امروزه زاوین به عنوان یکی از قطبهای اصلی تولید ابریشم در استان خراسان رضوی شناخته میشود. این روستا با تکیهبر توتستانهای فراوان و وجود ۳۰۰ تا ۳۵۰ کارگاه فعال، زنجیره کامل تولید ابریشم را از پرورش کرم تا بافت پارچههای اصیل و محلی دنبال میکند.
اگرچه محصولات زاوین از کیفیت بالایی برخوردارند و در نمایشگاههای بینالمللی حضور داشتهاند، اما چالش اصلی، دسترسی مستقیم هنرمندان به بازارهای مصرف است. هنرمندان این خطه با اشاره به ثبت ملی ابریشمبافی زاوین در کنار سایر هنرهای منطقه، بر ضرورت ایجاد نمایشگاهی دائمی در این شهرستان تأکید دارند. این اقدام نه تنها با حذف واسطهها باعث افزایش درآمد مستقیم تولیدکنندگان روستایی میشود، بلکه میتواند به عنوان کانونی برای جذب گردشگران و معرفی ظرفیتهای فرهنگی زاوین عمل کند.
رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان کلات، با اشاره به ثبت ملی این هنر اصیل در کنار نواربافی لایین و گلیم آقداش، از رونق نوغانداری و فعالیت ۳۰۰ کارگاه ابریشمبافی در زاوین خبر داد و بر ضرورت تأسیس نمایشگاهی دائمی برای حذف واسطهها و اتصال مستقیم هنرمندان به بازارهای جهانی تأکید کرد.
شعبانعلی فرهمند، با اشاره به جایگاه استراتژیک هنر ابریشمبافی در روستای زاوین گفت: نوغانداری در کلات یک صنعت صرف نیست، بلکه هنری اصیل و ارزشمند است که ریشه در فرهنگ و تاریخ غنی این منطقه دارد و امروزه نقش مهمی در اشتغالزایی، تولید و حفظ میراث بومی ایفا میکند.
وی بیان کرد: شهرستان کلات به دلیل داشتن آبوهوای مناسب و توتستانهای فراوان، یکی از قطبهای اصلی پرورش کرم ابریشم در استان خراسان رضوی است. روستای زاوین که در ۵۰ کیلومتری شهر کلات واقع شده، سالهاست که مردمان آن به نوغانداری و تولید پیله کرم ابریشم مشغول هستند و این هنر در این منطقه رواج دارد.
فرهمند ادامه داد: نخ ابریشم تولیدی در زاوین عمدتاً برای بافت لباسهای سنتی و محلی مردم منطقه استفاده میشود. فرآیند تولید در کارگاههای سنتی زاوین شامل مراحل پیچیدهای از جمله کشیدن نخ، بذرگیری، پختن پیلهها، تابیدن نخ و عملیات آهار و سفیدکاری است.
وی اظهار کرد: در گذشته، تولید روزانه در این کارگاهها بین ۸ تا ۹ کیلوگرم بود. ابریشم تولیدی در این شهرستان به دلیل کیفیت و لطافت بالا، برای بافت انواع پیراهن، دستمال ابریشمی، کوسن و حتی لباس کودکان و عروسکهای سنتی مورد استفاده قرار میگیرد.
رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان کلات، با بیان اینکه بیشتر لباسهای تولید شده در زاوین در داخل شهرستان مصرف میشود، افزود: برخی از تولیدکنندگان نیز محصولات خود را برای شرکت در نمایشگاههای بینالمللی به روز کرده و در بازارهای جهانی عرضه میکنند.
وی با تأکید بر اهمیت ثبت ملی هنرهای سنتی این منطقه خاطرنشان کرد: ابریشمبافی زاوین، نواربافی لایین و گلیم آقداش در صدر هنرهای سنتی خراسان بزرگ قرار دارند و زینتبخش موزهها و خانههای دوستداران فرهنگ و هنر در سراسر ایران و جهان هستند.
فرهمند اظهار کرد: از میان رشتههای مختلف صنایع دستی این شهرستان که شامل نواربافی، جاجیمبافی، لباسهای اقوام محلی، سوزندوزی، گلیمبافی، ابریشمبافی، چادرشببافی، سیاه چادر بافی و حولهبافی است، گلیم آقداش، نواربافی، جاجیمبافی، سوزندوزی لایین و ابریشمبافی زاوین در فهرست آثار ملی ایران ثبت شدهاند.
وی در تشریح تاریخچه و تکنیک بافت ابریشم در زاوین افزود: از مهمترین هنرهای سنتی و صنایع دستی این منطقه، ابریشمبافی است که در خراسان رضوی و به ویژه در منطقه کلات و روستای زاوین رواج دارد.
رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان کلات، خاطرنشان کرد: بافت نوعی پارچه ابریشمی در کلات به ویژه در روستاهای زاوین و لایین مرسوم و متداول است که دارای کیفیت خاصی است. این نوع پارچه به وسیله دستگاههای ساده بافندگی تولید میشود و طرحهایش غالباُ هندسی است که به صورت برجسته جلوه میکند.
وی گفت: طرز عمل بدین ترتیب است که هنگام بافت طبق طرح ذهنی، پود پارچه با دست از لابهلای نخهای تار عبور میکند و قسمتهای اضافی در پشت پارچه مخفی میماند. این دست بافتهها در سال ۱۳۵۶ جایزه ظریفترین و زیباترین دست بافته جهان را به دست آورد و نشان یونسکو را نیز از آن یک بانوی ایرانی به نام صغری کبیری از اهالی روستای زاوین شد.
فرهمند با بیان اینکه ابریشمبافی در زاوین به قرون گذشته بازمیگردد و در طول سالها به یک صنعت مهم تبدیل شده است، افزود: هماکنون حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ کارگاه تولید لباسهای محلی در زاوین فعال هستند، این کارگاهها به تولید انواع لباسهای محلی و ابریشمی مشغول هستند و محصولات آنها به دلیل زیبایی و کیفیت بالا مورد توجه قرار میگیرد.
وی اظهار کرد: محصولات این کارگاهها به گونهای است که هر کدام دارای طرحهای منحصربهفردی هستند. با این حال، برای حفظ و تداوم این هنر، ضرورت دارد تا حمایتهای بیشتری از تولیدکنندگان شود.
رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان کلات، با اشاره به اهمیت توسعه گردشگری صنایع دستی افزود: روستای زاوین اکنون به عنوان یکی از روستاهای هدف صنایع دستی کشور مطرح است و جذب گردشگران داخلی و خارجی به منظور بازدید از این روستا، زمینهساز رونق ابریشمبافی خواهد شد.
وی بیان کرد: برای ارتقاء سطح فروش و افزایش درآمد هنرمندان، تأسیس یک نمایشگاه دائمی برای هنر ابریشمبافی زاوین ضروری است. این نمایشگاه میتواند فضایی برای معرفی مستقیم محصولات هنرمندان زاوین به خریداران و گردشگران باشد و از واسطهگری در فروش جلوگیری کند. ضمن اینکه وجود چنین نمایشگاهی میتواند به حفظ این هنر اصیل و افزایش درآمد روستاییان کمک شایانی کند و زاوین را به قطبی مهم در صنعت دستی ایران تبدیل کند.
انتهای پیام
