حسن کمان چولو - کارشناس روابط بینالملل - در یاداشتی که در اختیار ایسنا قرار داده، در خصوص جنگ رمضان و عاشورا و بازتعریف مسئولیت تاریخی افراد در شرایط کنونی جهان نوشته است:
«نخستین محرم پس از طوفان؛ عاشورا و بازتعریف مسئولیت تاریخی
محرم امسال، رنگ و بویی متفاوت دارد. برای نخستین بار پس از فقدان قائد شهید، ایران به استقبال ماهی رفت که قرنها الهامبخش فرهنگ ایثار، مقاومت و شهادت بوده است. هنوز داغ آن فقدان از حافظه جمعی ملت ایران زدوده نشده و نام و یاد مجاهدانی که در روزهای پرالتهاب اخیر جان خود را در راه دفاع از کشورفدا کردند، در ذهن و زبان مردم جاری است. از همین رو، محرم امسال تنها موسم سوگواری برای سیدالشهدا(ع) نیست؛ بلکه فرصتی برای تأمل در استمرار راه کسانی است که با الهام از مکتب عاشورا، مسئولیت دفاع از عزت، امنیت و استقلال ایران را بر دوش گرفتند.
تقارن نخستین محرم پس از این ضایعه بزرگ با فضای اجتماعی امروز ایران، این پرسش را بیش از هر زمان دیگری پیش روی جامعه قرار میدهد که چگونه میتوان میراث شهیدان را از سطح احساسات به عرصه مسئولیت اجتماعی، همبستگی ملی و آیندهسازی برای ایران تبدیل کرد.
محرم امسال، تنها آغاز یک ماه در تقویم اسلامی نیست؛ آغاز فصلی متفاوت در حافظه جمعی ایرانیان است. برای نخستین بار پس از روزهایی که ایران یکی از حساسترین مقاطع تاریخ معاصر خود را پشت سر گذاشت، پرچمهای سیاه عزای سیدالشهدا(ع) بر فراز حسینیهها، مساجد و تکایا برافراشته میشود؛ در حالی که خاطره روزهای پرالتهاب، داغ شهادت فرماندهان، دانشمندان و شهروندان و تجربه همبستگی ملی هنوز در ذهن جامعه زنده است.
این تقارن، محرم امسال را از یک مناسبت مذهبی صرف فراتر برده و آن را به فرصتی برای بازاندیشی درباره مسئولیت تاریخی، هویت ملی و آینده ایران تبدیل کرده است. گویی عاشورا، این بار نه فقط از فراز کتابهای تاریخ، بلکه از متن واقعیتهای امروز با جامعه ایرانی سخن میگوید.
جامعه ایران در هفتههای گذشته روزهایی را پشت سر گذاشت که در حافظه تاریخی این سرزمین ماندگار خواهد شد. حملات نظامی رژیم صهیونیستی، شهادت جمعی از فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان و تعدادی از شهروندان، نگرانیهای ناشی از گسترش بحران و در نهایت شکلگیری شرایط جدید منطقهای، فضای سیاسی و اجتماعی کشور را وارد مرحلهای تازه کرد. در چنین فضایی، آنچه بیش از هر چیز خود را نشان داد، انسجام اجتماعی و همبستگی ملی بود؛ سرمایهای که در بزنگاههای تاریخی بار دیگر خود را آشکار ساخت.
در چنین شرایطی، محرم امسال تنها موسم سوگواری نیست؛ بلکه فرصتی برای بازخوانی یکی از بنیادیترین پیامهای عاشورا است؛ اینکه ملتها در لحظات سرنوشتساز، بیش از هر چیز به بصیرت، وحدت، مسئولیتپذیری و حفظ سرمایه اجتماعی نیاز دارند.
عاشورا، اگرچه در سال ۶۱ هجری رخ داد، اما هرگز در همان زمان متوقف نماند. راز ماندگاری این نهضت در آن است که مفاهیم بنیادین آن، محدود به یک جغرافیا یا یک نسل نیست. عدالتخواهی، عزت، آزادگی، ایستادگی در برابر ظلم، وفاداری به حقیقت و ترجیح منافع عمومی بر منافع شخصی، ارزشهایی هستند که در هر عصر و هر جامعهای میتوانند راهنمای عمل باشند.
ایران نیز در طول تاریخ خود بارها در بزنگاههایی قرار گرفته که ناگزیر از انتخاب میان تسلیم و مقاومت، تفرقه و همبستگی، یا منفعت فردی و مصلحت ملی بوده است. آنچه این سرزمین را از بسیاری از بحرانها عبور داده، صرفاً توان نظامی یا ظرفیت اقتصادی نبوده، بلکه سرمایهای به نام «اعتماد و همبستگی ملی» بوده است؛ سرمایهای که در روزهای اخیر نیز جلوههای آن را میتوان در رفتار مردم، نیروهای امدادی، کادر درمان، رسانهها و نهادهای مختلف مشاهده کرد.
