نبود تجهیزات ورزشی جمعی و استاندارد در پارکهای خلخال به دغدغهای جدی برای شهروندان و کارشناسان تبدیل شده است. این کمبود که از میز تنیس و حلقه بسکتبال تا تور والیبال را شامل میشود، از دیدگاه صاحبنظران، سلامت جسمی، روحی و تعاملات اجتماعی جوانان را با مخاطره مواجه کرده است. برای واکاوی این موضوع با دو کارشناس برجسته به گفتوگو نشستهایم: کوروش رهبری ورزشکار باسابقه و رئیس هیئت کشتی خلخال و محمد فرجی کارشناس ارشد روانشناسی.
کمبود تجهیزات، ضربهای بر پیکر ورزش همگانی
کوروش رهبری رئیس هیئت کشتی خلخال در گفتوگو با ایسنا، نبود امکانات ورزشی در پارکها را یک «نقص مهم» در حوزه سلامت عمومی ارزیابی کرد و گفت: دسترسی آسان و رایگان به فضای ورزشی میتواند انگیزه شروع و تداوم فعالیت بدنی را بالا ببرد و سبک زندگی کمتحرک را کاهش دهد. متأسفانه وقتی این تجهیزات در دسترس نباشند، بخشی از جوانان احتمالاً کمتر به فعالیتهای هوازی، تقویتی و تعادلی رو میآورند که این امر خطر کمتحرکی، ضعف آمادگی قلبیعروقی و کاهش توان عضلانی را افزایش میدهد.
این کارشناس ورزشی با تأکید بر اینکه پارکها میتوانند به مقصدی روزانه برای ورزش و تعامل اجتماعی تبدیل شوند، خاطرنشان کرد: برای جوانان پارک فقط محل استراحت نیست، اگر ایستگاههای ورزشی و تجهیزات جمعی داشته باشد، میتواند یک مقصد روزانه برای پیادهروی، تمرین کوتاه و تعامل اجتماعی باشد. نبود این امکانات معمولاً به کاهش دفعات توقف برای تمرین و کوتاهتر شدن مدت حضور فعال در پارک منجر میشود.
رهبری با اشاره به جنبههای مدیریت شهری، کمبود تجهیزات را تنها یک مسئله زیباسازی ندانست و افزود: از منظر سیاست شهری این کمبود فقط به زیباسازی مربوط نیست، بلکه به کاهش فرصتهای برابر برای فعالیت بدنی هم مربوط میشود. برای خلخال اولویت منطقی میتواند نصب تجهیزات استاندارد، تابلوهای آموزش استفاده و طراحی امن و متناسب با سن و توان بدنی جوانان باشد تا هم مشارکت بیشتر شود و هم خطر آسیب پایین بیاید.
وی با اشاره به هزینههای اندک این طرحها در مقایسه با پروژههای بزرگ ورزشی یادآور شد: این فضاها در خلخال میتوانند نسبتاً کمهزینه و بسیار اثرگذار باشند، حتی در خود خلخال سابقه تجهیز پارک با هزینهای محدود ثبت شده است؛ به عنوان مثال برای تجهیز پارک اللرباغی خلخال سه میلیارد ریال هزینه شده بود که نشان میدهد این کار شدنی است.
رهبری در پاسخ به این سوال که چرا شهرداریها در این زمینه تعلل میکنند، به عوامل متعددی اشاره و اظهار کرد: یکی از علتهای اصلی ضعف در بودجه مستقل و نبود ساختار تخصصی برای ورزش همگانی در بسیاری از شهرداریهاست. عامل دیگر ناهماهنگی سازمانی و ضعف پیوند بین مدیریت شهری و برنامهریزی اجرایی است. بهاحتمال زیاد نصبنشدن این تجهیزات در خلخال بیشتر از آنکه به "نبود نیاز" مربوط باشد، به محدودیت منابع، اولویتبندی بودجه، و کندی تصمیمگیری اجرایی برمیگردد.
وی افزود: وقتی بودجه محدود است، مدیران معمولاً سراغ طرحهایی میروند که از نظر سیاسی یا نمایشی پررنگتر دیده میشوند، نه لزوماً از نظر سلامت عمومی اثرگذارتر. ضعف هماهنگی بین نهادها نیز یکی دیگر از موانع است؛ چرا که اجرای یک تجهیز ساده نیازمند تصمیم مشترک، جانمایی، خرید، نصب، ایمنی و نگهداری است و این زنجیره اگر میان شهرداری، ورزش و جوانان، و شورا هماهنگ نباشد، پروژه عقب میافتد.
