری دوره ملی تخصصی و علمی ارتقای مهارت رفوگران و مرمت‌کاران فرش دستبافت کل کشور  با حمایت مالی مرکز ملی فرش ایران به استان همدان محول شد که این دوره تخصصی و  ملی در خرداد امسال‌ با حضور رفوگران و مرمت‌کاران از ۱۵ استان کشور در همدان با مشارکت اداره‌کل صمت استان همدان، اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان فرش همدان و با حمایت مالی مرکز ملی فرش ایران برگزار شد.

سلیمانی هدف از برگزاری این دوره تخصصی را  تقویت زنجیره ارزش فرش دستباف، انتقال تجربیات اساتید به فعالان این حوزه و پیشگیری از آسیب به فرش‌های قدیمی و ارزشمند دانست و خاطرنشان کرد: برگزاری این گونه دوره‌های تخصصی می‌تواند نقطه عطفی در مسیر ارتقای سطح مهارت‌های علمی و فنی رفوگران و مرمت‌کاران کشور باشد.

وی افزود: با برگزاری چنین دوره‌هایی و با انتقال دانش روز به فعالان این حوزه، می‌توان شاهد افزایش سطح کیفی خدمات فنی در بازار فرش همدان و استان‌های شرکت‌کننده  بود که این امر به حفظ و صیانت از فرش‌های دستبافت اصیل و ارزشمند کمک می‌کند.
سلیمانی همچنین تاکید کرد: تلفیق هنر سنتی رفوگری با روش‌ها و تکنیک‌های علمی و نوین، می‌تواند جایگاه همدان را به عنوان یکی از قطب‌های مهم بازسازی، مرمت و نگهداری فرش‌های دستبافت قدیمی بیش از پیش تقویت کند.

وی با بیان اینکه این دوره آموزشی با استقبال خوب رفوگران، مرمت‌کاران و فعالان صنف فرش همراه بود، اظهار کرد: استان همدان دارای تعداد انگشت شماری اساتید برجسته رنگرزی نخ فرش دستبافت بوده که این تعداد از اساتید به ۱۰ نفر هم نمی‌رسد.

سلیمانی خاطرنشان کرد: علت تعداد انگشت شمار بودن رنگرزان فرش دستبافت این بوده که متاسفانه رنگرزی نخ فرش‌ها به سمت صنعتی و شیمیایی شدن حرکت کرده و دیگر رنگ‌های طبیعی با استفاده از گیاهان در حوزه رنگرزی فرش دستبافت کمرنگ شده و حتی در حال فراموشی است.

وی با اشاره به اینکه به همین منظور برای حفظ این هنرصنعت و انتقال تجارب استادان این هنر، به دنبال برگزاری دوره تخصصی و آموزشی در این حوزه برای علاقمندان به رنگرزی نخ فرش دستبافت به صورت کشوری هستیم، اضافه کرد: در حوزه رنگرزی نخ فرش دو تا سه نفر از استادان «لکه‌بر» معروف و برجسته فرش دستباف هستند که با ابتکار خود موادی اختراع و ابداع کرده‌اند که در بحث فرش دستباف مثمر ثمر بوده و در انحصار خود این اساتید است.

سلیمانی گفت: در تلاش هستیم که با رایزنی با این اساتید با برگزاری دوره‌های آموزشی این هنر و مهارت نیز به علاقمندان این حوزه انتقال داده شود چرا که حفظ این هنرصنعت‌های اصیل و با ارزش و انتقال تجارب این استادان امری ضروری است .

به گزارش ایسنا، رفوگری، نه‌تنها در بازسازی فرش‌های کهنه و آسیب‌دیده، بلکه در نگهداری و حفظ هویت فرهنگی این آثار نیز نقش به سزایی دارد. در واقع، بسیاری از فرش‌های تاریخی که امروز در موزه‌ها و مجموعه‌های شخصی موجودند، به کمک هنر رفوگری دوباره به چرخه زندگی بازگشته‌اند که این امر حفظ هنر رفوگری را ضرورت می‌بخشد.

انتهای پیام