محرم امسال، یادآور این حقیقت است که جامعهای که حافظه تاریخی خود را از دست بدهد، در برابر تکرار خطاهای گذشته آسیبپذیر خواهد شد. عاشورا صرفاً روایت یک نبرد نیست؛ روایت انتخاب است. انتخاب میان مسئولیت و بیتفاوتی، میان حقیقت و تحریف، میان حفظ منافع عمومی و ترجیح خواستههای فردی.
شاید یکی از مهمترین درسهای این روزها، ضرورت حفظ انسجام ملی باشد. تجربه نشان داده است که در شرایط بحرانی، اختلاف سلیقههای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، هرچند طبیعی و اجتنابناپذیر، نباید به شکافهایی تبدیل شود که امنیت و منافع ملی را تهدید کند. جامعهای که بتواند در عین تنوع دیدگاهها، بر سر اصول بنیادین خود به تفاهم برسد، از ظرفیت بیشتری برای عبور از بحرانها برخوردار خواهد بود.
محرم، دقیقاً چنین ظرفیتی را در اختیار جامعه قرار میدهد. آیینهای عزاداری، علاوه بر جنبههای معنوی و دینی، همواره یکی از مهمترین عرصههای تقویت همبستگی اجتماعی در ایران بودهاند. در این ایام، اقشار مختلف جامعه، فارغ از تفاوتهای قومی، زبانی، اقتصادی و سیاسی، در کنار یکدیگر قرار میگیرند و حول محور یک هویت مشترک به گفتوگو با تاریخ و ارزشهای خود میپردازند.
از سوی دیگر، جهان امروز بیش از هر زمان دیگری عرصه جنگ روایتهاست. در چنین فضایی، ملتهایی موفقتر خواهند بود که بتوانند روایت خود را از تاریخ، هویت و آیندهشان تولید و بازنمایی کنند. عاشورا یکی از قدرتمندترین سرمایههای فرهنگی و تمدنی ایرانیان و جهان اسلام برای روایت مفاهیمی همچون عدالت، کرامت انسانی و مسئولیت اجتماعی است. بهرهگیری درست از این سرمایه، نیازمند فهمی عمیق، عقلانی و آیندهنگر از پیام عاشورا است؛ فهمی که آن را از سطح احساسات به سطح اندیشه و عمل اجتماعی ارتقا دهد.
محرم امسال همچنین یادآور مسئولیت نخبگان، دانشگاهیان، اصحاب رسانه و فعالان فرهنگی است. آنان بیش از دیگران وظیفه دارند از تبدیل اختلافها به دوقطبیهای فرساینده جلوگیری کنند و زمینه گفتوگوی ملی، امید اجتماعی و اعتماد عمومی را تقویت نمایند. جامعهای که امید خود را از دست بدهد، حتی اگر از امکانات فراوان برخوردار باشد، در برابر بحرانها آسیبپذیر خواهد بود؛ اما جامعهای که امید، همبستگی و اعتماد را حفظ کند، از سختترین آزمونها نیز سربلند بیرون خواهد آمد.
ایران امروز، بیش از هر زمان دیگری به عقلانیت، همدلی و مسئولیتپذیری نیاز دارد. شهادت فرزندان این سرزمین، هرچند داغی سنگین بر دل مردم گذاشت، اما میتواند زمینهای برای تقویت سرمایه اجتماعی، انسجام ملی و بازاندیشی در اولویتهای کشور نیز باشد. تاریخ نشان داده است که ملت ایران، هرگاه بر مشترکات خود تکیه کرده، توانسته است از دشوارترین گردنهها عبور کند.
شاید پیام اصلی نخستین محرم پس از این حوادث، همین باشد که عاشورا تنها برای سوگواری نیست؛ برای ساختن نیز هست. ساختن جامعهای که در آن کرامت انسان، عزت ملی، عدالت، مسئولیتپذیری، همدلی و امید، اصولی زنده و جاری باشند. اگر محرم بتواند چنین تأملی را در جامعه برانگیزد، آنگاه عزاداریها تنها یادآور گذشته نخواهند بود، بلکه چراغی برای آینده خواهند شد.
محرم امسال، در کنار اشک بر مصیبت سیدالشهدا(ع)، فرصتی است برای تجدید عهد با ارزشهایی که ضامن اقتدار، امنیت و پیشرفت ایران هستند. شاید بزرگترین ادای احترام به همه شهیدان این سرزمین، آن باشد که با حفظ وحدت، تقویت سرمایه اجتماعی و نگاه مسئولانه به آینده، راه ساختن ایرانی مقتدر، آباد و امیدوار را ادامه دهیم؛ ایرانی که در پرتو فرهنگ عاشورا، از هر بحران، سرمایهای برای انسجام، آگاهی و پیشرفت بسازد.»
انتهای پیام