رئیس هیئت کشتی خلخال با اشاره به فعالیتهای موجود در حوزه ورزش همگانی گفت: شواهد نشان میدهد ورزش همگانی در خلخال یک جایگاه مشخص اما بیشتر از جنس فعالیت و ساختار اداری-اجتماعی دارد، نه لزوماً بهعنوان یک محور پررنگ و مستقل در اولویتهای عمرانی شهرداری. برگزاری "اولین شورای ورزش همگانی" در خلخال و فعالیتهای مستمر هیئت ورزشهای همگانی، مثل همایشهای پیادهروی خانوادگی، نشان میدهد این حوزه در سطح محلی شناختهشده و پیگیری میشود، اما در اولویتهای عمرانی و خدماتی شهرداری، یک ردیف مستقل و برجسته ندارد.
رهبری در مورد زمانبندی تغییرات اظهار کرد: فعلاً میتوان گفت در کوتاهمدت و بهصورت موردی ممکن است بعضی پارکها یا فضاهای شهری خلخال جوانپسندتر شوند، اما برای یک تغییر محسوس و گسترده نشانهای از زمانبندی قطعی دیده نمیشود. گزارشهای اخیر بیشتر از بلاتکلیفی یا کندی بعضی پروژههای تفریحی خبر میدهند، از جمله پروژه پارک بانوان که هنوز به بهرهبرداری نرسیده است.
وی خاطرنشان کرد: اگر پروژههای نیمهتمام و برنامههای زیباسازی در اولویت قرار بگیرند، تغییرات قابللمس میتواند در چند ماه تا یک سال دیده شود، اما اگر روند فعلی کند بماند، انتظار برای فضای واقعاً جوانپسندتر ممکن است به چند سال دیگر هم کشیده شود. تغییر واقعی نیازمند نصب تجهیزات ورزشی، روشنایی و امنیت شبانه، فضای نشستن و برنامههای فرهنگی و ورزشی منظم برای نوجوانان و جوانان است.
فضاهای ورزشی، بستری برای سلامت روان و تعاملات اجتماعی
محمد فرجی کارشناس ارشد روانشناسی موضوع را از دریچه دیگری بررسی و بر ابعاد روانشناختی تأکید کرد.
وی گفت: از منظر روانشناسی فضاهای ورزشی و بازیهای گروهی تنها محلی برای فعالیت بدنی نیستند، بلکه بستری برای تقویت مهارتهای ارتباطی، افزایش تعاملات اجتماعی، تجربه همکاری و تخلیه سالم هیجانات به شمار میروند. دسترسی مناسب به این فضاها میتواند به افزایش نشاط اجتماعی، احساس تعلق به جامعه، ارتقای سلامت روان و غنیتر شدن اوقات فراغت جوانان کمک کند.
این کارشناس با اشاره به شرایط خاص خلخال افزود: در شهرهایی مانند خلخال که فرصتهای تفریحی، ورزشی و تعاملی نسبت به شهرهای بزرگ محدودتر است، اهمیت این فضاها بیش از پیش احساس میشود. محدود بودن این امکانات ممکن است بخشی از جوانان را از فعالیتهای گروهی و تعاملات حضوری دور کرده و اوقات فراغت آنان را به سمت فعالیتهای کمتحرک یا انفرادی سوق دهد. البته سلامت روان تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد، اما فراهم بودن محیطهای سالم برای فعالیت و تعامل اجتماعی، یکی از مؤلفههای مهم در ارتقای کیفیت زندگی و سلامت روان جوانان است.
فرجی بر لزوم همکاری همه نهادها برای ارتقای کیفیت اوقات فراغت تأکید کرد و گفت: «ارتقای کیفیت اوقات فراغت جوانان، نیازمند همکاری و همافزایی همه دستگاههای مرتبط، نهادهای فرهنگی، خانوادهها و خود شهروندان است. توسعه فضاهای ورزشی، تفریحی و تعاملی در کنار برنامههای فرهنگی و اجتماعی، میتواند نقش مؤثری در افزایش نشاط اجتماعی، تقویت ارتباطات بینفردی، کاهش احساس انزوا و ارتقای سلامت روان ایفا کند.»
وی با ارائه راهکارهای عملی و کمهزینه تصریح کرد: در شهری مانند خلخال، استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود و ایجاد فضاهای ساده، در دسترس و کمهزینه برای ورزش، بازیهای گروهی و فعالیتهای جمعی نیز میتواند تأثیر ارزشمندی بر افزایش مشارکت اجتماعی جوانان داشته باشد. گاهی تجهیز یک فضای عمومی، برگزاری رویدادهای ورزشی و فرهنگی محلی یا حمایت از برنامههای مشارکتمحور بدون نیاز به پروژههای پرهزینه میتواند فرصتهای بیشتری برای حضور فعال جوانان در جامعه فراهم کند.
فرجی در جمعبندی، توجه به توسعه فضاهای ورزشی و تعاملی را رویکردی پیشگیرانه در حوزه سلامت روان دانست و خاطرنشان کرد: این رویکرد در کنار سایر اقدامات فرهنگی، آموزشی و اجتماعی، به ارتقای کیفیت زندگی، افزایش امید اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی در جامعه کمک خواهد کرد.
انتهای پیام
